آينده‌اي نويد بخش با انتخاب نمايندگان كارآمد

گفت‌وگو با بهنام ملكي

کد خبر: ۲۲۹۴۸۲

تاریخ: ۰۷ اسفند ۱۳۹۰ - ۱۸:۳۰

پس از پيروزي انقلاب اسلامي ايران در سال 1357 و با تشكيل نظام جمهوري اسلامي ايران تاكنون، هشت دوره چهار ساله مجلس برگزار شده است و در ماه‌هاي پاياني دوره هشتم به سر مي‌بريم. مجلس به عنوان قوه مقننه نظام و كشور، به تدوين و تصويب قانون مي‌پردازد و پس از تاييد شوراي نگهبان يا در موارد خاصي با تاييد مجمع تشخيص مصلحت نظام، براي اجرا ابلاغ مي‌كند.

روزنامه «ملت ما» در گفت‌وگويي با دكتر بهنام ملكي، اقتصاددان و استاد دانشگاه در خصوص زمينه هاي افزايش مشاركت مردم در انتخابات و راهكارهاي اجراي هر چه دقيق‌تر قوانين مصوب مجلس به بحث پرداخت.

به عنوان كسي كه اقتصاددان است و دغدغه‌هاي اقتصادي براي كشور داريد، فضاي انتخاباتي فعلي كشور را در مجموع چگونه ارزيابي مي‌كنيد؟

من الان يكي از مشكلات كشور را چالش‌هاي اقتصادي مي‌دانم و معتقد هستم كه مهم‌ترين نياز مبرم ايران، يك مجلس كارآمد، متدين و متخصص است و مهم‌ترين ركن تخصصي مجلس را هم اقتصاددانان تشكيل مي‌دهند؛ اقتصادداناني كه با الگوي بومي ايراني- اسلامي پيشرفت آشنا باشند.

من چند تا كد مي‌دهم. الان در شرايطي هستيم كه در يك طرف، تحريم‌هاي خارجي به جامعه فشار مي‌آورد. بالغ بر سه ميليون نفر، بيكار داريم. در يك قلم فقط حدود سه هزار ميليارد تومان اختلاس صورت گرفته است. حدود 43 هزار ميليارد تومان، معوقات بانكي داريم. بودجه كشور هم حدود 70 درصد، نفت زده است. بهره‌وري در جامعه ما پايين است. علاوه بر اين موارد، مهم‌ترين سوالي كه هر اقتصاد بايد به آن جواب بدهد اين است كه چه نوع كالا و خدماتي توليد بشود و در واقع اين موضوع استراتژي اقتصاد را تشكيل مي‌دهد كه متاسفانه در كشور ما روشن نيست. اين فاجعه بزرگي است و خيلي اما و اگرها و چالش‌هاي ديگر كه تصورم اين است كه نگفتن آنها بهتر از گفتن است.

بنابراين، اين دردها نشان مي‌دهد كه بايد به فكر باشيم. اگر ما مريض بشويم، بايد به طبيب و پزشك مراجعه كنيم. وقتي اقتصاد مريض و بيمار است بايد در اين حالت، سراغ اقتصادداناني برويم كه آزمون خود را پس داده‌اند. بايد ببينيم كه اين افراد چه مداركي دارند، چه تحصيلاتي دارند، چه تاليفات و ديدگاه‌هايي ارايه داده‌اند و كدام اشخاص صالح، اين افراد را معرفي مي‌كنند. منظور من جريانات خاص سياسي نيست. به هر حال، افرادي كه آزاد مرد هستند، زنان و مرداني كه آزادند و آزاد فكر مي‌كنند، فقط به مصالح نظام، انقلاب و كارآمدي سيستم كشورمان توجه دارند و نه به مصالح شخصي و گروهي خودشان. اين موارد مي‌تواند ملاك‌هايي براي انتخاب نمايندگان مجلس باشد.

