عمده مشكلات معلمان در ضعف مديريت است

گفت‌وگو با وزير اسبق آموزش‌وپرورش

کد خبر: ۲۴۱۵۹۹

تاریخ: ۱۲ ارديبهشت ۱۳۹۱ - ۱۰:۱۵

ماندگاري مشكلات معيشتي و اجتماعي فرهنگيان ديگر به روندي فرسايشي تبديل شده است. همه ساله با آغاز هفته معلم خطابه‌ها و همايش‌هاي متعددي در توصيف مقام معلم و ضرورت رفع مشكلات آنها برگزار مي‌شود و خروجي آنها تنها محدود به حرف مي‌شود تا عمل. دامنه اين مشكلات به حدي است كه با تغيير دولت‌هاي متعدد هنوز برخي مشكلات پا برجاست و ديگر پرونده خاك‌خورده آنها از سوي كمتر وزيري گشوده مي‌شود. با اين حال نحوه مديريت وزارت آموزش‌وپرورش در دوران جنگ تحميلي همواره در خاطر معلمان كشور مانده است، شرايطي كه كمبود نيروي انساني باعث اجراي طرح‌هايي همچون سرباز معلم و مدارس روستايي شد و كلاس‌هاي بعضا خالي از دانش‌آموز و معلم به نحوي مديريت شد.

«كاظم اكرمي» سومين وزير آموزش‌وپرورش در چهارمين دولت جمهوري اسلامي در گفت‌وگو با «شرق» دليل اصلي ماندگاري مشكلات معيشتي معلمان را بي‌توجهي به اهداف فرهنگي انقلاب اسلامي ايران مي‌داند. اكرمي متولد شهر همدان است، او در دانشسراي عالي تهران در رشته روان‌شناسي موفق به اخذ ليسانس شد و دوره فوق‌ليسانس خود را در رشته مشاوره به پايان رساند و در سال‌هاي 1357 تا 1359 مديركلي آموزش‌وپرورش استان همدان را برعهده گرفت و پس از پيروزي انقلاب اسلامي و تشكيل خبرگان به‌عنوان نماينده همدان به اين مجلس راه يافت. اكرمي در سال ۱۳۶۳ به عنوان وزير آموزش‌وپرورش منصوب شد. او در گفت و گو با شرق به تشريح جزيياتي از نحوه مديريت آموزش‌وپرورش و وضعيت معلمان مي‌پردازد.

طي سال‌هاي اخير جامعه فرهنگيان كشور با مشكلات زيادي مواجه بودند كه با گذشت زمان و تغيير دولت‌هاي متعدد كمتر راه‌حلي براي رفع آنها انديشيده است، شما دليل ماندگاري اين مشكلات را در چه مي‌دانيد؟

دليل اصلي ماندگاري مشكلات معيشتي جامعه فرهنگ از بي‌توجهي يا كم‌توجهي مجلسيان و دولت‌ها به هدف اصلي انقلاب اسلامي است. بارها كساني گفته‌اند كه انقلاب از اساس يك انقلاب فرهنگي بوده و هست اما در عمل و برنامه‌ريزي اولويت به فرهنگ و تربيت داده نشده است. چندي پيش به پزشكي ايراني كه مقيم آلمان است برخوردم، ضمن پرسش از وضع آنجا گفتم با توجه به شرايط بد اقتصادي اروپا، آلماني‌ها چه نگاهي به تعليم و تربيت دارند؟ پاسخ داد بودجه بسياري از دستگاه‌ها ازجمله ارتش كم شده است، اما بودجه دستگاه‌هاي تربيتي و پژوهشي را به هيچ‌وجه كم نكرده‌اند.

