«نگاه شما»: واکاوی رابطه ایران و عربستان

کد خبر: ۲۲۴۰۴۰

تاریخ: ۱۳ بهمن ۱۳۹۰ - ۱۱:۴۸

دوخط موازی ایران و عربستان شاید در مقاطعی از تاریخ به هم نزدیک شده اند ولی هیچگاه باهم تلاقی پیدا نکرده و احتمالاً هم نخواهند کرد .

مسئله ایران و عربستان یک مسله ایدئولوژیک نیست که حتی اگر دودولت سکولار هم در این کشورها برسرکار باشند بازهم تنش در روابط وجود خواهد داشت ؛ شاید درگیری بر سر منافع و مسایل ژئوپلتیک چالش انگیز باشد ولی علت اصلی را بایددر جای دیگر جستجو کرد و آن هم مسله فرهنگ و تاریخ و هویت است .

بعضی ملتها و قومیت ها همواره با یکدیگر ناسازگاری تاریخی دارند مانند چیینها و ژاپنیها و یا فرانسویان و اهالی انگلیس و ایرانیان و اعراب هم که پرچمدار آنها عربستان است دارای چنین ناسازگاری میباشند .

من دراین مقاله سعی در توضیح این فرایند با  دیدگاه میانه رو سازه انگاری دارم :

الکساندر ونت  به عنوان یکی از صاحب نظران سازه انگاری اعتقاد دارد که تقریباً همه محققان نئولیبرال ونئوریال در سه موضوع با هم اشتراک  مساعی دارند:

الف- دولتها کنشگران مسلط در سیاست بین الملل

ب- عقل باوری یکی از مختصات نظری است که از طریق آن تعاملات دولتها توضیح داده میشود

ج –امنیت بر اساس اصل منفعت جویی دولتها تعریف میشود .(1)

ونت  و سازه انگاران در اینکه دولت بازیگر اصلی روابط بین الملل است حرفی ندارد ولی در مورد عقل باوری و اصل منفعت جویی دارای نظراتی هستند که اهم آن از این قرار است :

- برابری منابع مادی با عوامل هویتی در تاثیرگذاری در نظام بین المللی و این عوامل هویتی هستند که به عوامل مادی چون جمعیت ،قدرت و تسلیحات معنا میبخشند.

-رفتار دولتها تابع هویتها

-آنچه دولتها را دستخوش تعدیل میسازد ساختار هویتها و منافعی است که به صورت بین الاذهانی ایجاد میشود (داور نهایی ساختار بین الذهانی است ) (2)

( به عنوان مثال مسله هسته ای ایران و دستیابی آن به انرژی صلح آمیز هسته ای به خودی خود چالش نیست و چیزی که آن را برای دول غربی تبدیل به یک تهدید بالقوه نموده معانی بین الاذهانی است ).

با توجه به تعاریف بالا ،هویت ایرانی و عرب مشکلاتی در طول تاریخ همواره داشته و نگاه بدبینانه که وجود داشته اگر وخیم تر نگشته دچار تعدیل هم نشده، با نگاهی به مسایلی  چون عجم و تازی خطاب کردند یکدیگر و یا نگاه مذهبی چون شعیه و وهابیت و یا مسایلی چون اختلاف بر سر نام خلیج فارس و عربی میتوان دریافت که چرا تنش های که بعضا ایجاد شده  بر خلاف منفعت جویی عقلانه دیدگاه های خرد گرایانه است و این چالش ها را فقط با دیدگاه سازه انگاری میتوان توضیح داد.

دوره های روابط ایران و عربستان را میتوان به صورت زیر طبقه بندی نمود :

_ تا قبل1928 ( استقلال عربستان )

_ دوستی در خلال جنگ سرد عربی در دوره محمد رضا پهلوی (ایران ژاندارم منطقه و عربستان رهبر جهان اسلام)(3)

_ انقلاب اسلامی

_ جنگ

_ کشتار حاجیان

_ دوره تشنج زدایی ( هاشمی – خاتمی )

_ دوره مخاصمه ( ریاست جمهوری آقای احمدی نژاد تاکنون )

در مطالعه این دوره های تاریخی میتوان مشاهده نمود که به غیر دو دوره تاریخی جنگ سرد عربی قبل انقلاب  و دوره تنشج زدایی آقایان هاشمی و خاتمی در بعد از انقلاب همواره رابطه ایران و عربستان در بستری از التهاب به سر میبرده است .

