پزشكی كه هميشه در كنارتان است

گفت‌و‌ گو با رئيس مركز تحقيقات سلامت و الكترونيك

کد خبر: ۲۴۴۲۶۹

تاریخ: ۲۳ ارديبهشت ۱۳۹۱ - ۱۷:۳۹

هر چند شايد بتوان قدمت پزشكي از راه دور به مفهومي كه امروزه استفاده مي‌شود را همزمان با شروع استفاده از تلفن و تلگراف دانست اما این واژه، اصطلاحی جدید است كه در استفاده از اطلاعات الكترونیك و فناوری‌های ارتباطی برای فراهم‌آوردن خدمات و حمایت از بیماران در زمانی كه فاصله‌ای بین 2 گروه خدمات گیرنده و خدمات‌دهنده وجود داشته باشد، تعریف می‌شود.

در كشور ما هم  بیش از یك دهه است كه پزشكی از راه دور با تعریف جدیدش مطرح شده، هرچند آن‌طور كه باید و شاید اثرات آن در زندگی ما مشخص نیست. البته به گفته  دكتر ماءشاالله ترابي، پزشكي از راه دور مانند همه فناوری‌های ديگر بسرعت درحال پيشرفت است و در حال حاضر هم نمونه‌هایی از آن در كشور اجرا می‌شود. به اعتقاد او در آینده و با وجود امكاناتی كه ابزاری همچون موبایل‌ها در اختیار ما قرار می‌دهد نه‌تنها همیشه احساس می‌كنیم پزشكی را  به همراه داریم، بلكه دارو و درمان‌های اختصاصی مطابق با ویژگی‌های فردی خودمان دریافت می‌كنیم.

برای آن كه بیشتر درباره پزشكی از راه دور و وضعیت آن در كشور بدانیم پای صحبت‌های دكتر ماشاءالله ترابي، رئيس مركز تحقيقات سلامت و الكترونيك، مشاور رئيس دانشگاه در واحد انفورماتيك و عضو هيات علمي وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي تهران نشستیم.

پزشكی از راه دور يعني چه و چه تحولاتي را با وجود اين امكان مي‌توانيم در نظام سلامت و بهداشت یك جامعه شاهد باشيم؟

اين موضوع نسبتا قديمي است و از وقتي تصميم گرفته شد انسان به فضا اعزام شود برای كنترل علائم حیاتی فضانوردان موضوع پزشكي از راه دور مورد توجه قرار گرفته است. بتدريج اين بحث در كشورهاي مختلف دنيا براي كاربردهاي مختلف در نظر گرفته شد. مثلا در ژاپن به دليل اين‌كه تعداد متخصصان پاتولوژي خيلي زياد نیست شبكه‌اي تشكيل شده كه تشخيص از راه دور نمونه‌های پاتولوژيك را ممكن مي‌كند. به تبع آن در كشورهاي دور و محروم‌تر مانند كشورهاي آفريقايي اين فناوري بسيار مورد توجه قرار گرفت. بتدریج و با توجه به نيازها و كاربردهاي جديد، وسايل و امكانات جديدي هم در اين رابطه در دنيا توليد شد.

دهه 90 ميلادي نقطه عطفي در رابطه با فناوري اطلاعات به صورت كلي و خاص در حوزه پزشكي بود. امكانات و وسايل گسترده بعلاوه پروتكل‌هاي جديد براي بهره‌گيري مناسب‌تر از اين فناوري‌ها در اين دهه فراهم شد.

ساده‌ترين روش پزشكي از راه دور می‌تواند مشاوره تلفنی باشد كه اين امكان را فراهم مي‌آورد تا فردي با پزشك متخصص به طور مستقيم ارتباط برقرار كند و سوالاتش را مطرح كند يا  پزشكي از مشاوره متخصصان دیگر استفاده كند و نتيجه مشاوره را براي بيمارش به كار گیرد. اما آن چيزي كه در حال حاضر پزشكي از راه دور را متفاوت كرده و باعث جهاني‌سازي آن شده 3 مرحله متفاوت بروز آن است كه يكي بحث ديجيتالی‌شدن است. مرحله بعد مرحله مجازي‌سازي است كه اصولا روال‌‌ها و فرآيندهاي خدماتي و توليدي را دچار تحول و انقلاب كرده است، چراكه در مرحله اول، تمام تلاش اين است آن چيزي را كه موجود است به فرمت‌هاي الكترونيك تبديل كنند، اما در مرحله مجازي‌سازي سيستم شفاف‌ ترشده و كار خيلي مردمي است. اين مرحله يك مرحله فوق مرحله دیجیتالی‌‌شدن است و باعث ایجاد تحول در خدمت، محصول يا توليد می‌شود.

