مداخله در بحران‌های خانوادگی

سيد ضياء‌الدين فائق

کد خبر: ۲۳۵۶۸۹

تاریخ: ۱۵ فروردين ۱۳۹۱ - ۱۰:۴۱

خبر مرگ دلخراش پيرمردي كه نقش ميانجي را در درگيري دختر و دامادش بازي مي‌كرد و دستگيري داماد او به عنوان متهم به قتل روز گذشته در صفحه حوادث منتشر شد، يادآور رخدادهاي مشابه بسياري است كه مي‌تواند با برخي ملاحظات هيچ‌گاه اتفاق نيفتد.

به طور كلي اختلافات بين‌فردي را مي‌توان به چند دسته تقسيم كرد:1- انواع نزاع و درگيري خياباني بدون وجود ارتباط بين طرفين دعوا كه حتي مي‌تواند ناشي از وقوع يك تصادف رانندگي باشد. 2- برخوردها و نزاع‌هاي قومي و دسته‌اي كه مي‌تواند در محلات و خيابان‌هاي مركز تجمع يك فاميل رخ دهد. 3- نزاع و برخوردهايي كه ناشي از اختلافات خانوادگي و زناشويي است. واقعيت اين است كه شهروندان در مواجهه با تمامي اين موارد بايد در نظر بگيرند ورود به صحنه تنازع و مواجهه با دو فرد خشمگين به‌عنوان ميانجي، هميشه با تبعاتي جبران‌ناپذير روبه‌رو است و مشاهده شده گاهي فردي كه به قصد صواب و مساعدت به عرصه درگيري دو يا چند فرد وارد شده بيشترين آسيب را ديده است، بنابراين رعايت نكاتي مي‌تواند از افزايش خسارات اجتماعي و انساني جلوگيري كند.

با اين وصف به نظر مي‌رسد مهم‌ترين كمك يك شهروند در برخورد با چنين صحنه‌هاي خطيري، دوري‌كردن و ارزيابي شرايط و اطلاع‌رساني سريع و دقيق موقعيت به پليس و اورژانس است و پس از آن نيز چنانچه ممكن باشد و احتمال تحريك طرفين نزاع و اقدامي متقابلانه فراهم نشود، تهيه فيلم به صورت غيرمحسوس از صحنه براي كمك به دستگاه انتظامي و قضايي نيز كاري مثمرثمر است، در غير اين‌صورت دور شدن و فاصله گرفتن از صحنه برخورد بهترين كاري است كه مي‌توان توصيه كرد.

در دعاوي و نزاع‌هاي قومي و قبيله‌اي و برخوردهايي كه تعداد زيادي در آن شركت دارند و به سادگي مي‌توان از شدت آن اطلاع يافت نيز بهترين كار، دوري جستن و قرار گرفتن در نقاط امن و حتي‌المقدور فاصله گرفتن از عناصر درگير تا خاتمه ماجرا و حضور ماموران انتظامي و متخصص است، چرا كه بعضا مشاهده شده اراذل و اوباش يا نفرات مداخله‌گر براي افزايش ميزان رعب و وحشت به عابران و حتي همسايگاني كه در نقطه غير امن قرار دارند نيز آسيب جدي وارد كرده‌اند.

در بسياري از اوقات يك توهين يا فحاشي ساده يا گفت‌وگويي تند مي‌تواند هيزم آتش يك نزاع خونين را فراهم سازد بنابراين بايد در چنين مواقعي با كنترل خشم، كوتاه آمدن، سكوت و كنار كشيدن از برخورد و فاصله گرفتن از افراد متخاصم به سرعت از صحنه دور شد و از بيان هر گونه عبارت يا اقدام محرك خودداري كرد زيرا مشخص نيست طرف مقابل شما نيز در برخورد متقابل دست به چه اقدامي خواهد زد. شهروندان بايد توجه كنند بين يك فرد قانون‌مدار و آرام و فردي كه به دنبال مساله‌سازي است مهم‌ترين تفاوت شيوه گفت‌وگو و بيان عباراتي است كه مي‌تواند جرم تلقي شود و طرح آنها در دعواي كيفري با ارايه شواهد مقتضي منتهي به صدور قرار مجرميت است، با لحاظ اين مهم كسي كه اهميتي براي وضعيت خود قايل نيست مي‌تواند داراي شخصيتي خطرناك و دردسرساز باشد و هرگونه برخورد كلامي يا فيزيكي با او نيز منتهي به خسارات رواني و جسمي و قانوني خواهد شد، زيرا اين‌گونه اشخاص خوب مي‌دانند چگونه مرتكب جرم شوند و از صحنه بگريزند و بارها مشاهده شده است ميانجي‌هاي بدون نقش، تا مدت‌ها درگير اثبات بي‌گناهي خود بوده‌اند.

