طرح تأسيس پايگاه دائمي ايران در قطب جنوب

با توجه به اهميت جنوبگان در آ‌ينده اقتصادي و سياسي جهان و با توجه به وظيفه سازماني موسسه ملي اقيانو‌س‌شناسي‌، اين موسسه پيشنهاد مي كند جمهوري اسلامي ايران در كوتاه‌ترين زمان ممكن و در يك تصميم و عزم ملي، حضور مقتدرانه خود را در جنوبگان به اثبات برساند.

کد خبر: ۲۱۸۰۰۵

تاریخ: ۱۸ دی ۱۳۹۰ - ۱۶:۴۳

رييس موسسه ملي اقيانوس شناسي با اشاره به ارائه طرح تاسيس پايگاه دائمي جمهوري اسلامي ايران در قطب جنوب به دولت با تشريح اهميت و دستاوردهاي آن براي ايران از رسيدن ايران به اهداف طرح در صورت فراهم شدن بودجه كافي و يا تمهيداتي در نحوه تامين شناور يخ شكن در طول سه سال خبر داد.

دكتر وحيد چگيني با حضور در خبرگزاري دانشجويان ايران در گفت‌وگو با خبرنگار علمي ايسنا با بيان اينكه طرح «تاسيس پايگاه دائمي جمهوري اسلامي ايران در قطب جنوب» پس از سال‌ها مطالعه مسائل جنوبگان و پيگيري اخبار مرتبط با اين قاره ناشناخته در پژوهشكده علوم دريايي موسسه ملي اقيانوس‌شناسي تهيه شده است، گفت: با ورود ايران به عرصه مطالعات جنوبگان و گسترش حوزه‌ تحقيقات به دورترين بخش‌هاي جهان و پيشرفته‌ترين فناوري‌هاي نوين گامي در تامين منافع كشور در آينده اي نه چندان دور است.

وي خاطرنشان كرد: از مهمترين دستاوردهاي فناورانه‌اي كه با حضور جمهوري اسلامي ايران در جنوبگان حاصل خواهد شد دستيابي به فناوري ساخت كشتي يخ شكن تحقيقاتي - پشتيباني، اسكان در شرايط حدي جنوبگان، فناوري حمل و نقل در يخ و برف، فناوري منسوجات و لباس‌هاي قطبي، فناوري حفاري در يخ، فراهم آمدن امكان آزمايش‌هاي فضايي در جنوبگان، جهش در توليد علم و مديريت كارهاي پيچيده است.

وي تاكيد كرد: با توجه به اهميت جنوبگان در آ‌ينده اقتصادي و سياسي جهان و با توجه به وظيفه سازماني موسسه ملي اقيانو‌س‌شناسي‌، اين موسسه پيشنهاد مي كند جمهوري اسلامي ايران در كوتاه‌ترين زمان ممكن و در يك تصميم و عزم ملي، حضور مقتدرانه خود را در جنوبگان به اثبات برساند.

رييس موسسه ملي اقيانوس شناسي با اشاره به اين كه جهان امروز به سرعت در حال تغيير است و مسابقه‌اي فشرده بر سر تصاحب منابع و تامين منافع در ميان مدعيان جهاني در گرفته است، تصريح كرد:محدوديت منابع كشف شده، مصرف كنندگان عمده را به فكر استفاده از منابع جديد در مناطقي انداخته كه تا كنون درباره آنها كمتر مي‌دانسته‌ايم. يكي از اين مناطق بستر اقيانوس‌ها و مناطق دور دست جنوبگان است. با وجود پيشرفت فناوري‌ها تاكنون بيش از 90 درصد بستر اقيانوس‌هاي جهان همچنان ناشناخته باقي مانده است و به همين دليل سيل كشتي‌هاي تحقيقاتي به سوي درياهاي جهان روان شده است.

چگيني با بيان اينكه از مناطق عمده‌اي كه كشورهاي جهان چشم اميد به منابع و معادن آن دوخته‌اند، قطبين زمين است، خاطرنشان كرد: در سال 2008 روسيه در اقدامي تحريك آميز پرچم خود را در عمق چهار هزار متري اقيانوس منجمد شمالي بر بستر دريا نشاند تا ادعاي تسلط بر منابع اين منطقه را با قدرت نشان داده باشد. پس از آن ايالات متحده تلاش خود را براي حضور و اكتشاف در جنوبگان شدت بخشيد. به گونه‌اي كه علاوه بر ناوگان مجهز يخ شكن خود، شناورهاي تحقيقاتي و لجستيكي بيشتري را از ساير كشورها اجاره كرده و در جنوبگان فعاليت مي‌كند. اهميت جنوبگان هنگامي بيشتر خودنمايي مي‌كند كه در صورت كشف منابع جديد در اقيانوس هند جنوبي و مياني، مسيرهاي اطراف جنوبگان اهميت زيادي مي‌يابند.