پزشكی از راه دور  هم از همين موضوع تبعيت مي‌كند يعني ابتدا تلاش اين بود كه چگونه بتوانيم علائم فرد را به صورت الكترونيكی به راه دور بفرستيم. اما حالا  مباحث هوشمندسازي آن مطرح است. در این مرحله سيستم به صورت هوشمند پاسخگوست و از مرحله‌اي كه نياز است به پزشك متصل می‌شود. در واقع در این سیستم‌ها Guide line‌هايي وجود دارد كه تا چند مرحله به صورت خودكار پاسخگو هستند و از يك مرحله به بعد كاربر را به Call center  وصل مي‌كنند تا با پزشك مربوط مرتبط شود، بنابراین خدمات در این سیستم‌ها لايه‌بندي شده است و در سامانه‌هاي درماني و تشخيص می‌تواند به صورت مكمل  پروسه خدمات پزشكي، سلامت و درماني را كامل كند.

در این مرحله به عنوان نمونه می‌توان به ابتكار مركز نفرولوژي كودكان دانشگاه علوم پزشكی تهران اشاره كرد. با توجه به این كه كودكان بستري در اين بيمارستان دچار مشكلات و نارسايي‌هاي كليوي هستند و باید مرتب تحت بررسی قرار گیرند، ناچار بودند دو سه بار در سال به تهران مراجعه كنند. این رفت و آمدها با اقدامی ‌ساده به حداقل ممكن رسیده است، به این صورت كه بیماران نتايج آزمايش را اسكن و به ايميل مركز ارسال مي‌كنند. پس از آن متخصصان مربوط با بیمار تماس گرفته و دستورات لازم را به صورت تلفنی به او می‌دهند. به این ترتیب علاوه بر این كه كودك مريض مجبور به مراجعه حضوری به مركز نیست، سوابقش هم كه در سیستم ثبت می‌شود در طول زمان قابل رديابي است، اما چيزي كه دنيا به سمت آن حركت مي‌كند و پيش‌بيني‌ می‌شود كه تا سال 2016 آثار آن محقق شود، بحث شخصي‌سازي در همه خدمات از جمله خدمات پزشكی است.در این مرحله از پزشكي از راه دور گفته مي‌شود هر فردي با توجه به شرايط ژنتيكي كه دارد بايد داروي مخصوص خودش را دريافت كند و خدمات مراقبتي خاص خودش را مي‌خواهد.

اما این شخصی‌سازی چطور امكان پذیر می‌شود و برای عملی شدن آنچه زیر ساخت‌هایی لازم است؟

به نظر شما ما در ايران و در دنيا چقدر خط همراه داريم؟ جالب است تنها در كشور بيش از 80 ميليون خط تلفن همراه داريم، یعنی چیزی بیشتر از جمعیتمان، بنابراین با وجود چنین زیر ساختی خیلی عجیب نیست اگر همه خدمات و فناوری‌ها در قالب تركیبی روی تلفن‌های همراه قابل دسترسی باشند.

شما در حالی صحبت از شخصی‌سازی به عنوان یكی از مراحل پیشرفته سیستم پزشكی از راه دور می‌كنید كه خيلي‌ها دليل عدم پيشرفت این سیستم درمانی در ايران را نبود متولي مشخص در این حوزه مي‌دادند‌؟

خوشبختانه تفاهم‌نامه‌ راه‌اندازی اولين شبكه نوآوري پزشكی از راه دور در ايران بين 18 مركز دانشگاهی و انجمن‌هاي علمي مربوط و شركت‌هاي تجهيزات پزشكی به امضا رسيده است. دانشگاه علوم پزشكی تهران سال گذشته روزي را به نام روز نوآوری برگزار كرد. در آنجا حدود 30 تفاهم‌نامه نوآوري داشتيم كه بين نهادهاي دانشگاهي و غيردانشگاهي به امضا رسيد، به عنوان مثال خدمات دارويي از راه دور هم در این تفاهم‌نامه‌ها پيش‌بيني شده است.

