نگاه شما: ریزگردی دگرآمدچه کنیم؟

کد خبر: ۲۴۶۳۹۸

تاریخ: ۰۲ خرداد ۱۳۹۱ - ۰۷:۵۰

دیگربه نظر می رسد ریزگردگاه وبیگاه پدیده ای معمول به نظر می رسد که ریه های هم میهنان مارا دربسیاری از نقاط کشوراز غرب وجنوب تاشمال وتهران مورد تازش قرار می دهد،از پنجره اتاق کاریا خانه هم که نگاهی به بیرون بیفکنی گهگاه غباری دژم گون را میبینی که خوشایند نیست چه رسد به گرفتاری های کشاورزان سخت کوش ما که از تنفس آنان درفضای  کشت زار ها گرفته تا تلقیح گیاهان وتولید عسل را تحت تاثیر قرار می دهد.

ریزگرد چیست؟

ریز گرد یا گرد وغبار(Haze)توده‌ای از ذرات جامد ریز غبار و گاه دود و … است که در جو پخش شده و دید افقی را میان ۱ و ۲کیلومتر محدود می‌کند.  سرچشمه اصلی ریزگرد درایران باد شمال است. این باد که از خرداد تا شهریور فعال است، در شمال خاورمیانه شکل می‌گیرد و با گذر از کوه‌های ترکیه و شمال عراق، مانند قیفی به بیابان‌های عراق و سوریه سرازیر می‌شود و تا خلیج‌فارس و رسیدن به آب‌های آزاد پیش می‌رود.

جریان‌های خشک هوای عربستان و بی‌توجهی به محیط‌زیست و بیابان‌زدایی در عراق باعث خشک‌شدن بسیاری از باتلاق‌های عراق و ایجاد نواحی غبارساز شده‌است. در گذشته سه کشور ایران، عراق و عربستان به‌صورت مشترک هزینه‌های مالچ‌پاشی این زمین‌ها را تأمین می‌کردند و تمام زمین‌ها در فصل خاصی از سال مالچ‌پاشی می‌شدند.

جنگ عراق و تغییر رویه این دولت‌ها در دهه نخست ۲۰۰۰ میلادی سبب فراموشی این کار  و در نتیجه افزایش ریزگرد در خوزستان، غرب ایران و سرانجام تقریباً در سراسر ایران شد. وضعیت اخیر آب وهوایی همسایه غربی، سبب بیشترین میزان ریزگرد در سه دهه اخیر ایران شد و ترکیب غبار با آلاینده‌های شهری ریزگرد خطرناکی را تولید کرد که خدای نکرده صدها شهروند را به بیمارستان می کشاند.

شاید بتوان منشاء ریزگرد رادرانحراف آب از سرچشمه های دامنه آرارات جستجو کرد که سدها مجال رسیدن به خلیج  فارس را به آنان نمی دهند وتا می آیند ترنمی رودوار کنند خودرا دردستان سدها درهمان مبداء گرفتار میابند!

اگرچه در کنار همه آنچه  گفته شد مباحث ریشه ای همچون گرمایش زمین  وتغییرات الگو های آب وهوایی نیز نقشی اساسی در فرودآمدن این میهمان ناخوانده از آسمان دارد.

چه می شود کرد؟

اگرچه همواره خودراآموخته ام که واقعیت ها را ازپنجره خوش بینی نگاه کنم اماجفای ریزگردرا به کودکان ایرانی که تنفس هوای پاک نخستین حق آنان است برنمی تابم.

درمورد راه حل ودرمان این پدیده طبیعی به نظر می رسد کار بسیار موثری ازدست بشر با توجه به گستره زیست محیطی وعرصه پهناور حیات طبیعی ساخته نیست اما می توان برای کاهش اثرات زیانبار آن به اقدامات ذیل اشاره نمود:

1.احیای تالاب های وآبگیرهای کشورهمسایه غربی

2.افزایش آبگذر رودهای آن

3.افزایش پوشش گیاهی درکانون های تولید ریزگرد

4.کشت گونه های مقاوم به خشکی پس از مطالعات دقیق کارشناسی

5.تقویت مراکزپایش غلظت وکیفیت ریزگردها وتجهیز به امکانات رصدماهواره ای که پیش آگهی ریزگردها را ممکن می سازد.

