«نگاه شما»: آئینهای نوروزی در کجور

کد خبر: ۲۳۵۱۰۱

تاریخ: ۱۱ فروردين ۱۳۹۱ - ۰۸:۰۰

محمدحسین ملایی کندلوسی از نوشهر در مطلب ارسالی برای «نگاه شما» نوشته است:

پیوند بهار و نوروز در فرهنگ و سنن ایرانیان پیوندی بسیار باشکوه و خاطره انگیز می باشد و ایرانیان از زمان باستان تا به امروز به میمنت  و مبارکی این پیوند و نو شدن زندگی طبیعت آنرا جشن می گیرند و خاطره ای ب شکوه را در کنار یکدیگر رقم می زنند.از این روی برای برپایی جشن آغاز بهار و نوروز در جای جای ایران زمین مراسمات و آئین های خاصی برای استقبال از این میراث گرانبهای ایرانی در سراسر کشور برگزار می شود. در این میان استان مازندران که یکی از خاستگاه های بزرگ فرهنگ و آداب و سنن اصیل بومی و محلی در کشور می باشد آئین استقبال از بهار و نوروز در آن طراوت و زیبایی ویژه خودش را دارد که در این مجال به آئین و مراسمات استقبال از بهار و نوروز در کجور مازندران می پردازیم.

خانه تکانی

همه ساله در آستانه فرا رسیدن فصل بهار و نوروز زنان و مادران سخت کوش و پاکدل روستاهای کجور آستین همت بالا زده و اتاق به اتاق با گرد گیری نمدها و شستن موکت ها و فرشها و پرده های منزل خانه تکانی را آغاز می کنند. مادران روستایی حتی ظروف منزل را نیز شسته و کاسه ها و بشقابهای مخصوص پذیرایی را پس از شستشو جدا از بقیه به کناری گذاشته تا در ایام نوروز شیرینی ها و آجیل ها را در آن ریخته و بر سر سفره نوروزی بگذارند.

گِل کار

از آنجایی که مصالح بکار رفته در اکثرخانه های بومی در روستاهای کجور مازندران از سنگ و گِل  و چوب می باشد لذا عمل " گِل کار " دیوارها یکی از مهمترین بخشهای خانه تکانی در روستاهای کجور به شمار می رود. " گِل کار " را باید یکی از هنرهای اصیل و بومی در کجور دانست که با دستان به رنج خو گرفته  اما هنرمند مادران پرتلاش و مهربان در کجور انجام می شود. عمل " گِل کار " بدین صورت انجام می شود که ابتدا خاک مخصوص " گِل کار " را که جزئی از مصالح بکار رفته در ساخت منازل روستایی می باشد را از معدن کوچک آن که معمولا تپه های نزدیک روستا می باشد تهیه می گردد و پس از انتقال به منزل ، غربال می شود تا ناخالصی آن جدا شود.سپس مقداری از خاک نرم و غربال شده را در ظرفی ریخته و آب مخلوط می کنند تا بصورت نیمه رقیق در آید.بعد از آن زنان روستایی دست خود را درون جوراب قرار می دهند و با خیس کردن آن درون آب نیمه رقیق " گِل کار " ، بر روی دیوارهای داخلی و بیرونی و طاقچه ها و کف هر اتاق را می کشند و بدین ترتیب لایه های گِلی دیوارها شادابی و طراوت دوباره خود را باز می یابند و مستحکم تر می شوند.البته در جاهایی هم که دیواره یا کف اتاقها فرو رفتکی یا خوردگی داشته باشدکمی از املتح خاکی درون آب " گِل کار "  را برداشته و آن قسمت آسیب دیده را پوشانده و ترمیم می کنند . عظر و بوی " گِل کار " برای نسل های گذشته و همه آنهایی که زندگی بدون تکنولوژی امروز را در روستاهای کجور تجربه کرده اند بسیار دلپذیر و سراسر خاطره و طراوت می باشد.

