بالاترین سهم در تولید ناخالص ملی برای لرستان محروم

گفت‌وگو با مرتضي محمود وند

کد خبر: ۲۲۷۰۰۲

تاریخ: ۲۶ بهمن ۱۳۹۰ - ۱۶:۴۲

آنچه در استان لرستان و جنوب غرب كشور به نظر مي‌آيد، شباهت كليه شاخصه‌هاي توسعه به همديگر است. نبود سيستم‌هاي اقتصادي و چشم‌اندازهاي تعريف شده، فقر تحقيق و ناشناخته ماندن معضلات و توانمندي‌ها و دلايل عقب‌ماندگي، گسترش روزافزون فقر و محروميت، بيكاري، اعتياد، عدم رشد بخش‌هاي فرهنگي و ورزشي و فضاي فيزيكي مرتبط افسردگي و بي‌اعتمادي در جوانان و تحصيلكردگان به دليل عدم امكان مشاركت آنها در سطوح مديريتي و تصميم‌گيري‌هاي كلان كشور، عدم وجود نهادهاي برنامه‌ريزي و تصميم‌ساز و نهادهاي مدني آزاد و اثرگذار نبود قطب‌ها و مراكز مهم صنعتي و بورس كه باعث جذب و تمركز سرمايه و نيروي كار متخصص كه به دنبال آن رونق ساير صنايع حاصل شود، به فراموشي سپردن جاذبه‌هاي گردشگري و توريستي، تاريخي و طبيعي و بي‌بديل منطقه است. حال براي گذر از اين مرحله و انتقال به مرحله توسعه و رفاه عمومي بايد از چه راه‌هايي گذر كرد. بدون شك راه رسيدن به توسعه هموار و بدون مانع و سهل و آسان نيست، بلكه تحمل سختي، بردباري و فداكاري فراواني مي‌طلبد. از يك طرف با عنايت به اهميت موضوع بايد دولت كه در حال حاضر چيزي نزديك به تمام قدرت سياسي، اقتصادي و سرمايه كشور را در اختيار دارد، مايل و مصمم به رفع موانع توسعه مطلوب كرد. و از طرفي ديگر مردم بايد نسبت به اصلاح و بهسازي كليه رفتارهاي فرهنگي و اجتماعي در مسير توسعه و هماهنگ با آن اقدام کنند. در ارتباط با بخش اول كه مربوط به دولت است شايد چندان قضيه مجاب كردن ملت بغرنج نباشد. اما در بخش مردم رفتارهاي مورد اشاره چگونه بايد در مسير توسعه تنظيم شوند؟ اگر مردم اين را بپذيرند كه توسعه منطقه‌اي راه برون رفت از كليه چالش‌هاي فراروي خانواده‌ها و جوانان است به‌راحتي موضوع قابل درك است كه رفتار فرد صنعتي و سنتي متفاوت است در رفتار فرد صنعتي قانونمداري، شايسته‌سالاري، علم و تجربه، آموزش، پرسشگري، نقادي، تعهد و تخصص و تحقيق. صفت مميزه است. اما در رفتار فرد سنتي، مصلحت‌انديشي، احساس و عاطفه به جاي قانون، بي‌اعتمادي به ديگران، آزمون و خطا، بدبيني، ترس از تحول و بيشتر بروز و ظهور دارد.

در همین زمینه روزنامه «ملت ما» با مرتضی محمود وند، کارشناس اقوام و امور توسعه به گفت و گو پرداخته است. آنچه می خوانید، ماحصل گپ و گفت یک ساعته خبرنگار «ملت ما» با اوست.