6.تشکیل یک سازمان مردم نهادمنسجم وچابک موردحمایت دولت مرکب از متخصصین مدیریت مناطق بیابانی ودیگر تخصص ها برای رهیافتی موثردربرون رفت از شرایط کنونی

7.تنظیم راهبردی مبتنی برمدیریت ریسک جایگزین مدیریت بحران

8. آن طور که دکترپرویزکردوانی می‌گوید عملیات بیولوژیک در مهار گرد و غبار باید در اولویت اول قرار داشته باشد و تنها در صورتی باید از مالچ‌پاشی استفاده شود که امکان عملیات بیولوژیک نباشد زیرا مالچ‌پاشی اثرات نامطلوب زیست‌محیطی دارد. البته انجام عملیات بیولوژیک در یک‌میلیون هکتار، کاری دشوار و تقریبا نشدنی است ضمن آنکه بسیار هزینه‌بر است و حداقل 10تا15سال هم طول می‌کشد تا گیاهان در تثبیت گرد و غبار مؤثر واقع شوند لذا با توجه به اینکه زمان تعیین شده برای تثبیت گرد و غبار 5 سال است شاید نتوان این کار را به نتیجه رساند.

شاید بتوانیم یکی از بهترین راهکارها برای مقابله با گردو غبار را استفاده ازخود طبیعت درنظرآوریم به گونه ای که در نواحی خشک و بیابانی که پوشیده از ریگ است نیازی به مالچ‌پاشی و گیاه کاری نیست چون شدیدترین باد و باران هم نمی‌تواند در این مناطق فرسایشی ایجاد کند. اطراف سد پیشین در جنوب شرق بلوچستان نمونه‌ای از این بیابان‌هاست که هیچ‌گونه فرسایشی ندارد به همین دلیل برای تثبیت گرد و غبار باید از پوشش ریگ و شن (نه ماسه) استفاده شود.

دکتر پرویز کردوانی که نظریاتش گهگاه با انتقادات برخی کارشناسان مواجه بوده است براین نظراست که با توجه به اینکه در شرق و غرب عراق رودخانه زیاد است می‌توان از مخروط افکنه‌های این رودخانه‌ها استفاده کرد. این کار در مقایسه با مالچ‌پاشی و عملیات بیولوژیک بسیار کم هزینه و در عین حال کارساز است و باعث تثبیت همیشگی می‌شود.

با استفاده از بیل مکانیکی و کمپرسی می‌توان منطقه مورد نظر در عراق را با ریگ و شن پوشاند و برخلاف مالچ نفتی که نباید روی آن راه رفت می‌توان آن را با غلتک تسطیح کرد و در مقاطع مختلف با درختکاری و با ریگ فرش کردن، منطقه را به پارکی تبدیل کرد

9.بهره گیری از تجربیات دیگر کشورها ونیز هماهنگی های بیشتر منطقه ای وبین المللی نیز می تواند موثرباشد.

10.معاونت محترم علمی وفناوری ریاست جمهوری می تواند باپویایی وچابکی که برخورداراست پژوهشگران هم رشته اینجانب را گردهم فراخوانده وبا ترتیب سفرهای تجربه آموزی درکشورهای پیشرو وموفق وبومی سازی آنها گامی موثر درکاهش اثرات زیانبارریزگردها بردارد.

فرستنده: مهندس رامین امینی زارع
کارشناس ارشد مهندسی منابع طبیعی

«تابناک» مطالب اختصاصی و گردآوری شده توسط خوانندگان محترم را در قالب جدیدی با عنوان «نگاه شما» منتشر خواهد کرد.

مخاطبان محترم می توانند مطالب دلخواه خود را در موضوعات مختلف، به آدرس [email-masked] ارسال نمایند.

مخاطبان محترم برای ارسال مطالب خود باید چند نکته  را در نظر داشته باشند:

1. این قالب جدید برای ارائه و معرفی «نگاه بییندگان به تمام موضوعات» می باشد.

2.مطالب اختصاصی یا گردآوری شده می تواند در قالب: ایده ، فیلم، عکس، گزارش تحلیلی، گزارش خبری، کاریکاتور و... باشد.

3. مطالب ارسال شده حتی الامکان با ذکر نام و نام خانوادگی فرستنده باشد.

4. موارد ارسالی مغایرتی با اصول اخلاقی و قوانین جاری نداشته باشد.

5. مطالب ارسالی به زبان و فونت فارسی باشد.

6.مطالب ارسال شده حتی الامکان حاوی اطلاعات دقیق باشد.

مشخصات فنی

1. از ارسال تصاویر در متن فایلهای word خودداری شود.

2. حجم فایل تصویری ارسالی( به صورت gif یا jpg ) بیشتر از 5 مگابایت نباشد.

3. حداکثر حجم فایل صوتی یا ویدیو پنجاه مگابایت باشد. (نوع فایل: wmv,  flv, wav, mp3, wma)