با توجه به سابقه وزارت شما در آموزش‌وپرورش جنس مشكلات و دغدغه‌هاي فرهنگيان در آن مقطع زماني چه بود و اكنون به چه مسايلي تبديل شده است؟

عمده مشكلات و دغدغه‌هاي فرهنگيان علاوه بر گرفتاري‌هاي معيشتي، نگراني از بي‌توجهي به شايسته‌سالاري در مديريت است. وقتي از معلمان و حتي استادان و اعضاي هيات علمي دانشگاه‌ها براي رياست مدرسه و گروه و دانشكده پرسشي نمي‌شود و گاه فردي را با اندك سابقه كاري به مديريت موسسه‌اي آموزشي مي‌گمارند، قطعا سبب ناراحتي معلمان و استادان مي‌شوند و از مشاركت آنها هم بهره‌اي نخواهند برد.

مهم‌ترين اقدامي كه در زمان وزارت شما در جهت حل مسايل و مشكلات فرهنگيان صورت گرفت چه بود؟

اقدام مهمي در جهت حل مشكلات فرهنگيان، با توجه به شرايط جنگي و كمبود بودجه در دوره وزارت بنده صورت نگرفت. فقط در زمان جناب آقاي پرورش (كه خداوند سلامت‌شان بدارد) به حقوق معاون دوره راهنمايي چيزي اضافه شده بود كه اجراي آن در دوره كاري بنده بود البته همان روزگار هم اعلام كردم كه اين خدمت به معلمان حاصل تلاش آقاي پرورش بوده است. بلي، در زمان بنده چيزي حدود مبلغ 500تومان به حقوق خدمتگزاران و رانندگان اضافه شد كه مرحوم آقاي كاشي مسوول پذيرايي از افراد هم در دفتر بنده بود که با خوشحالي آمد و گفت فلاني بحمدالله در دوره كار تو اين خدمت و محبت به ما ضعفا رسيد.

همزمان شدن دوران وزارت شما با آغاز جنگ تحميلي و تحميل شرايط عمده‌اي كه از نظر اجتماعي و اقتصادي به كشور وارد شد، در آموزش‌وپرورش به چه شكلي مديريت شد؟

به هر صورت جنگ تحميلي مشكلات ما را چند برابر كرده بود. به ياد دارم براي اولين‌بار و آخرين‌بار چهار روزي به سوييس و اروپا رفته بودم تا در اجلاس يونسكو شركت كنم. همان روزها رژيم ستمكار بعثي مدرسه‌اي دخترانه را در يكي از شهرهاي آذربايجان‌شرقي هدف قرار داده بود كه ضمن سخنراني آن را به اطلاع همه اعضاي شركت‌كننده در اجلاس رساندم. تمام شهرهاي غربي و تا حدي مركزي مانند تهران از شرارت‌هاي دشمن در امان نبودند، امتحانات دچار مشكل مي‌شد اما مجددا با همت همه معاونان ازجمله جناب آقاي علي‌اصغر فاني معاون آموزشي، مشكلات آموزشي را حل كرديم. معلمان نه تنها مشكلات خود را چنين به رخ نمي‌كشيدند كه هر كدام (مرد و زن) با خدمت در جبهه و پشت جبهه افتخاراتي را رقم زدند كه شايد هنوز همه آن خدمات گفته نشده است.

در زمان مديريت شما يكي از مشكلاتي كه بيش از پيش مطرح بود، ساماندهي نيروي انساني با توجه به شرايط ويژه كشور بود، اين مساله به چه شكلي مديريت شد؟

در مورد تركيب جمعيتي معلمان يك مشكل، درخواست معلمان براي آمدن به شهرها، به‌ويژه مراكز استان‌ها بود، از طرفي معلماني كه سال‌ها در روستاها كار كرده بودند حق داشتند كه به شهر بيايند اما از طرف ديگر انقلاب در پي گسترش دانش‌آموزي و تربيت بود، در آن سال‌ها با كمك دولت و ارتش، طرحي به‌نام «سرباز معلم» را اجرا كرديم كه حتي‌الامكان روستايي بي‌معلم نباشد، طرح‌هايي هم به‌نام «آموز يك» و‌ «آموز دو» براي حل مشكل معلمان فراهم شد كه تا حدي گرفتاري‌ها را كم كرد.