ظرفيت‌هاي ويژه‌اي در حوزه پزشكی از راه دور وجود دارد كه اميدواريم اين تفاهم‌نامه بتواند اين ظرفيت‌ها را كنار هم قرار دهد و يك هم‌افزايي ايجاد كند تا بتوانیم شاهد دستاوردهايی در اين حوزه باشيم.

این تفاهم‌نامه‌ها قرار است تا چه زمانی عملیاتی شود و چه افقی را به عنوان چشم‌انداز این حوزه در نظر گرفته‌اید؟

ما در اين تفاهم‌نامه‌ها كلیتی را تعيين كرديم و واحدهای مختلف هم، هر كاري را كه مي‌توانند انجام دهند مشخص كردند، اما در آيين‌نامه‌ها و پروژه‌هايي كه از آن در مي‌آيد مي‌توان مشخص كرد هر كدام از اينها چه زماني نهایی می‌شود، اما در كل ما يك افق 5 ساله را در نظر گرفتيم كه اميدواريم بتوانيم از این زمان پيش‌بيني شده پیشی بگیریم.

ما دنبال اين هستیم كه بتوانيم سرمايه‌گذاران جدي هم براي پیشبرد این اهداف پيدا كنيم. چون در كنار ظرفيت‌هاي علمي متفاوت و برجسته‌، نياز به سرمايه‌گذاري هم وجود دارد. سرمايه فكري مدل‌ها و چارچوب‌ها را خلق مي‌كند و بعد سرمايه‌گذاران ‌باید دست به كار شوند تا  امكانات و تجهيزات لازم را فراهم كنند. در اين تفاهم‌نامه فرصت نشد با سازمان‌هاي بيمه صحبت كنيم، ولي وظيفه نهادهايي كه آمدند پيگيري تعرفه‌هاي پزشكي از راه دور است كه به این ترتیب بيمه بتواند این نوع درمان را هم در برنامه‌هاي خودش وارد كند.

براساس این افق در 5 سال آينده قرار است به كجا برسيم؟

اين افق 3 بخش مهم نوآوري در آموزش، نوآوري در خدمات و نوآوري در فناوري را دارد كه مثلا در شاخه نوآوري در آموزش، آموزش پاتولوژي از راه‌‌دور است ‌كه در حال حاضر در ايران نداريم.

در این بخش بحث راه‌اندازي آزمايشگاه مجازي هم مورد توجه است. به خاطر اين كه آزمايشگاه مجازي امكاناتی به ما مي‌دهد كه در شرايط عادي وجود ندارد و از طرف دیگر راه اندازی چنین آزمایشگاه‌هایی از مسائل جدي در دنياست. راه‌اندازی بحث مدارك پزشكي مجازي هم در فيلد خدمات بسیار مهم است. نه اين كه این نوع خدمات در دنيا نيست، اما براي ما نوآوري محسوب می‌شوند چون در اشل كاري ما مي‌تواند تحولاتي به وجود آورد كه در حال حاضر وجود ندارد. در نوآوري فناوري‌ هم به دنبال اين هستيم كه فناوري‌هاي تركيبي، خدمات باليني را پوشش دهد و امكان رديابي دارو و خدمات دارويي از راه دور را ممكن كند.

شما پزشكی از راه دور را در 3 مرحله تقسیم‌بندی كردید. از این منظر كشور ما در چه مرحله‌اي قرار دارد؟

ما بين ديجيتالي‌شدن و مجازي‌سازي هستيم. در واقع در بعضي موارد در مرحله اول هستيم و در بعضي موارد وارد مرحله مجازي‌سازي شده‌ایم. به عنوان مثال در دانشگاه علوم پزشكي تهران سازمانی مجازي داريم كه 24 هزار كاربر دارد. این سیستم بزرگ‌ترين سازمان مجازي است كه تمام فعاليت‌هاي اداري در آن انجام مي‌شود به طوری كه اگر قطع شود كار سازمان متوقف مي‌شود. هنوز به مرحله شخصی‌سازی نرسيده‌ايم البته كشورهاي پيشرفته‌ هم هنوز در مرحله اوليه شخصي‌سازي هستند فناوري‌ها در حال ساده‌سازي و عمومي‌‌سازي است و بسياري از امكانات در حال به روز شدن است. در دنيا الان بحث سلامت 2 مطرح است. در سلامت 2 یا سرويس 2 همه چيز در حال عوض شدن است و به سمت مجازي شدن مي‌رود.