وي با بيان اينكه حضور در منطقه جنوبگان داراي اهميت حقوقي و سياسي است، افزود: شايد تا قبل از قرن بيستم اين ناحيه اهميتي در سياست بين‌الملل نداشت تا اينكه پس از پايان جنگ جهاني دوم، مباحث حاكميتي پيرامون آن تشديد شد. برخي كشورها با استناد به زمينه‌هاي تاريخي و جغرافيايي و توسل به مفاهيم حقوقي و توجيه تعادل قوا‌،‌ حضور خويش را بر اين پهنه اعلام كردند تا اينكه به دليل تعدد دعاوي و نامشخص بودن وضعيت حقوقي اين بخش از زمين، در سال 1959 معاهده‌اي ميان دوازده كشور درگير اين مساله برقرار شد كه به «معاهده جنوبگان» معروف است. آنچه امروزه موضوع مجامع بين‌المللي و به ويژه كشورهاي درگير در اكتشافات قطبي است، چگونگي ايجاد ترتيبات حقوقي براي استفاده از منابع سرشار اين قاره و درياهاي اطراف آن است.

پيوستن بيش از چهل كشور جهان به معاهده جنوبگان

رييس موسسه ملي اقيانوس شناسي تصريح كرد:در طراحي اين گونه ترتيبات حقوقي آنچه بيش از ديگر جنبه‌ها بر آن تاكيد مي‌شود، سابقه حضور و نوع اكتشافاتي است كه كشورهاي درگير در جنوبگان دارا بوده‌اند. تاكنون بيش از چهل كشور جهان به اين معاهده پيوسته و بسياري از آنان در جنوبگان پايگاه ايجاد كرده‌اند. آخرين كشور، مالزي است كه در شهريور سال 1390 به اين معاهده پيوست. از ميان كشورهاي منطقه هند، پاكستان و تركيه عضو معاهده بوده و هند و پا كستان در جنوبگان پايگاه دارند. كشورهاي عرب از جمله امارات متحده عربي، قطر، عربستان و كويت نيز در اين زمينه تلاش كرده و محققان خود را به اين منطقه اعزام كرده‌اند.

حضور در قطب جنوب تامين كننده منافع كشور در آ‌ينده است

وي با تاكيد بر اينكه در آينده، جنوبگان به عنوان يك موضوع عمده در صحنه بين‌المللي مطرح خواهد شد به ايسنا گفت: با توجه به منابع سرشار اين ناحيه، اهميت راهبردي آن بر حاكميت بر نيم كره جنوبي و مسائل علمي بي‌نظير اين محيط، احتمال تجديد نظر در معاهده جنوبگان بسيار است؛ بنابراين حضور در اين ناحيه تامين كننده منافع جمهوري اسلامي ايران در آ‌ينده خواهد بود.

دسترسي آسان به ماهواره‌ها و فناوري ضدماهواره‌هاي نظامي و جاسوسي در قطب جنوب

رييس موسسه ملي اقيانوس شناسي، اهميت نظامي را از ديگر ويژگي هاي جنوبگان عنوان كرد و افزود: از مهمترين دلايل اهميت نظامي اين منطقه مي‌توان به اهميت آن در دفاع استراتژيك كشورها،‌ دسترسي آسانتر به ماهواره‌ها و فناوري ضد ماهواره‌هاي نظامي و جاسوسي و مسائل مرتبط با دفاع متعارف اشاره كرد. جنوبگان با توجه به جنگ‌هاي دريايي و زير ساخت‌هاي آن،‌ ارزش‌هاي استراتژيك فوق‌العاده زيادي براي ابرقدرت‌هاي جهان دارد و حتي بنا بر برخي اظهارنظرها معاهده جنوبگان سرپوشي براي رسيدن به اهداف نظامي بوده است.

چگيني ادامه داد: يكي ديگر از دلايل آشكاري كه‌ كشورهاي ابرقدرت را به سمت قطب جنوب مي‌كشاند تصرف سرزمين‌هاي دور افتاده‌اي مانند جنوبگان و متوسل شدن به زور براي اثبات خود است. در آ‌ينده يخ‌هاي قطب جنوب ممكن است حرارت درگيري‌هاي شديد را تجربه كند. براي از بين بردن نظامي‌گري در جنوبگان بايد تهديدات صورت گرفته از طرف هر يك از كشورها كه باعث نقض حريم منطقه مي‌شود با پاسخي مناسب از طرف ديگر كشورها روبرو شود و اين ممكن نيست مگر با حضور همه كشورهاي جهان در جنوبگان!