استان های زاگرس نشین دارای چه ظرفیت هایی برای رشد و توسعه اند؟

منطقه زاگرس که استان لرستان نیز در این منطقه قرار گرفته است، با دارا بودن بزرگ‌ترين ذخاير و منابع نفت و گاز و منابع آبي و وجود صنايع و معادن و اراضي حاصلخيز كشاورزي و به عنوان قطب دامداري كشور بالاترين سهم را در توليد ناخالص ملي دارد. بيش از 55 درصد از كل اراضي كشاورزي  قابل كشت کشور  در منطقه زاگرس است و فقط سهم سه استان خوزستان، كرمانشاه و ا يلام در توليد نفت و گاز (و تامين منابع ارزي كشور) ۴ برابر كل كشور است. علاوه بر این بيش از ۲۰ ميليون نفر از جـمعيت كشـور در استانهای زاگرس نشین زندگی می کنند. ايـن امر نشان مي‌دهد كه منطقه زاگرس مي‌تواند به عنوان يك منبع تامين نيروي انساني مورد نياز طرح‌هاي توسعه و عمران كشور، نقش و جايگاه ويژه‌اي ايفا کند و اين در حالي است كه شاخص‌هاي توسعه نيروي انساني در منطقه به نسبت كل كشور در سطحي پايين‌تر قرار گرفته است. از سوی دیگر استان لرستان از زير ساخت‌هاي نسبتا تجهيز شده‌اي براي پشتيباني توليد و سرمايه‌گذاري برخوردار است که مهم ترین آن ها حمل و نقل و انرژی است. واقع شدن در محور ترانزيتي شمال و جنوب، استقرار بخشي از خطوط راه‌آهن شمال – جنوب در لرستان، وجود فرودگاه در مركز استان، قرارگيري در مسير خطوط انتقال انرژي و برخورداري از مخازن نفت و گاز در جنوب استان، شركت‌هاي حمل‌ونقل بين‌المللي جهت حمل‌ونقل جاده‌اي كالا و مسافر در استان. همچنین بهره‌مندي از قابليت توليد انرژي برق آبي (بزرگ و كوچك)، برخورداري از شبكه انتقال، تبديل و توزيع برق شامل خطوط فشار قوي و پست‌هاي مربوط، بهره‌مندي از منابع قابل توجه نفت و گاز و برخورداري از شبكه‌هاي انتقال نفت و فرآورده‌هاي نفتي.

اما در حوزه کشاورزی هم این استان قابلیت های مناسبی دارد،‌ آیا این قابلیت ها نمی تواند وسیله ای برای رشد و توسعه لرستان باشد؟

دقیقا، استان لرستان با آب و هواي مناسب و رودهاي پرآب و خاك حاصلخيز استعداد ويژه‌اي براي كشاورزي دارد. به همين دليل پايه اصلي اقتصاد مردم اين استان را كشاورزي تشكيل مي‌دهد. كشاورزي استان را مي‌توان در قالب زير بخش‌هاي ذيل معرفي كرد: بر اساس آخرين آمار و اطلاعات موجود، مساحت اراضي كشاورزي استان 713 هزار و 658 هكتار بوده كه 199 هزار و 616 هكتار آن به اراضي آبي و 514 هزار و 42 هكتار آن به اراضي ديم اختصاص دارد. سطح زير كشت غلات (گندم، جو، شلتوك، ذرت دانه اي) استان 505 هزار و 365 هكتار است كه از اين مقدار 832 هزار و 55 تن محصول توليد مي‌شود. همچنين سطح زير كشت حبوبات 125 هزار و 484 هكتار هستند كه سالانه بيش از 92 هزار تن حبوبات (نخود، لوبيا، عدس و ساير) در استان توليد مي‌شود كه در اين زمينه رتبه اول را در سطح كشور دارا است. از طرفي نخود استان با توليد سالانه 54 هزار تن رتبه دوم كشور را به خود اختصاص داده است. مابقي سطح زير كشت محصولات زراعي به محصولات صنعتي (چغندر قند، سويا، كلزا) سبزيجات (سيب‌زميني، پياز، گوجه‌فرنگي، ساير) محصولات جاليزي (خربزه، هندوانه، خيار، ساير) و نباتات علوفه‌اي (يونجه، شبدر، ساير) اختصاص يافته است.