بنابراین آن طور كه به نظر می‌رسد ما در میانه راه قرار داریم، اما چرا وقتي متخصصان خارجي به بهانه برگزاری همایش‌های مرتبط با پزشكی از راه دور به كشور ما می‌آیند اينقدر از پيشرفت‌های ایران در این حوزه اظهار تعجب می‌كنند؟

در تمام دنیا فعاليت‌هاي پزشكی از راه دور محدود به مراكز پزشكی  است كه با هم توافقاتی دارند و اطلاعات آنها محرمانه است. اگر اين اطلاعات دست آدم نامربوطي بيفتد، آن مركز بشدت متضرر می‌شود. حالا ما محدوديت‌هايي كه خارجي‌ها دارند را نداريم در عين حال محدوديت‌هاي اخلاقي قوي داريم. وقتي اين دو را كنار هم مي‌گذاريم آنچه در كشور ما می‌گذرد خيلي شبيه و نزديك به اتفاقي است كه در دنيا در حال رخ دادن است.

البته وقتی بحث شخصی‌سازی مطرح مي‌شود شرايط متفاوت است. اين جريان يك مساله عمومي نيست، چون عمومي‌شدن آن در حد افرادي است كه در محدوده پروتكل‌ها و توافق‌نامه‌های خاص قرار مي‌گيرند. وقتي موضوعی عمومي اتلاق می‌شود يعني همه مردم امكان استفاده را دارند و هر زمان بخواهند، مي‌توانند استفاده كنند، اما زماني كه افراد خاصي استفاده مي‌كنند ديگر عمومي نيست.

يعني در كشورهاي پيشرفته‌ هم اين گونه نيست كه افراد مختلف بتوانند از خدمات پزشكی از راه دور استفاده كنند؟

هر مريضي نه، فقط مريض‌هاي خاصي مي‌توانند از این امكان استفاده كنند. بيمار‌ان مزمني كه مرتب به پزشك مراجعه مي‌كنند و در طول سال چندين بار بايد به پزشك مراجعه كنند و سوابقشان در سیستم موجود است مي‌توانند از این امكان استفاده كنند، اما افراد عادي كه ممكن است در طول سال حتی مريض هم نشوند به سیستم‌هاي پیشرفته پزشكی از راه دور دسترسی ندارند.

یعنی كارت هوشمند سلامت به معنای آن كه همه افراد یك مراقب بهداشتی مادام‌العمر به صورت الكترونیك داشته باشند ‌ـ ‌كه شامل خلاصه‌ای از اطلاعات پزشكی آنها از تاریخ تولد تا زمان مرگ است ‌‌ـ‌ هنوز عملیاتی نشده؟

در دنيا اين بحث‌ها را شركت‌هاي بيمه پيگيري مي‌كنند به جهت اين كه بتوانند منابع مالي خودشان را درست مدیریت كنند. در كشور ما بيمه‌ها برای مدیریت منافع خودشان از این روش بهره‌برداری مناسبی نداشته‌اند و حال آن كه اين كار بشدت كمك مي‌كند منابع بيمه خوب استفاده شود؛ هزينه‌ها را كاهش مي‌‌دهد و كيفيت زندگي و سلامت را بهتر مي‌كند. تمام خدماتي كه ما داريم انجام مي‌دهيم براي اين است كه فرد بهتر زندگي كند. متاسفانه بيمه‌های ما می‌خواهند هر كاري را  خودشان انجام دهند و متاسفانه چندين تجربه شكست‌خورده‌ در این زمینه دارند در حالي كه می‌توانند از منابع خارج از خودشان استفاده كنند. قاعدتا اين فرصت در كشور ما وجود دارد. در واقع مي‌توان گفت در اين قسمت نياز به اين داريم كه بيمه‌ها با نگاهي ديگر وارد برنامه شوند. چون به هر حال فعاليت‌هايي براي الكترونيك شدن انجام داده‌اند، اما ملزوماتی كه مي‌تواند كار را از مرحله ديجيتالي‌شدن به مرحله مجازي‌سازي منتقل كند را در درون خودشان ندارند.