تصور من اين است كه اگر جامعه ما به اين آيه قرآن حداقل تا 12 اسفند توجه كند، وضع بهتري را رقم خواهد زد. اين آيه اين است كه خداوند دستور مي‌دهد كارها را به دست اهلش بسپاريد. اگر مردم بر اين اساس دست به انتخاب بزنند، معتقد هستم آينده بسيار نويد بخشي در انتظار ما هست. مطمئنا دست‌هاي خارجي و تحريم‌ها، هيچ كاري نخواهد كرد. اگر لايق‌ترين اشخاص متناسب با نيازهاي مجلس و كميسيون‌هاي تخصصي مجلس انتخاب بشوند، ديگر بودجه‌هاي ما به اين صورت نخواهد بود كه اين حد در دل خودش بار تورمي داشته باشد و دولت‌هاي وقت، همگي به ناروا دست به واردات سنگين بزنند و مشكلات و چالش‌هاي پيش روي اقتصاد را ايجاد كنند. من معتقد هستم كه اگر فقط وكلاي امين مردم انتخاب بشوند و به مجلس راه پيدا كنند، با ديانت باشند و از عالي‌ترين تخصص‌هاي متناسب با نياز مجلس برخوردار باشند، در آن شرايط مي‌شود اميدوار بود كه اقتصاد ما سامان پيدا كند. در غير اين صورت، آينده را خيلي روشن نمي‌بينيم.

وضع انتخاباتي هم مجموعا مناسب است ولي ايده‌آل نيست. من الان گلايه و انتقاد دارم كه برخي جريانات سياسي، مرتب در رسانه‌هاي جمعي با هم مناظره و مصاحبه مي‌كنند و خيل عظيمي از جريانات و مردم از اين فرايند حذف هستند. اين حالت قابل قبول نيست و بايد يك شرايط رقابت برابر وجود داشته باشد. برخي هم مرتب در حال تهمت‌زني به افراد يا جريانات و اشخاصي هستند به‌خاطر اين‌كه آنها را حذف كنند.

برخي نهادهاي فرهنگي را مي‌توان مثال زد كه خيلي به شكل انحصارگرايي رفتار مي‌كنند و از اين جريان خاص و سازماندهي شده حمايت مي‌كنند. گروهي تلاش دارند كه مردم را به گمراهي بيندازند. با مطرح كردن مسائل ناصواب، تلاش مي‌كنند به نحوي برخي از ليست‌هايي كه كارآمدي لازم و كافي را ندارند، آنها را به منصه ظهور برسانند. درخواست و استمداد من از مردم اين است كه در اين فضا بيايند به داد خودشان برسند و بيايند اصلح‌ترين افراد را انتخاب كنند؛ خارج از اين‌كه در اين جريانات غالب سياسي باشند يا نباشند.

اعتقاد من اين است كه اگر يك مجلس كارآمد و قوي، متدين، متخصص و متناسب با نيازهاي مجلس با حضور اقتصاددانان موثر و كارآمد در مركز قانونگذاري كشور شكل بگيرد، انتظار مي‌رود كه مشكلات اقتصادي كم بشود و اين چالش‌هايي كه الان داريم حتي از نظر سياسي و غيره، به سمت بهتر شدن پيش برود. در غير اين صورت، اشخاصي هستند كه منافعي دارند و هميشه دنبال اين هستند كه حق را پايمال كنند و بتوانند با شگردها و راهكارهايي كه دارند بر چرخه‌هاي قدرت سوار باشند. بنابراين، توقع ما از رسانه‌ها اين است كه به نحوي پيام حق را به مردم انتقال بدهند تا شاهد فضايي خيلي روشن‌تر و بهتر براي ايران اسلامي باشيم.

تشكيل مجلس قوي و كارآمد به زمينه‌هايي نياز دارد. صاحبنظران حوزه حقوق اساسي كشورمان اعتقاد دارند هر چقدر شهروندان به حقوق خودشان آگاه‌تر باشند و آگاهي داشته باشند حكومت بيش‌تر مقيد و موظف به رعايت اين حقوق مي‌شود وگرنه برعكس آن اتفاق مي‌افتد. در حال حاضر، مردم چه مقدار آگاهي دارند و اين‌كه تحت تاثير هيجانات و احساسات كاذب يا تبليغات ظاهري قرار نگيرند؟

الان در اين‌جا نمي‌خواهم رسانه‌هايي اسم ببرم. مردم خودشان مي‌دانند كه آنها دارند يك‌سويه يك يا دو جريان را مطرح مي‌كنند. در حالي كه اين منابع و امكانات عمومي است و منابع خصوصي نيست. اگر منابع خصوصي باشد، افراد آزادند درباره آن تصميم‌گيري كنند.