با در نظر گرفتن پتانسیل های موجود در لرستان آیا زمینه و ظرفیت برای به کار گیری این پتانسیل ها و فراهم آوردن شرایط به منظور توسعه اقتصادی استان فراهم است؟

استان لرستان به دلايل متعدد به‌شدت مستعد توسعه صنعتي است. از يك‌سو موقعيت جغرافيايي اين استان موجب شده تا دقيقا بر شاهراه ترانزيت جنوب - شمال قرار گيرد، از سوي ديگر همجواري با استان‌هاي برخوردار و داراي بازارهاي به‌شدت مصرفي همچون اصفهان و خوزستان و مركزي و... پتانسيل توسعه صنايع تامين مواد اوليه كارخانجات بزرگ اين همسايگان را توجيه مي‌کند. امكان تامين مواد اوليه تقريبا اغلب صنايع اين استان از استان‌هاي همجوار هزينه تامين منابع صنايع اين استان را به‌شدت كاهش داده است. از طرفي اين استان در نزديكي يكي از مهم‌ترين بازارهاي منطقه (عراق) واقع شده بدون اين‌كه تبعات همجواري با اين كشور را پذيرا باشد. وجود منابعي همچون آب فرآوان، امتيازات متنوع زيست محيطي (به عنوان مثال وجود سه آب و هواي سرد و گرم و معتدل بصورت همزمان در اين استان)، فضاي توليد ارزان قيمت جهت توسعه صنعتي، نيروي انساني بسيار مستعد و تحصيلكرده، برخورداري از مشوق‌هاي مختلف سرمايه‌گذاري، حمايت شديد مردم استان از سرمايه‌گذاري‌هاي صنعتي در اين استان و بسياري عوامل ديگر اين حوزه جغرافيايي را به مكاني بسيار مناسب جهت سرمايه‌گذاري‌هاي صنعتي تبديلي كرده است. همچنین استان لرستان به دليل واقع شدن در مسير ترانزيت جنوب – شمال، همجواري با استان‌هاي مرزي و صنعتي كشور، تنوع بسیار آب و هوايي براي توسعه گردشگري و اكوتوريسم، تعدد محصولات كشاورزي و دامپروري، تنوع توليدات صنعتي و معدني و زيرساخت‌هاي مناسب اعم از فرودگاه، راه‌آهن، گمرك، انرژي و.. پتانسيل لازم جهت تبديل شدن به منطقه مهم و فعال بازرگاني را در كشور دارا است. بخش بازرگاني استان با حمايت و هدايت هدف مند تشكل‌ها و توجه و تمركز بر مزيت‌ها و پيگيري اهداف و سياست‌هاي راهبردي توسعه، آموزش نيروي انساني متخصص، به‌كارگيري فناوري اطلاعات و روش‌هاي نوين خدمات بازرگاني مي‌تواند چشم‌انداز روشن و نقش موثري در نظام بازرگاني داخلي و توسعه تجارت خارجي كشور ايفا کند.