براي رسيدن به افق تعیین شده چه چالش‌هاي ديگري را بايد پشت‌سر بگذاريم؟

بزرگ‌ترين چالش ما،اصلاح ديدگاه‌ افراد مختلف است. در واقع نياز به اين داريم كه نگرش مديراني كه مربوط به اين حوزه‌ها مي‌شوند را تغییر دهیم و ابعاد موضوع را باز كنيم.

پس به تعبیر شما زیرساخت‌هایي مثل اينترنت از مشكلات اصلی پیشرفت پزشكی از راه دور محسوب نمی‌شود؟

10 سال پيش كه بحث پرونده الكترونيك سلامت را مطرح كرديم، در آن موقع كاربران اينترنت ما 4 ـ 3 ميليون بودند. پيش‌بيني اين بود كه در سال 91 كاربران به مرز 15 ميليون برسند حال آن كه الان بالاي  45 ميليون كاربر اينترنت داريم. به هر حال تقاضا باعث می‌شود چالش‌هاي توسعه حل شود. يعني تقاضا باعث مي‌شود نهادهاي مسوول به فكر چاره باشند از طرفي این مقوله يك تجارت پرسود است و حتما جاي توسعه دارد.

همان طور كه شما هم اشاره كردید حدود 10 سال است كه بحث  پزشكی از راه دور در كشور مطرح شده است و هنوز آن طور كه باید در این زمینه پیشرفت نكرده‌ایم، بنابراین اين كه در افق 5 ساله به جايي برسيم كمي خوشبینانه به نظر می‌رسد.

11 سال از زمانی كه تلاش كردیم در فضاي سلامت بتوانيم فناوري اطلاعات را داشته باشيم و فضاي مجازي را در آن بگنجانيم گذشته است. اما در چند سال اول بیشتر كار مطالعاتی بود و بايد به يك استراتژی در اين كار مي‌رسيديم، اين كه دنيا چه كرده به عنوان تجربه براي ما خوب بود، اما اين كه در اينجا چه اتفاقي بيفتد چيز ديگري است.

یعنی برای پیاده‌سازی مراحل مختلف پزشكی ما از جايي الگو نگرفتیم؟

ما الگو گرفتيم، اما الگوي خودمان را ساختيم چون شرايطمان متفاوت است و همه جاي دنيا اين‌گونه است. در نوآوري يكي از اصل‌ها شكست‌خوردن و یافتن‌ راه‌هايي است كه بتوان بالاخره به موفقيت رسيد. در اين حوزه هم چون تحمل شكست و خطا كم است بنابراين سرعت هم كم می‌شود.

یكی از راه‌هایی كه در پیشبرد برنامه‌های مختلف كمك‌كننده است توجه جامعه و احساس نیاز افراد به آن است. برای این كه مردم به پزشكی از راه دور به عنوان یك نیاز نگاه كنند چه باید كرد؟

اولين و بهترين مزیت گسترش این مقوله دستيابي به اطلاعات پزشكي سالم و درست است. یكی از مشكلاتي كه در حال حاضر وجود دارد اين است كه افراد نمي‌دانند چه چيزي درست است، بخصوص كساني كه بيماري‌هاي مزمن دارند به دلیل كمبود اطلاعات دچار باورهاي غلط مي‌شوند.

اولين گام در پزشكي از راه دور اين است كه سامانه‌هاي اطلاعاتي براي مردم فراهم كنيم و معرفي كنيم گام بعدي اين است كه افراد بتوانند پاسخ سوالات خود را از منابع مطمئن دریافت كنند. گام‌هاي بعدي امكان مراقبت از بيماراني است كه مدام بايد تحت كنترل پزشك باشند. پيشرفته‌تر از آن چند سال ديگر اتفاق مي‌افتد كه با وجود گوشي همراه، بيمار هميشه يك پزشك را در كنار خود احساس كند.

