هدف نخست‌وزیر سابق ژاپن از سفر به ایران چه بود؟

سفر دو روزه «یوکیو هاتویاما»، نخست‌وزیر سابق ژاپن به ایران و دیدار وی با مقامات بلندپایه کشورمان، سبب شکل‌گیری گمانه‌زنی‌های متعدد درباره هدف وی از این سفر شده است. اما به واقع، دلیل اصلی سفر هاتویاما و دیدارهای وی چه بوده است؟

کد خبر: ۲۳۷۱۷۲

تاریخ: ۲۲ فروردين ۱۳۹۱ - ۱۳:۰۵

سفر دو روزه «یوکیو هاتویاما»، نخست‌وزیر سابق ژاپن به ایران و دیدار وی با مقامات بلندپایه کشورمان، سبب شکل‌گیری گمانه‌زنی‌های متعددی درباره هدف وی از این سفر شده است؛ اما به واقع دلیل اصلی سفر هاتویاما و دیدارهای وی چه بوده است؟

به گزارش «تابناک»، نخست وزیر سابق ژاپن در مدت اقامت خود در تهران، با مقامات عالی رتبه کشورمان از جمله محمود احمدی نژاد، رئیس جمهور، سعید جلیلی، دبیر شورای امنیت ملی، علی لاریجانی، رئیس مجلس شورای اسلامی و علی اکبر صالحی، وزیر امور خارجه دیدار و گفت‌وگو کرد.

بنا بر این گزارش، هاتویاما نخست‌وزیر سابق ژاپن و مشاور عالی رئیس حزب حاکم (حزب دمکرات) این کشور است و هم‌اکنون در مجلس نمایندگان ژاپن نیز عضویت دارد. وی در سال 2010 به مدت 9 ماه نخست وزیری ژاپن را بر عهده داشته است.

اما نکته جالب توجه در این میان، انتقادات شدید دولت و حزب حاکم ژاپن از سفر هاتویاما به ایران بود. این انتقادات که پیش از سفر وی آغاز شده بود، پس از بازگشت او به کشورش نیز ادامه پیدا کرد و مقامات دولتی ژاپن، اظهارات متعددی را در انتقاد از کار وی و سخنانش مطرح کردند.

در همین باره، روزنامه «ژاپن تایمز» امروز گزارش داد که مهمترین بخش انتقادات از هاتویاما، به اظهارات وی در محکومیت اعمال «استانداردهای دوگانه» از سوی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی درباره ایران بازمی‌گردد.

مقامات ژاپنی همچنین این ادعا را مطرح کرده‌اند که سفر هاتویاما در شرایط کنونی و در آستانه برگزاری مذاکرات میان ایران و گروه 1+5، می‌تواند از سوی جمهوری اسلامی ایران، به مانند ابزاری تبلیغاتی رفتار کرده و افزون بر این، موقعیت ژاپن را در عرصه دیپلماسی بین‌المللی تضعیف کند.

سرانجام نقطه تمرکز سخنان همه مقامات ژاپنی این بوده که سفر هاتویاما، سفری «شخصی» و «غیررسمی» بوده و اظهارات وی، بازتاب دهنده رویه سیاست خارجی ژاپن نیست.

اما پرسش اصلی اینجاست: آیا می‌توان پذیرفت یک مقام شناخته شده و بلندپایه یک کشور، بدون هماهنگی و «غیررسمی» به کشوری دیگر سفر کرده و با عالی‌رتبه‌ترین مقامات آن کشور نیز دیدار کند؟! این موضوع به ویژه از این جهت اهمیت می‌یابد که هاتویاما، عضو حاکم و همچنان دارای منصب رسمی در کشور خود است!

نگاهی دقیق‌تر به زمان انجام سفر هاتویاما و اظهارات مطرح در جریان این سفر، می‌تواند موجب آشکارتر شدن ماهیت واقعی این کار شود.

سفر هاتویاما، درست یک هفته پیش از برگزاری مذاکرات حساس هسته‌ای میان ایران و غرب و هنگامی انجام گرفت که بازار پیشنهادها و انتظارات دو طرف برای طرح در مذاکرات داغ بود و چشم اندازهای مورد انتظار ایران و غرب از مذاکرات، به موضوع بحث و گمانه‌زنی تحلیلگران جهانی تبدیل شده بود.

به این ترتیب، هرچند می‌توان با نگاهی سطحی به موضوع، سفر هاتویاما را تنها اقدامی از سوی یک مقام موجه بین‌المللی در راستای تلاش برای میانجی‌گری در موضوع هسته‌ای ایران قلمداد کرد؛ توجه به این نکات، حاکی از وجود ابعاد دیگری در ماجراست.

گویا،‌ ماهیت واقعی سفر هاتویاما به ایران، انتقال پیامی از سوی دولت‌های غربی طرف مذاکره ایران به مقامات کشورمان و متقابلاً، آگاه شدن از نظریات مقامات عالی رتبه جمهوری اسلامی ایران و انتقال آن به طرف مقابل بوده است.

در حقیقت، سفر وی به ایران، یک سفر شخصی و غیر رسمی نبوده ـ و بر مبنای عرف دیپلماتیک و دیدارهای انجام شده، اصولاً نمی‌توانسته چنین باشد ـ و وی در قالب مأموریتی رسمی به ایران سفر کرده است. در این میان، مخالفت‌های اعلام شده از سوی دولت ژاپن نیز بیش از آنکه واقعی باشد، برای پوشیده نگه داشتن هدف اصلی وی انجام گرفته است.

به نظر می‌رسد، دولت ژاپن در این امر موفق نیز بوده، زیرا سفر هاتویاما در رسانه‌های غربی، بازتاب نیافته و روزنامه‌ها و خبرگزاری‌های ژاپنی نیز تنها به بیان شرحی از رخدادها و انتشار انتقادات دولت این کشور از وی بسنده کرده‌اند.

نکته‌ای که در تأیید این امر می‌توان به آن استناد کرد، سفر وزیر امور خارجه ژاپن به واشنگتن، یک روز پس از بازگشت هاتویاماست.

بنا بر اخبار رسانه‌های ژاپنی، قرار است «کویچیرو گمبا» در این سفر با همتایان خود از آمریکا، انگلیس، کانادا، فرانسه، آلمان، ایتالیا و روسیه دیدار و درباره موضوعات بین‌المللی، از جمله ایران با آنها گفت‌وگو کند.

ترکیب کشورهای یاد شده که با ترکیب گروه 1+5 اشتراک دارد، می‌تواند تأییدکننده این باشد که هاتویاما با سفر خود، در حقیقت، در نقش فرستاده گروه 1+5 به ایران کار کرده است.