در مقام مقايسه، شما سطح علمي معلمان در آن مقطع زماني را با توجه به مقطع زماني كنوني چگونه ارزيابي مي‌كنيد؟

شكي نيست با توسعه دانشگاه‌ها، مخصوصا دانشگاه آزاد اسلامي، سطح علمي معلمان بالا رفته است. البته «آموزش ضمن خدمت» وزارت آموزش‌وپرورش هم همواره در ارتقاي سطحي علمي معلمان تلاش كرده است. يك نكته قابل تاسف در اين مورد اين بوده است كه در دوره‌هايي مراكز تربيت معلم را تعطيل كردند و بنده اميدوارم هيچ مسوولي در وزارت آموزش‌وپرورش با تربيت معلم شوخي و بي‌مهري نكند.

مهم‌ترين مشكل و معضلي كه در آن مقطع زماني در آموزش‌وپرورش با آن دست و پنجه نرم مي‌كرديد، چه بود؟

مهم‌ترين مشكل معلمان در آن مقطع، مشكل درازمدت معيشتي بود و اين مشكل هم چنانكه گفتم به ديدگاه مسوولان در مجلس شوراي اسلامي و دولت‌ها برمي‌گردد. بايد در برنامه‌ريزي مانند مديران بلندمرتبه ژاپني كليد توسعه را در تربيت به معناي جامع ببينم. اصولا هر كشوري كه به پرورش انسان‌ها بيشترين اهميت را مي‌دهد و آن را در زمينه اول مي‌بيند و همه مردم را در اداره جامعه شريك و سهيم می‌كند نه ترسي از دشمن خواهد داشت و نه نگراني‌اي از عقب‌ماندگي. پيامبر بزرگوار ما هم مردمي را تربيت كرد، مومن كرد، بعد با دست همان عده اندك مومن، آن همه كار بزرگ كرد. آري در برنامه‌ريزي براي توسعه همه‌جانبه بايد تجديدنظر انساني كنيم.

بهترين و تلخ‌ترين خاطره شما در زمان وزارت‌تان چه بوده است؟

بهترين خاطره‌ام در دوران وزارت رفتاري بود كه معاونان داشتند، به‌ويژه از نظر مالي دنبال كمترين اضافه‌كاري نبودند. مرحوم مصطفي كيايي قبل از آمدن به وزارت، در مركز استاني كه كار مي‌كرد ماهي 24هزار تومان حقوق مي‌گرفت و هنگامي كه به تهران و وزارت آمد، حقوق وي به 14‌هزار تومان كاهش يافت و هرگز حاضر نشد از بودجه محرمانه وزارت حتي ماهي‌هزار تومان دريافت كند. به مرتضي كتيرايي (كه اكنون در بيمارستان است و نيازمند دعاي همه معلماني كه وي را مي‌شناسند) براي حل مشكل قلب از طرف رياست محترم جمهوري (رهبر معظم انقلاب اسلامي) 10هزار دلار پرداخت شد. ايشان به انگليس رفت و پس از معالجه برگشت و 6300دلار اضافي را برگرداند كه بنده هم عينا آن را به دفتر رياست‌جمهوري برگرداندم. خاطره تلخ وقتي بود كه مديري را به استاني فرستادم و گفتم بين معلمان جوان و مسن اختلافاتي در آن منطقه هست، شما به نحوي رفتار كنيد كه همه مورد احترام باشند، وي براساس گفته يكي از معاونان جوان‌ها را ترجيح داد و سبب رنجش كارآزمودگان شد، نماينده محترم و درستكار آن منطقه را هم ناراحت كرد و مدتي مشكلاتي براي وزارتخانه و بنده به وجود آورد.