اما بالاخره اين جريانات و رسانه‌ها، دارند فضا را به سمت و سويي مي‌برند كه كانديداهاي مورد نظر خودشان از صندوق‌هاي راي بيرون بيايند. برخي نهادهاي فرهنگي هم به همين ترتيب عمل مي‌كنند. الان بسياري از كانديداهايي كه من با آنها صحبت داشتم مي‌گويند مثلا در دورافتاده‌ترين نقطه تهران، يك نفر مي‌گويد راي اين‌جا دست من نيست و من اين ميزان پول مي‌خواهم تا اين راي را براي شما جور كنم.

حالا سوال اين است كه آيا اين كار درستي است. به هر حال، يكي از راهكارهايي كه مردم بايد مال خود را پاك و تزكيه كنند، هزينه كردن در راه حق است. يعني اين‌كه از كانديداهاي برحق حمايت كنند و به آنها كمك كنند. در حالي كه اگر كانديدايي با هزينه‌هاي بالا به مجلس برود، آيا فكر مي‌كنيد براي مردم كار خواهد كرد. مطمئنا چنين فردي يك راهزن از آب در مي‌آيد كسي كه هزينه‌هاي گزافي داشته باشد. بنابراين، تنها راهش اين است كه مردم بيايند فكر كنند. خداوند در قرآن به بندگان خودش بشارت مي‌دهد كه سخن‌ها را مي‌شنوند و بهترين را انتخاب مي‌كنند.

قاعدتا ميانگين قدرت فهم مردم تهران بالاتر از ميانگين مراكز مشابه خودش باشد. انتظار داريم كه مردم ما بتوانند از اين آزمون سربلند بيرون بيايند و انتخاب‌هاي آگاهانه داشته باشند و نه اين‌كه چشم بسته و تابع احساسات راي بدهند. مردم ما بايد ببينند ادعاهايي كه مطرح مي‌شود چقدر صحت دارد.

معمولا مردم شهرهاي بزرگ كشورمان به‌راحتي تحريك يا ترغيب نمي‌شوند كه راي بدهند. آیا كانديداها مي‌توانند اقداماتي انجام دهند كه اين ترغيب اتفاق بيفتد و مردم فعالانه‌تر در عرصه سياسي حضور داشته باشند؟

اين‌بار به‌طور متوسط به نظر مي‌رسد سطح علمي كانديداها بالاتر رفته است. انتظار مي‌رود كه مردم هم درك و آگاهي خود را عملا به منصه ظهور بگذارند. اگر مردم پاي صندوق‌هاي راي بيايند و انتخاب درست داشته باشند، مشكل حل مي‌شود. اما اگر مردم با صندوق‌هاي راي قهر كنند و عده‌اي هم خوشحالي كنند از اين‌كه مردم پاي صندوق‌هاي راي نمي‌آيند و افراد محدود مورد نظر خودشان را تعيين مي‌كنند، در آن حالت نظام ما پويا نخواهد شد و نشاط خودش را از دست خواهد داد. اگر مردم در روز 12 اسفند پاي صندوق‌هاي راي بيايند و عافيت‌طلبي يا بي‌تفاوتي را پيشه نكنند آن موقع مي‌شود خيلي اميدوار‌تر بود. چرا كه عملا كشور ما نشان داده است كه انتخاب مردم توانسته است خيلي وقت‌ها تعيين‌كننده باشد. توقع اين است كه اين‌بار، يك فضا و افق‌هاي بهتر و جديدتري در اختيار نظام جمهوري اسلامي ايران قرار بگيرد.

آقاي دكتر ملكي، شما مطالب و آثار متعددي درباره موانع و راهكارهاي توسعه كشور داريد و حتي آثاري از شما تحت عنوان اميركبير و اصلاحات اقتصادي و همچنين راجع به توسعه روستايي چاپ شده است. فكر مي‌كنيد اين وضعي كه در كلانشهرهاي ما وجود دارد و عمدتا كلانشهرها قطب‌هاي اقتصادي كشور هستند و در تهران هم حدود 70 درصد ثروت كشور توليد مي‌شود...

قدرت و همه‌چيز در تهران متمركز شده است.

با شناخت و دركي كه از جامعه داريد به اعتقاد شما چه عاملي باعث شده است اين دير ترغيب شدن در شهرهاي بزرگ و مخصوصا در تهران اتفاق بيفتد؟

بله؛ يكي از مصيبت‌هاي ما، كلانشهرنشيني است. به همين دليل ميلياردها ساعت از وقت مردم در پايتخت و در ترافيك‌هاي كور و غير هدفمند نابود مي‌شود. يكي از علت‌هاي اين مشكل، ساختار بودجه‌اي است.