در مورد احداث پالایشگاه نفت در استان لرستان، آیا این کار ضرورتی دارد؟

بله، وجود ذخاير نفت و گاز در شهرستان‌هاي پل‌دختر و كوهدشت فرصتي بي‌نظير براي ايجاد زيرساخت‌هاي توسعه در استان لرستان محسوب مي‌شود؛ با توجه به اين فرصت طلايي احداث پالايشگاه نفت در اين استان ضروري به نظر مي‌رسد. لرستان با وجود استعدادهاي طبيعي و بكر خود هنوز به جايگاهي كه شايسته آن است دست نيافته است. منابع غني آب و خاك، استعدادهاي گردشگري و طبيعت دست نخورده اين ديار قابليت‌هاي كشاورزي و دامپروري لرستان و در كنار اين همه موهبت خدادادي، منابع فراوان نفت و گاز همه مي‌تواند لرستان را به يكي از مناطق توسعه‌يافته كشور تبديل كند. منابع نفت و گاز لرستان امروزه به‌علت نبود پالايشگاه به ديگر استان‌هاي كشور منتقل مي‌شود كه اين امر موجب شده كه لرستان از مزاياي اين نعمت در حد مطلوب بهره‌مند نشود. پالايشگاه داراي چند مزيت اول این كه با ساخت پالايشگاه‌هاي جديد در كشور ارزش افزوده نفت خام به داخل كشور منتقل مي‌شود و به لحاظ امنيتي نياز كشور به خارج از كشور از بين مي‌رود. همچنين با ساخت پالايشگاه در نقاط مختلف كشور اشتغالزايي وسيعي ايجاد مي‌شود كه براي اقتصاد ملي جنبه حياتي داشته و نرخ بي‌كاري را در جامعه به ميزان زيادي پايين مي‌آورد كه توجه به اين امر در لرستان به عنوان يكي از استان‌هاي با نرخ بالاي بي‌كاري امري مهم تلقي مي‌شود. وجود منابع غني گاز در لرستان و امكان تهيه ساير فرآورده‌هاي نفتي از اين گاز ترش از ديگر مزاياي ايجاد پالايشگاه در اين استان محسوب مي‌شود پس هنگامي كه صحبت از پالايشگاه‌سازي به ميان مي‌آيد تنها بحث تامين و توليد بنزين مطرح نيست بلكه فرآورده‌هاي با ارزش ديگري نظير نفت سفيد، گازوييل و سوخت هواپيما نيز مطرح است كه در بخش‌هاي مختلف صنعتي و اقتصادي كشور تاثير به‌سزايي خواهد داشت. در هر حال ساخت پالايشگاه براي اقتصاد ملي يك ضرورت است و مهم‌ترين نكته‌اي كه در اين امر حائز اهميت است توزيع پالايشگاه‌سازي در نقاط مختلف كشور از جمله استان لرستان به عنوان يكي از استان‌هاي داراي استعداد و پتانسيل در اين زمينه است. مقوله نفت و گاز لرستان يكي از مباحثي است كه در صورت پرداختن به آن مي‌تواند بر همه ابعاد اقتصادي استان تاثيرگذار باشد و موجب رشد و توسعه استان شود. با توجه به نرخ بالاي بي‌كاري در لرستان به‌ويژه‌شهرستان‌هاي كوهدشت، پل‌دختر، سلسله و دلفان ساخت يك پالايشگاه مي‌تواند نقشي بسيار موثر در راستاي عمران و آباداني اين خطه از كشورمان داشته باشد.

از بحث پالایشگاه و توسعه صنعتی که بگذریم، به جاذبه های گردشگری استان می رسیم،‌ به نظر شما از تمام این جاذبه ها در زمینه توسعه اقتصادی منطقه استفاده شده است، اگر نه، چه برنامه هایی باید در این زمینه اجرایی شود و توریسم چه نقشی می تواند در توسعه استان لرستان ایفا کند؟