سبزه

مردم کجور همچون سایر مردم ایران برای عید نوروز اقدام به سبز کردن " سبزه " با استفاده از گندم، جو یا عدس می کنند. آنها معتقدند سبز کردن گندم،جو یا عدس باعث افزایش رزق و روزی و برکت در سال جدید می شود. اهالی کجور برای سبز کردن سبزه نیت نیز می کنند و هر ظرف " سبزه" به نام فرزند یا نوه خویش نامگذاری کرده تا سبزه ها شاداب و یکدست رشد کنند.

سال مج

فردی را که قدمش خیر و مبارک است ( با استخاره) او را به عنوان "سال‌مِج" قبل از تحويل سال انتخاب می‌كنند. (معمولا‌ پسر‌بچه يا دختر‌بچه‌ای است).برای انجام استخاره نزد یکی از افراد سالخورده محل که اهالی  استخاره او را بسیار بیشتر قبول دارند می روند و چند اسم از دختر یا پسر بچه را به وی اعلام میکنند و به او می گویند که این اسامی را استخاره کن و هرکدام که خوب آمد آنرا به ما اعلام کن تا برای سال مِج یا همان شگون  انتخاب کنیم.به دختر بچه یا پسر بچه ای که بعنوان سال مِج (شگون) انتخاب شد اطلاع داده می شود که امسال او باید بعد از تحویل سال وارد منزل آنها شود.لازم به ذکر است که گاهی افراد با سن بالا نیز بعنوان سال مِج انتخاب می شوند ولی تاکید بیشتر بر روی کودکان و نوجوانان می باشد.

سال‌مِج معمولا یک الی یکساعت و نیم قبل از تحویل سال نو  باید خارج  از خانه باشد و حق ورود به منزل را ندارد. از طرفی افراد خانوار نیز حق خروج از منزل را ندارند تا زمانیکه سال نو تحویل شده و سال مِج وارد منزل شود. سال مِج در لحظه شروع سال تحویل همراه با هفت سینی که از قبل تهیه شده است و حاوی  قرآن ، سبزه ، شيريني و يك ظرف پر از آب قبل از ديگران می باشد وارد خانه مي شود و اهالی منزل از او استقبال نموده و احترام می‌گذارند سپس هدایایی به او می‌دهند، و آرزو می‌کنند که قدمش برای اهل خانواده در آن سال پربرکت باشد. معمولا به كسي كه به عنوان سال مج انتخاب مي شود تخم مرغ رنگ كرده ( سرخ مرغنه) و هديه هاي ديگر داده مي شود.

لازم به يادآوري است كه هر خانواده اي يك نفر را بعنوان سال مج انتخاب مي كند و گاهي ممكن است يك سال مج براي چند خانواده انتخاب گردد.

کِل چهارشنبه شو

کِل چهارشنبه شو  یا همان آخرین چهارشنبه سال را می گویند.در کجور رسم بر این است که در غروب آخرین چهارشنبه سال با استفاده از مقداری کاه و تقسیم آن به هفت قسمت و قرار دادن در یک خط مستقیم ، آنها را آتش زده و همراه با اعضای خانواده از روی آن می پرند.آنها بر این عقیده اند که این ع7مل موجب دور شدن بلا در سال جدید خواهد شد. سپس به اتفاق اعضای خانواده بر سر سفره شام آخرین چهار شنبه س ال یا همان کِل چهارشنبه شو که محتوی سبزی پلو و ماهی سفید می باشد حاضر شده و لحظاتی قبل از آن با اسپند دود کردن برای همه حاضرین بر سرسفره شام را در کنار یکدیگر مسل می کنند.

حضور بر سر مزار

مردم متدین کجور یک روز قبل از سال تحویل بر سر مزار عزیزان از دست رفته خود حاضر شده و با قرائت فاتحه یاد آنها را در آستانه فرا رسیدن سال نو که در سالهای گذشته درکنارشان بر سر سفره هفت سین حضور داشتند گرامی  می دارند.