وقتی صحبت از پزشكی از راه دور و سابقه آن در كشور ما می‌شود با كمال تعجب می‌بینیم كه گفته می‌شود این موضوع در ايران سابقه طولاني دارد، اما منظور از این سابقه دقیقا چه بوده است؟ آیا همان مشاوره‌های تلفني مصداق اصلی قدمت این كار در كشور است؟

اگر به گذشته برگرديد اكثر فارغ‌التحصیلان رشته‌های پزشكی در تهران درس مي‌خواندند و به مناطق مختلف كشور مي‌رفتند، اما برای درمان بعضی از بیماری‌های نادر با مشكل مواجه می‌شدند، اما از زماني كه تلفن وارد كشور شده به نوعي اين علم در همه جا قابل دستیابی بوده است. وقتی پزشكان نمي‌توانستند هيچ درماني براي بيمارشان بیابند، موضوع را با استادان و مراكز تحقیقاتی درمیان می‌گذاشتند. جالب‌ترين نمونه این موضوع در حوزه مالارياست. در حال حاضر هم بعضي از گزيدگي‌ها را نمي‌توانند تشخيص دهند و تلفن مي‌زنند به مركز حشره‌شناسي و با علائمي كه مي‌گويند تشخيص مي‌دهند چه حشره‌اي گزيدگي ايجاد كرده و چه درماني نياز دارد. در دانشكده بهداشت، گروه حشر‌ه‌شناسي يك بخشي دارند كه مرتب همين تلفن‌ها را از تهران و شهرستان‌ها جواب مي‌دهد.

به نظر ما كه الان درباره جراحی از راه دور می‌شنویم یا می‌بینیم كه به كمك فناوری‌های جدید از جمله انواع اپلیكیشن‌های تلفن همراهی كه در نمایشگاه‌های فناوری ارائه می‌شوند امكان نمونه‌گیری و ارسال به پزشك ایجاد شده، مشاوره تلفنی را نمي‌توان جزو فناوري به حساب آورد؟

اصل نجات بيمار است، در واژه پزشكي از راه دور پزشكي كه تغيير نمي‌كند اين از راه دور مهم است كه بدون اين كه فرد متخصص بدون آن كه به صورت فيزيكي در يك مكان باشد بیمار را درمان می‌كند. چنین امكانی مصادیق مختلفی دارد كه مشاوره تلفنی جزو گام‌هاي اوليه‌اي است كه هنوز هم ادامه دارد.

در مورد جراحي از راه دور بايد گفت این كار در واقع يك پروژه تحقيقاتي است كه ابعاد انجام جراحی  با استفاده از روبات و از راه دور را بررسی می‌كند. اين كارها صرفا نگاه به آينده است و هنوز وارد فاز عملی خودش نشده است. ما به لحاظ علمي مشكل نداريم و به لحاظ قدرت عملياتي‌شدن هم كاملا حرفه‌اي شده‌ايم. البته نه به اين معنا كه توهم پيدا كنيم. كار تمام است، اما امكاناتی داريم كه اگر برنامه‌ريزي خوبي روي آنها صورت بگيرد كارهايي مي‌توان انجام داد كه شگفتی‌آور خواهد شد.

ظرفيت‌ها و پتانسيل‌هاي ما فوق‌العاده است، اما نياز به هم‌افزايي دارند تا بتوانند در كنار هم قرار گيرند، اصولا در دنيا نوآوري چندتخصصي است.

بيمارستان‌های ما براي اين كه از فاز سنتي به الكترونيكي‌شدن برسند چه مراحلي را بايد طي كنند؟

اولين سوال اينجاست كه مديريت بيمارستان برای این كار چقدر جدي است؟ چقدر آموزش ديده است؟ چقدر سرمايه‌گذاري در اين مساله را ضروری می‌داند؟ به طور كلی چنین كاری زمانبر است در بيمارستان‌هاي پيشرفته دنيا هم این كار زمان مي‌برد. علاوه بر آن اعتماد به افراد هم مهم است. متاسفانه در مجموعه‌هايي آدم‌های حرفه‌اي نما شكست مي‌خورند و باعث مي‌شوند تا اعتماد افراد از دست برود در نتیجه برای جايي كه مجموعه نيروي انساني خيلي خوبي دارد، ديگر اعتماد وجود ندارد.