خرم‌آباد از سوي دفتر منطقه‌اي اسكان بشر سازمان ملل متحد به عنوان يك شهر نمونه گردشگري انتخاب شده است. اين انتخاب براي اجراي طرح  توسعه پايدار شهري بر مبناي گردشگري است. محور اجراي اين طرح قلعه فلك‌الافلاك است و ساماندهي فضاي اطراف اين قلعه و همچنين طرح مرمت و حفاظت از ساير آثار باستاني سطح شهر خرم‌آباد نيز جزو اين طرح محسوب مي‌شود. خرم‌آباد به عنوان نخستين شهر ايران براي اجراي اين طرح از سوي دفتر منطقه‌اي اسكان بشر سازمان ملل متحد انتخاب شده و هزينه اجراي اين طرح نيز ۷۰۰ هزار دلار اعلام شده است. خرم‌آباد هم‌اكنون از سوي دفتر منطقه‌اي اسكان بشر سازمان ملل متحد به عنوان شهر نمونه گردشگري انتخاب شده است.  لرستان يكي از مناطقي است كه از جهات مختلف زمينه رشد صنعت گردشگري را داراست. ويژگي‌هاي منحصربه‌فرد استان نظير سابقه تاريخي، طبيعت زيبا و نقش ارتباطي موجود، اين استان را در رديف بهترين اماكن ديدني دنيا قرار داده است. فراموش نکنیم که استان لرستان از موقعيت سوق‌الجيشي خاصي برخوردار است. استقرار استان در ميان هفت استان كشور و حداكثر با فاصله 200 كيلومتر و قرارگرفتن استان در كريدور شمال‌جنوب بر اهميت اندوچندان افزوده است و مي‌تواند درصورت فراهم شدن زمينه‌هاي رشد و توسعه بازار مصرف و تجارت فرآورده‌هاي آن را تضمين کند. يكي از فرصت‌هاي اقتصادي استان كشاورزي و دامپروري است كه با وجود تلاش‌هاي مناسب طي سال‌هاي اخير هنوز آن‌گونه كه شايد و بايد به بهره‌وري صحيح از پتانسيل‌ها پرداخته نشده است. همچنین گردشگري به عنوان صنعتي درآمدزا كه منجر به رشد و توسعه همه‌جانبه مي‌شود، بعد از صنعت نفت و خودرو‌سازي مقام سوم را به خود اختصاص داده است. در واقع با سرمايه‌گذاري در جذب گردشگر مي‌توان از طرفي سرمايه و ارز وارد كرد و از طرف ديگر با ايجاد اشتغال، گامي ديگر در جهت توسعه مناطق برداشت، به‌طوري‌كه با اقامت يكروزه هر گردشگر در يك منطقه 5 فرصت شغلي مستقيم ايجاد مي‌شود. با توجه به سوابق تاريخي و نيز امكانات بالقوه جغرافيايي شهر خرم‌آباد كه از نظر گذشت و همچنين وجود تقريبا 2000 آثار و جاذبه گردشگري در لرستان، مي‌توان گفت كه اين شهر از هر لحاظ قابليت تبديل شدن به قطب گردشگري را داراست.

اهم قابليت هاي توسعه استان لرستان

1- تنوع وسيع آب و هوايي و شرايط جوي مناسب زمينه مساعد سرمايه گذاري در بخشهاي كشاورزي صنعت و دامپروري را فراهم نموده است.
2- بالا بودن ميزان بارندگي با ميانگين 606 ميلي متر در سال كه در ارتفاعات بصورت ريزش برف بوده و باعث پر آب شدن جريانهاي آب سطحي و غني بودن سفره هاي آب زير زميني خواهد شد.

3- غني بودن سفره هاي آب زير زميني و آبهاي سطحي.
4- وجود رودخانه ها، سرابها، تالابها، چشمه سارها كه زمينه ساز توسعه كشاورزي و صنايع كارخانه اي، گردشگري مي باشد.

5- استقرار استان در كنار قطبهاي صنعتي اصفهان، اهواز، اراك و كرمانشاه با آمادگي جذب واحدهاي مكمل و سرريز، و ايجاد ارتباط عمومي پايين دست و بالا دست با قطبهاي موصوف.
6- واقع بودن استان در حوزه هاي آبخيز سدهاي مهم كشور (دز و كرخه).

7- زمينه بسيار مساعد ايجاد و احداث سدها و تاسيسات مهار آبها از نقطه نظر توپولوژي و شرايط فني.
8- وجود منابع غني نفت و گاز در گستره جنوبي استان بطوريكه روزانه 5 هزار بشكه نفت از منابع استان استخراج و به استانهاي مجاور انتقال مي يابد.

9- قرار گرفتن تعدادي از شهرها و بخش هاي استان در مسير راه آهن استان.
10- وجود جاذبه هاي تاريخي فراوان در استان.

11- جوان بودن جمعيت.
12- وجود غناي ميراث فرهنگي.

13- برخورداري از گنجينة عظيم تاريخي و فرهنگي و مذهبي.