اما نكته مهم و حايز اهميتي كه بايد به آن اشاره كرد مساله ورود به اختلافات خانوادگي و مشاجرات بين زوجين است كه مي‌تواند در مواردي مانند مطالبه مهريه، استرداد جهيزيه يا حتي گفت‌وگوهاي مصالحه‌جويانه رخ دهد و عواقبي جبران‌ناپذير را -مانند حادثه اخير- در پي داشته باشد. والدين، اطرافيان و برخي از افرادي كه بنا به ملاحظات مختلف به اين‌گونه مسايل ورود مي‌كنند، بايد بدانند شناخت ريشه‌هاي مشكل و همچنين درمان آن كاري نيست كه از عهده هر فردي برآيد و فقط شخص متخصص و كاردان و داراي دانش و تجربه مقتضي و مرتبط قادر است با شنيدن مجموعه مطالبات طرفين و ارزيابي باليني هر يك از آنها و گفت‌وگوهاي خصوصي و مشترك به جنبه‌هاي پنهان و پيداي اختلاف دست يابد و پس از آن نيز با توسل به روش‌هاي پيش‌بيني شده راهكار مناسب را ارايه كند.

متاسفانه مشاهده شده است برخي خانواده‌ها در مواجهه با اختلافات و دعاوي بين زوجين، يا مرتكب اهمال و بي‌توجهي مي‌شوند يا با تجويز روش‌هاي نادرست و غيرعلمي و عاميانه، بر شدت درگيري و اختلاف بيشتر و حتي احتمال خيانت و ارتكاب جنايت مي‌افزايند و در مواردي نيز بدون ارزيابي موقعيت زن و شوهر و شرايط حاكم به روح و روان آنها و با ميانجيگري‌هاي غيرعادلانه يا ناصواب ارتباط مثبت خود را نيز دچار خدشه مي‌كنند.

بديهي است فرد متخصص و مرتبط چنانچه دريابد ادامه رابطه و زندگي مشترك زن و شوهر به مصلحت نيست، جدايي را به سرعت تجويز يا در صورت تشخيص وجود بيماري يا مشكلاتي مانند افسردگي و موارد مرتبط با حوزه اعصاب و روان با معرفي هر يك از آنها به متخصص مشكلات قابل تشخيص را بهتر شناسايي و ريشه مشكلات را درمان مي‌كند و نزديكي زن و شوهر را رقم مي‌زند.

نتيجه اينكه پدر و مادر ساير افراد مرتبط در اختلافات مختلف بايد بدانند وقوع هرگونه اختلاف داراي زمينه‌هايي است كه دامن‌زدن به آن در درمان و مرتفع كردن مشكل مفيد فايده نيست و بايد قبل از هرگونه مداخله، نظر كارشناسان و متخصصان مربوطه را اخذ كرد و چه بهتر اينكه اين اقدام پيش از ازدواج رسمي و در دوران آشنايي مقدماتي صورت پذيرد تا سرانجامي خوب و روشن را رقم بزند، علم روان‌شناسي امروزه قادر است با انجام مشاوره تا ميزان بسيار بالايي احتمال بروز مشكل را پيش‌بيني كند يا به صورت كلي ازدواج دو فرد را مضر تشخيص دهد و در حين اختلاف نيز مشاوره قادر است مشكلات فراواني را مرتفع كند و خاتمه دهد.

منبع: شرق