غير از زمان چه مراحلي بايد طي شود؟

حدود 2 سال زمان مي‌برد ـ بايد زيرساخت‌ها كامل شود. يكي از كارهاي سخت اين است كه  بدانید از كجا باید شروع كنيد. چون اگر غلط انتخاب كنيد اين ديوار كج بالا مي‌رود و مي‌ريزد. در بحث الكترونيك كردن 20 درصد نقش فناوري مهم است و 80 درصد مدل اجراست كه بايد يك مجموعه كاملا حرفه‌اي اين كار را انجام دهد. سرمايه‌گذاري روي آماتورها خطرناك است وقتي به فرد آماتوري يك نقش جدي داده مي‌شود، كار خراب مي‌شود، اما خوب است كه اين افراد در پروژه‌ها باشند تا آموزش ببينند.

یكی از مزایای پزشكی از راه دور استفاه از تخصص و مشاوره پزشكاني ايراني است كه در همه جاي دنيا حضور دارند. آیا چنین امكانی مورد توجه شما قرار گرفته است؟

در غالب پروژه‌هايي كه اجرا مي‌كنيم و به تناسب اين‌كه چه توانمندي مورد نياز است، گاهي اوقات از این افراد دعوت مي‌كنيم، گاهي از راه دور از نظراتشان بهره‌مند مي‌شويم، اما واقعا اگر ما به مرحله‌اي برسيم كه بتوانيم اين امكان را كاملا از راه دور فراهم كنيم و بتوانيم با مراكزي در دنيا در ارتباط باشيم، برای بيماران صعب‌العلاج می‌توانیم از مشاوره این افراد بهره‌مند شویم.

در نگاه عموم پزشكي از راه دور با واژه‌هایی همچون ‌e-Health و telemedicine معادل در نظر گرفته می‌شود. آیا همه این اصطلاحات به یك معناست؟

پزشكي از راه دور به آن بخش از سلامت الكترونیك اطلاق مي‌شود كه خدمتي خارج از مكاني كه فرد در آن قرار دارد، ارائه شود. ما در e-health دنبال اين بوديم كه پرونده‌ها الكترونيكي شوند كه بتوان از روي سوابق، بيماري آينده فرد را بررسي و پيش‌بيني كرد، اما V health بسيار گسترده است، مثلا يك منطقه 5 سال رصد مي‌شود تا بیماری‌های احتمالی ساكنانش بررسی شود.

با وجود پرونده الكترونيك پزشك با مشاهده سوابق بیمار برایش داروی مناسب تجویز می‌كند، اما زماني كه V- health مطرح است، برنامه‌ها و خدمات در سطح جدیدی از ارتباط و یكپارچگی قرار می‌گیرند و  پرونده‌هاي مجازي شامل همه مولفه‌هایی كه در سلامت افراد جامعه موثر است، ارائه می‌شود، انواع رفتارهاي دارويي، رواني بررسی می‌شود و مدل جديد رواني براي جامعه طراحي می‌شود. يعني سیاست‌ها، برنامه‌ریزی‌ها، تحقیقات و... كاملا در خدمت سلامت جامعه قرار می‌گیرد. با چنین امكانی حتي مريض‌هاي high risk شناسايي مي‌شوند كه در حالت عادي قابل پيش‌بيني نيست. حتی می‌تواند با بررسی جوامع مختلف افراد متفاوتی كه ممكن است دچار بیماری خاصی شوند را شناسایی كند تا پزشك حتی قبل از بروز نشانه‌های بیماری در صدد پیشگیری و درمان فرد برآید.

Mobil health هم شاخه دیگری از این نوع خدمات است. در اين فناوري ژنوم در موبايل فرد ثبت مي‌شود و در نتیجه برای هرفرد دارو و درمان‌های ویژه خودش صورت مي‌گیرد. حتي شركت‌هاي دارويي به صورت سفارشی برای هر فرد دارو توليد مي‌كند. اينها تخيل نيست و امكان‌پذير است.