الان افزون بر 40 هزار روستا و آبادي كشور ما تخريب و خالي از سكنه شده است. افراد، حاشيه‌نشيني را انتخاب كرده‌اند و زندگي‌هاي نسبتا تحقير‌آميزي را در كلانشهرها و پايتخت انتخاب كرده‌اند. كساني كه لايحه بودجه را پيشنهاد داده‌اند و مهم‌تر از آن، كساني كه قانون تصويب كرده‌اند، اشراف لازم و كافي به پيامدهاي اين قانوني كه تصويب مي‌كنند ندارند. خيلي از قوانين و مقررات ما در جهت تبعيض‌آميز است. يعني اگر بر اساس علم و آگاهي باشد نبايد اين حجم از آبادي‌هاي كشور تخريب مي‌شد. نبايد چنين حجم سنگيني از كلانشهرنشيني و ترافيك‌هاي كور و سنگين را مي‌داشتيم.

از چه دوره تا چه دوره‌اي اين 40 هزار روستا خالي از سكنه شده است؟

در اكثر دوره‌ها اين نوع تخريب روستاها را داشته‌ايم. چه از رژيم منحط گذشته بوده است و چه استمرار پيدا كرده است. انتظار من اين است كه مجلس نهم، يك مجلس قوي و كارآمد و متخصص و متدين و درستكاري باشد كه به دور از رانت‌خواري‌ها و منافع فردي خودشان، بتوانند قانونگذاري كنند و قوانيني را به تصويب برسانند كه هر چيزي در جاي خود قرار گرفته باشد و عدالت رعايت بشود.

ما الان قوانين مناسب زيادي داريم ولي عمدتا در اجراي قانون مشكل داريم.

من يكي از مشكلات كشور را قوانين متعدد مي‌دانم. از قوانين ما، تفسيرهاي متفاوتي ارايه مي‌شود و هر كسي به نفع خودش تصويب مي‌كند. الان يكي از اشكالات كار اين است كه بعضي از كانديداها ممكن است در ماه‌هاي گذشته مطرح نبوده باشند. اما الان افرادي هستند كه همه تريبون‌ها را در اختيار دارند ولي اگر بعضي كانديداها حتي يك كارت ويزيت برای انتخابات پخش كنند، دچار دردسر شوند و به اين افراد بگويند چرا كار غيرقانوني انجام مي‌دهيد و تبليغات مي‌كنيد.

اين يك موضوع بسيار بديهي است و قانون ما صريحا روشن نكرده است كه تبليغات چه هست و معرفي چه هست. در حالي كه من معتقدم حتما كانديداها فرصتي داشته باشند كه خودشان را معرفي كنند. اگر كانديداها به مردم درست معرفي شوند به علت اين‌كه دانايي و آگاهي مردم ما بالا است، مي‌توانند كانديداهاي مناسب‌تري را انتخاب كنند.

به نوعي شما اعتقاد داريد كه قانون انتخابات مجلس بايد يك بار ديگر اصلاح شود كه فرصت بيش‌تري براي معرفي كانديداها باشد؟

بله؛ اعتقاد دارم كه قانون انتخابات بايد اصلاح شود و افرادي كه توسط نهادهاي قانوني تاييد صلاحيت مي‌شوند، علاوه بر آن از 70 نفر از آدم صاحب صلاحيت امضا بگيرند. فرضا كسي كه صاحب قلم است، در اين رده قرار بگيرد. كسي كه استاد دانشگاه است و كساني كه قدرت تشخيص دارند، مي‌توانند در اين رده قرار بگيرند و كانديداها موظف باشند تاييد اين افراد را هم بگيرند و مثلا 70 امضا جمع كنند. اين كار، خيلي از مشكلات ما را حل مي‌كند. الان من افرادي را در صحنه انتخابات مي‌بينم كه تقريبا مشكلات حاد مالي در زندگي شخصي خودشان دارند. اين افراد قدرت تبليغ بسيار پاييني دارند. اين يك اشكال كار است.

از طرفي يك عده هم در رسانه‌هاي بزرگ تبليغ مي‌كنند و با يك عده كه ضعيف هستند به‌خاطر اين‌كه كارت ويزيت برای انتخابات پخش مي‌كنند، تحت فشار قرار مي‌گيرند. بايد شرايط برابرتر براي تبليغات همه كانديداها وجود باشد.