وضعیت نیروی انسانی و شاخص هایی مانند دانش و آگاهی را در این استان چگونه ارزیابی می کنید؟

استان لرستان به دليل جواني جمعيت، داراي ظرفيت بالاي نيروي انساني جوان و آموزش‌ديده و در حال آموزش است در حال حاضر 7/95 درصد جمعيت 18-6 ساله استان تحت پوشش خدمات آموزشي قرار دارد و نرخ باسوادي در استان لرستان بالای 80  درصد است. مراكز اموزش فني و حرفه‌اي نيز در استان فعال بوده و زمينه سرمايه‌گذاري در اين حوزه آموزشي فراهم شده است دانشگاه‌هاي موجود در استان با رشته‌هاي تحصيلي متنوع و در حال توسعه نيز در كنار آموزشگاه‌هاي فني و حرفه‌اي در حال ارايه خدمات آموزش عالي هستند.

اما در مورد خرم آباد به عنوان مرکز استان لرستان، این شهر چه قابلیت های محیطی و برنامه ریزی برای توسعه دارد؟

شهر خرم‌آباد يكي از شهرهاي قديمي ايران است، كه نسبت به ديگر شهرهاي تاريخي كشور از پيشرفت كمتري برخوردار بوده است، اين شهر هم‌اكنون با مشكلات زيادي چون بيكاري بالا، ترافيك، حاشيه نشيني و... روبه‌روست، كه عمده دليل آن را بايد در نبود برنامه‌ريزي و نيز عدم سرمايه‌گذاري در اين شهر دانست و دليل اصلي نبود برنامه‌ريزي درست نيز در واقع عدم سرمايه‌گذاري در اين شهر است، به‌طوريكه نخستين طرح جامع شهري در اين شهر در سال 1372 ارايه شده و به گفته شهردار سابق اين شهر، تا سال 1385كمتر از 30 درصد اين طرح اجرايي شده است. در واقع مهم‌ترين مشكل شهر خرم‌آباد را بايد عدم سرمايه‌گذاري و به تبع آن بي‌برنامگي اين شهر دانست.

به عنوان آخرین سوال راهکار شما برای توسعه و آبادانی استان لرستان و خصوصا شهر خرم آباد چیست؟

1- اين‌كه تدوين‌كنندگان برنامه‌هاي توسعه بايد به مناطق محروم توجه ويژه داشته و اهميت آن را در حد يك استراتژي ملي قبول كنند.
2- توجه ويژه به مسائل كارشناسي و تحقيق و پژوهش در زمينه صنايع كوچك و مادر و بررسي علمي دلايل شكست و ناكامي بعضي از پروژه‌ها و صنايع.

3- اين‌كه مردم مناطق محروم فرهنگ مصرف و پس‌انداز و كار و سرمايه‌گذاري را به صورت يك هدف مشترك در مسير توسعه و كانال پيشرفت قرار دهند
4- به حضور مردم و متخصصان بومي در برنامه‌هاي بلندمدت و كوتاه‌مدت كه از يك طرف به معضلات و از سوي ديگر به امكانات منطقه اشراف دارند كه از عوامل مهم شكل‌گيري جريان و فرايندهاي توسعه است توجه شود.

ــ ارتقاي آگاهي مردم
ــ استفاده بهينه از سرمايه‌هاي بخش صنعت و معدن
ــ از بين بردن نزاع‌هاي قومي و قبيله‌اي
ــ توسعه گردشگري
ــ بهره‌برداري بهينه از سرمايه‌گذاري‌هاي موجود صنعتي و معدني است.
ــ استفاده از تمامي ظرفيت‌هاي موجود راهكار اصلي رشد و توسعه لرستان است.
ــ حركت در مسير توسعه تغيير در رفتار مردم كه بستر اصلي توسعه هستند ضرورت بيش‌تر دارد.
ــ توسعه از طريق ايجاد ظرفيت‌هاي جديد كه نياز به تزريق سرمايه‌گذاري، پول و منابع مادي دارد.
ــ توسعه از طريق بهبود بهره‌وري در وضع موجود كه از طريق بهبود روش‌ها و فرآيندها، كاهش هزينه‌ها و كاهش تلفات و زيان‌ها امكانپذير است.

منبع: روزنامه ملت ما