با كهنه سربازانمان چه كرده‌ايم؟

زهره‌ عطايي ‌آشتياني

کد خبر: ۲۳۶۵

تاریخ: ۰۷ آذر ۱۳۸۶ - ۱۶:۵۰

*عضو هيأت علمي پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي

هرچند بزرگداشت هفته بسيج و تكريم برخي جانبازان و آزادگان جنگ تحميلي، كاري زيبا و تحريك‌كننده عواطف انساني است، به چند دليل، بيش از اين‌كه دل‌ها را بنوازد، آنها را مي‌لرزاند. پخش خاطرات از چند كانال تلويزيوني به طور فشرده در يك هفته از سال، ممكن است اثر وهله‌اي (آن هم بر عده خاصي كه دوران جنگ را درك كرده‌اند)، داشته باشد، ولي به ‌جاي گسترش فرهنگ بسيجي بين جوانان، واكنش‌هاي گوناگوني نسبت به اين رزمندگان ايجاد مي‌كند. البته اگر نحوه مطرح نمودن جايگاه و فداكاريهاي بسيجيان به‌شكل‌هاي متنوع و در تمامي طول سال انجام شود، قطعاً اثرات عميق‌تر و بلندمدت‌تري خواهد داشت.
در اين شبها شبکه 5 صداوسيما، مستند مدال افتخار از كهنه سربازان استراليا و كره را پخش مي‌كند و نشان مي‌دهد كه بازماندگان جنگ دوّم جهاني و خانواده‌هاي آنان در اين كشورها چه قرب و منزلتي دارند.

نكته مهم در اين گزارشها ارج و اعتباري است كه براي اين گروه در كشورهاي اروپايي، آمريكايي و خاور دور قائل هستند. اينگونه تكريم را مي‌توان در سه محور عمده نشان داد:

* منزلت سياسي، منظور حفظ و توسعه جايگاه كهنه سربازان براي جهت‌دهي گرايشات جامعه بويژه جوانان مي‌باشد. كه به عنوان حافظان صيانت، اقتدار اجتماعي و سياسي كشور از شأن خاصّي برخوردارند و الگوي عملي براي پرورش و تربيت نسل‌هاي بعدي (به‌جاي پذيرش الگو از بيگانگان) حضور دارند در حاليكه متأسفانه در كشور ما با وجود اسوه‌هايي چون جانبازان، ايثارگران، آزادگان، حداكثر تعداد بسيار محدودي به مناصب سياسي و بعضاً هم نامناسب با شرايط و سابقه گمارده شده‌اند. كه حتي بازتاب اجتماعي خوبي به دليل همين جايگاه نامناسب نداشته‌اند منظور از منزلت سياسي اينگونه پُست‌هاي موقّتي نيست بلكه ارايه برنامه‌هاي قاعده‌مند پرورشي براي نهادينه كردن ارزش‌هاي مربوط به اين افراد در جامعه است.
در برخي كشورها، سازمان‌هاي غيردولتي كهنه‌سربازان و بازماندگان جنگ بسياري وجود دارد و تنها در آمريكا، بيش از چهل مركز يا سازمان غيردولتي تشكيل شده كه بيشتر آنها فعاليت سياسي دارند و راهپيمايي و اعتراضات عليه جنگ‌ها را هدايت مي‌كنند. حتي در جنگ اخير آمريكا در عراق نيز رسما ده‌ها سازمان و انجمن يا در حمايت از سربازان آمريكايي و يا عليه جنگ تأسيس شده‌اند.

* منزلت فرهنگي؛ منظور فراهم آوردن امكانات علمي براي جبران بخش كوچكي از فداكاري‌هاي اين افراد و خانواده‌هاي آنان است؛ براي مثال، در بيشتر كشورهاي اروپايي و آمريكايي، يك روز از سال براي يادبود بازماندگان جنگ تعطيل رسمي است و در اين روز از خانواده‌هاي سربازان تجليل مي‌شود. در آمريكا نيز پس از جنگ جهاني دوّم در بيشتر ايالات، دستيابي به آموزش رايگان و جايگزين براي اين افراد عموميت يافته و تهيه خانه‌هاي ويلايي در بهترين نقاط شهرها براي آنان امكان‌پذير شده است، ولي در ايران كه امتياز جزيي مانند سهميه‌بندي تحصيلي به فرزندان شهدا و رزمندگان داده شده، بعضاً به دليل اعتراض مخالفان (كه آن نيز حاصل درك نكردن منزلت سياسي اين عزيزان است) موجبات منزوي شدن اين دانش‌آموزان و دانشجويان را در جامعه فراهم آورده است.

* منزلت اقتصادي؛ منظور ايجاد امكانات نگهداري و پرستاري مداوم همراه با عزّت نسبت به اين عزيزان و فراهم كردن زمينه اقتصادي ـ رفاهي براي خانواده‌هاي آنان است كه بايد به شكل منظم و سازمان‌يافته و با پيگيري مسئولان در توزيع عادلانه امكانات براي دستيابي افرادي كه خود تمايلي براي استفاده از اين امكانات ندارند، فراهم شود. در حالي‌كه شايد اين عده، حقيقتاً به حمايت‌هايي از جمله مسكن، بهداشت، تحصيل و غيره نياز مبرم دارند.
در فرانسه براي بازماندگان جنگ در ترابري عمومي اولويت قايل شده و بهترين مكان در وسايل نقليه به آنان تخصيص داده مي‌شود. در كشورهاي ديگر هم امكان استفاده از بهداشت رايگان براي اين قشر هست. همان‌گونه كه در مستند مدال افتخار ديده مي‌شود، پرستاران آماده به خدمت (Online) براي هرگونه سرويس‌دهي در 24 ساعت شبانه‌روز چه در منزل و چه در بيمارستان براي رسيدگي به نيازهاي اين افراد حضور دارند.

چندين سال پيش كه تازه جنگ تحميلي به پايان رسيده بود، همسر انگليسي يكي از اساتيد دانشگاه در مشهد كه پرستاري تحصيلكرده بود قضيه‌اي را تعريف كرد كه ياد آن پس از گذشت سال‌ها هنوز دل من را به درد مي‌آورد. اين خانم يك روز در حين خدمت بيمار جانبازي را كه دست نداشت ديد كه با سختي تلاش مي‌كرد دهان خود را به ميز كنار تخت براي برداشتن دارو نزديك كند؛ دارويي كه پرستار بي‌توجه و بي‌ملاحظه بخش، دور از دسترس بيمار قرار داده بود. در بسياري از كشورهاي اروپايي از جمله اتريش، پرستاران حتي در منزل خود خط تلفن مستقيم براي رسيدگي فوري به اين‌گونه اشخاص دارند.

نكته مهم توجه به ماهيت جنگ‌ها و بازماندگان آن است كه جايگاه جانبازان، شهدا و آزادگان جنگ تحميلي ايران با كهنه سربازان (Veterans) كشورهاي ديگر به لحاظ منزلت معنوي قابل مقايسه نيست، چرا كه جنگ تحميلي جهاد در راه خدا و براي دفاع از كيان اسلام و كلمه حق در مقابل دنياي كفر بوده است. براي همين، فراهم آوردن شايسته‌ترين جايگاه سياسي، فرهنگي، اقتصادي براي اين بازماندگان به منزله كمترين سپاس جامعه ايران نسبت به اين بزرگواران است.