آقاي دكتر ملكي در آثار و تاليفات خود نوشته‌ايد كه هر سازماني كه اطلاعات خود را روي سايت اينترنتي خود نگذارد بايد مجازات شود.

فناوري اطلاعات بايد عمومي و اجباري شود و علاوه بر آن سازمان‌ها اطلاعات خود را به صورت شفاف روي سايت‌ها و وبلاگ‌ها بگذارند كه هزينه زيادي هم ندارد. بهترين راه مبارزه با تاريكي اين است كه شمعي روشن كنيد. من معتقدم اگر شفاف‌سازي صورت بگيرد خيلي از دزدي‌ها و رانت‌خواري‌ها و زيرميزي‌ها حذف خواهد شد. الان متاسفانه در فضاي انتخابات هم مي‌بينيم كه زيرميزي و فساد گسترده‌اي در جريان است.

در جايي كه اين حجم زياد رقابت را داريم، باز هم مي‌بينيم رانت‌خواري‌ها خيلي وسيع و گسترده است. در چنين فضايي اعتقادم اين است كه صنعت فناوري اطلاعات اگر به درستي مورد استفاده قرار بگيرد مي‌تواند بسياري از جهل‌ها و جهالت‌ها و ناداني‌ها را كنار بزند و جامعه ما را به سمت ترقي و بالندگي پيش ببرد. انقلاب اسلامي اين ظرفيت را دارد كه به عنوان برترين الگو در سطح جهان بدرخشد. اگر ما مي‌بينيم كه تيرگي و نقاط كدری وجود دارد به‌خاطر اين است كه قسمت‌هايي با ضعف روبه‌رو است.

شما در جايي ديگر گفته‌ايد كه ناكارآمدي عوامل داخلي يكي از مباني تشكيل‌دهنده فساد است. در سال‌هاي اخير قوانين قابل توجهي مثل قانون اصل 44 براي تقويت بخش خصوصي و ايجاد فضاي رقابتي سالم اقتصادي تصويب شده ولي به‌طورناقص اجرايي شده است. فرضا اگر افرادي صاحبنظر و نخبه نماينده مجلس شوند و قوانيني را تصويب كنند ولي در بخش دوم وظايف مجلس كه نظارت باشد ضعف وجود دارد. اين ضعف رابه چه صورت مي‌توان برطرف كرد و كاري كرد كه قوه اجرايي كشور به قانون پايبند باشد؟

ما اگر مجلس قوي داشته باشيم، اين مجلس فقط مي‌تواند دولت قوي را تحمل كند و اگر آن شرايط پيش بيايد و در صورت شفافيت اطلاعات، قاعدتا اين كاستي‌ها وجود نخواهد داشت. با توجه به اين‌كه مردم مي‌بينند و تشخيص مي‌دهند نمي‌توانند در برابر اجراي قانون، خيلي مقاومت كنند. فقط در تاريكي‌ها فساد و تصميمات سوء مي‌تواند ريشه بدواند. اگر شفاف‌سازي صورت بگيرد، افرادي كه نيت‌هاي سوء دارند رسوا خواهند شد و در آن صورت مشكلات حل مي‌شود. اما تا وقتي به آن صورت نباشد بايد شاهد برخي نارسايي‌ها باشيم. البته همه اين توضيحات، دليل بر اين نيست كه در كشور ما كاري انجام نشده است. كارهاي بزرگي هم در كشور ما انجام شده است.

من معتقد هستم كه سوء كارآمدي، هم در دولت بوده و هم در مجلس. به هر حال، مجلس با وجود اين‌كه كارهاي خوبي انجام داده است، در كنارش يكسري كارهايش مشكل‌دار بوده و نمايندگان ما، عمدتا نگرش بخشي داشته‌اند. قوانين و مقررات را به نحوي تدوين و تنظيم مي‌كنند كه دولت از همان نقاط ضعف قانون، سوءاستفاده مي‌كند. مجلس ما به نحوي برنامه‌ريزي و قانونگذاري كند كه اگر اجرا هم نشد، جنبه مقابله با آن را هم ببيند و نه اين‌كه آن را رها كند. الان تعداد زيادي از قوانين ما قابل تفسير هستند و هر كسي به نفع خودش تفسير مي‌كند. اگر مجلس و قانون قوي و كارآمد باشند و قوانين به درستي تصويب شود و جنبه‌هاي مقابله با فساد را در آن در نظر بگيرند، دولت‌ها جرات دور زدن قانون را نخواهند داشت.
منبع: ویژه نامه ملت ما