ولی در همان دوران جنگ سرد عربی دروان رژیم پهلوی نیز عربستان، استان خوزستان ایران را عربستان مینامید و بر سر مسایل خلیج فارس همواره اختلافاتی وجود داشت ولی به دلیل مسایل مربوط به جنگ سرد مسکوت میماند و پیگیری نمیشد(4) و یا در دوران آقای هاشمی نیز انفجار برجهای خبار (مرکز نیرو های آمریکایی) منجر به اصطحکاک گشت  و در همین  دوران آقایان خاتمی و هاشمی عربستان همواره از ادعای  امارات در مورد جزایر سه گانه ایران  در خلیج فارس حمایت مینمود، در سایر دوران اختلاف ایران و عربستان بر مسایلی ژئوپلتیکی چون  منطقه خلیج فارس و  کل منطقه  خاورمیانه ( لبنان ، عراق ، فلسطین،بحرین ،.....) ،مسایل نفت و انرژی و کنترل آن ، رهبری جریان های منطقه  و اختلافات عمیق ایدئولوژیک(شعیه گری و وهابیت )  و یارکشیهای منطقه ای منجر به تشنج در روابط دو کشور گشته است که که همانطور که اشاره شد ریشه آن را باید در جای دیگری جز حوزه منافع ملی جستجو کرد .

بهرحال تا دیدگاه هویتی ایرانیان و اعراب نسبت به همدیگر اصلاح نشود خصومت همواره هست ،همکاری مقاطع تاریخی دو کشور نیز همواره آتشی زیر خاکستر بوده و در تامین منافع موقت ،  تنها راه حل برای  این دو کشور به نظر میاید که همزیستی مسالمت آمیز است  چون ایران و عربستان به مانند سایه هم در منطقه هستند که هیچگاه یکی نمیگردند(5) .

فرستنده: سید محسن مصطفوی (میلاد) (دانشجویی کارشناسی ارشد روابط بین الملل)

منابع:
1-    الکساندرونت (itrenational theory :critical investigation)
2-    دکتر عبدالعلی قوام - سیاست شناسی- انتشارات سمت صفحه 327
3-    احمدی ،حمید ، روابط ایران و عربستان در سده ی بیستم (دوره ی پهلوی ) ،مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی ، تهران ،پاییز1386
4-    نشریه تامیز لندن مربوط مرداد 89
5-    روزنامه شرق –ضمیمه مهرماه 90 – مصاحبه با دکتر هرمیداس داود باوند

«تابناک» مطالب اختصاصی و گردآوری شده توسط خوانندگان محترم را در قالب جدیدی با عنوان « نگاه شما» منتشر خواهد کرد.

مخاطبان محترم می توانند مطالب دلخواه خود را در موضوعات مختلف، به آدرس [email-masked] ارسال نمایند.

مخاطبان محترم برای ارسال مطالب خود باید چند نکته  را در نظر داشته باشند:

1. این قالب جدید برای ارائه و معرفی «نگاه بییندگان به تمام موضوعات» می باشد.

2.مطالب اختصاصی یا گردآوری شده می تواند در قالب: ایده ، فیلم، عکس، گزارش تحلیلی، گزارش خبری، کاریکاتور و... باشد.

3. مطالب ارسال شده حتی الامکان با ذکر نام و نام خانوادگی فرستنده باشد.

4. موارد ارسالی مغایرتی با اصول اخلاقی و قوانین جاری نداشته باشد.

5. مطالب ارسالی به زبان و فونت فارسی باشد.

6.مطالب ارسال شده حتی الامکان حاوی اطلاعات دقیق باشد.

مشخصات فنی

1. از ارسال تصاویر در متن فایلهای word خودداری شود.

2. حجم فایل تصویری ارسالی( به صورت gif یا jpg ) بیشتر از 5 مگابایت نباشد.

3. حداکثر حجم فایل صوتی یا ویدیو پنجاه مگابایت باشد. (نوع فایل: wmv,  flv, wav, mp3, wma)