تحویل سال نو

بعد از تحویل سال نو بزرگترهای فامیل، در منزل به انتظار فامیل های كوچكتر، می‌مانند تا دید و بازدید ها شروع شود. معمولا بزرگتر ها در گذشته با سکه‌های مرسوم آن زمان به کوچک‌ترها عيدی می‌دادند و آنان را با غذاهایی، مانند: تخم‌مرغ‌های رنگی، نان های محلی، توتك (نوعی نان محلی مازندران) و سایر غذاهای مرسوم پذیرایی می‌کردند.ولی در اين زمان كه كوچكترها سكه ها را خوب می‌شناسند با اسكناس‌های درشت عيدی می‌گيرند. به تازه عروس و داماد فامیل، هدایایی نیز تقدیم می‌شود . همچنین نوزادان فامیل را با کادوهایی مانند لباس یا پول مقدمشان را گرامی می‌دارند.

اگر در طول سالی که گذشت فردی از خانواده ای به رحمت خدا رفته باشد بقیه اقوام و بستگان سببی  و نسبی به احترام  آن خانواده و  نیز نشان دادن ابراز همدردی شریک در غم بودن با آنها، از انجام مراسمات نوروز خودداری می کنند و تنها به چیدن سفره حاوی میوه و خرما اکتفا می کنند و دیگر خبری از شیرینی جات و تنقلات  و سبزه بر روی سفره هفت نوروزی نمی باشد. همچنین در لحظات اولیه سال نو به دیدار خانواده عزادار رفته و ضمن ابراز همدردی، سالی پر از خیر و برکت و شادی و دور بودن هر گونه بلا برایشان آرزو می کنند.

خانواده‌های دختر و پسر جوانی که با هم نامزد هستند، برای یکدیگر، هدایایی از جمله مواد غذایی و لباس می فرستند و اگر نامزد در روستای دیگری باشد، با قول و قرارهای قبلی به دید و بازدید آنان می روند.از طرفی رسم بر این است که عروس هر خانواده که به تازگی به جمع آنها پیوسته است باید همراه با خانواده شوهرش به دید و بازدید اقوام و خویشاوندان شوهر خود برود.

سیزده ‌بدر

در روز سیزده ‌بدر ، سبزه های عید را به آب می اندازند، تا درد و بلا و غم و غصه آنها را آب ببرد. از صبح به صحرا و دشت رفته تا سیزده را به‌ در‌ کنند و جوانان همراه با هم ‌روستائيان خود به بازی‌های دسته‌جمعی مشغول و سر‌گرم می‌شوند.

«تابناک» مطالب اختصاصی و گردآوری شده توسط خوانندگان محترم را در قالب جدیدی با عنوان «نگاه شما» منتشر خواهد کرد.

مخاطبان محترم می توانند مطالب دلخواه خود را در موضوعات مختلف، به آدرس [email-masked] ارسال نمایند.

مخاطبان محترم برای ارسال مطالب خود باید چند نکته  را در نظر داشته باشند:

1. این قالب جدید برای ارائه و معرفی «نگاه بییندگان به تمام موضوعات» می باشد.

2.مطالب اختصاصی یا گردآوری شده می تواند در قالب: ایده ، فیلم، عکس، گزارش تحلیلی، گزارش خبری، کاریکاتور و... باشد.

3. مطالب ارسال شده حتی الامکان با ذکر نام و نام خانوادگی فرستنده باشد.

4. موارد ارسالی مغایرتی با اصول اخلاقی و قوانین جاری نداشته باشد.

5. مطالب ارسالی به زبان و فونت فارسی باشد.

6.مطالب ارسال شده حتی الامکان حاوی اطلاعات دقیق باشد.

مشخصات فنی

1. از ارسال تصاویر در متن فایلهای word خودداری شود.

2. حجم فایل تصویری ارسالی( به صورت gif یا jpg ) بیشتر از 5 مگابایت نباشد.

3. حداکثر حجم فایل صوتی یا ویدیو پنجاه مگابایت باشد. (نوع فایل: wmv,  flv, wav, mp3, wma)