هزينه و مشكلات ايجاد تاسيسات نظامي در قاره جنوبگان چندين برابر مناطق معتدل‌تر است. بنابراين با توجه به حضور ارگان‌هاي نظامي قدرت‌هاي جهاني در اين منطقه به سادگي مي توان نتيجه گرفت كه منافع نظامي ابر قدرت‌ها در اين منطقه بسيار بيشتر از آن چيزي است كه در ذهن قابل تصور است.

رييس موسسه ملي اقيانوس شناسي با اشاره به اهميت علمي جنوبگان گفت: تحقيقات در قطب جنوب در حوزه‌هاي گوناگوني صورت مي گيرد. يكي از اين حوزه‌ها، علوم پايه‌ زمين شامل نقشه‌نگاري، زمين شناسي نظير آتشفشان‌شناسي، ديرينه شناسي، سنگ شناسي و ژئوفيزيك مانند لرزه، مغناطيس و گراني سنجي‌ است. يخسارشناسي و يخچال‌شناسي از حوزه‌اي ديگر علوم زمين در اين منطقه محسوب مي‌شود.

وجود بيش از 70 درصد از آب شيرين جهان در قطب جنوب

چگيني با بيان اين كه جنوبگان داراي بيش از 70 درصد از آب شيرين موجود در جهان به شكل صفحات يخي است، خاطرنشان كرد: يخ‌هاي قطب حاوي ذرات هواي به دام افتاده متعلق به گذشته‌هاي بسيار دور هستند و بررسي اين ذرات هوا نمايانگر وضعيت آب و هواي جهان در زمان‌هاي مختلف است. با جدي شدن بحث تغييرات آب و هوايي و گرم شدن زمين،‌ اين منطقه به آزمايشگاه منحصر به فردي براي بررسي اثرات اين تغييرات تبديل شده است.

رييس موسسه ملي اقيانوس شناسي در گفت‌و‌گو با ايسنا تصريح كرد: جنوبگان به همراه اقيانوس احاطه‌كننده‌ آ‌ن به عنوان منطقه واحد، نقش مهمي در پويايي طبيعي سيستم آب وهواي جهان از طريق ارتباط موجود ميان يخ، اقيانوس و جو به عهده دارد و مادامي كه اين ارتباط به طور كامل شناخته نشود به هيچ وجه قادر به پيش‌بيني پيامدهاي جهاني فعاليت‌هاي انسان در كره زمين نخواهيم بود. آب‌هاي اين اقيانوس به دليل افزايش حلاليت گاز دي‌اكسيد كربن و ساير گازهاي گلخانه‌يي در دماي پايين، ذخيره‌گاه اصلي اين گونه گازها در كره زمين محسوب مي‌شود. به همين دلايل اقيانوس‌شناسي از جمله قديمي‌ترين و سنتي‌ترين حوزه علوم در اين ناحيه بوده است.

وجود بيش از صد گونه ماهيان تجاري در جنوبگان

وي افزود: با كاهش ذخاير صيد ماهيان و محدوديت‌هاي صيد و مناطق صيادي در جهان،‌ توجه به سوي جنوبگان بيشتر شده است. بيش از صد گونه از ماهيان اين مناطق مورد استفاده تجاري قرار مي‌گيرند. به دليل نگراني از تامين غذا در آ‌ينده و نيز اهميت علوم فناوري زيستي، علوم زيستي و بررسي‌هاي زيست شناسي، اين ناحيه به ويژه در دهه‌هاي اخير اهميت فوق‌العاده يافته است.

جنوبگان بهترين محل براي رصد توفان‌هاي مغناطيسي ناشي از انفجارات سطح خورشيد

چگيني، جنوبگان را بهترين محل براي رصد توفان‌هاي مغناطيسي ناشي از انفجارات سطح خورشيد عنوان و خاطرنشان كرد: توفان‌هاي مغناطيسي يكي از عوامل اصلي بروز اغتشاش در سيستم‌هاي جهت يابي و شبكه‌هاي ارتباطي فعاليت ماهواره‌ها بوده و حتي به شبكه‌هاي انتقال جريان برق زميني نيز ‌آسيب مي‌رسانند.

امكان مطالعه شرايط سخت فضا در قطب جنوب

وي تصريح كرد: با توجه به شرايط بادخيز و سرماي بي‌بديل اين ناحيه و تشابه نسبي آن با وضعيت مريخ، مطالعه براي چگونگي ساخت لباس فضانوردان و شبيه‌سازي زندگي بر روي مريخ در اين ناحيه توسط ناسا (سازمان فضايي ايالات متحده‌)‌ صورت مي‌گيرد. اقامت انسان در جنوبگان شباهت بسيار زيادي به اقامت انسان در فضاي نامتناهي دارد؛ بنابراين بررسي واكنش‌هاي روحي و رفتاري انسان در كاوش‌هاي جنوبگان از مهمترين مسائل مورد بررسي است. بي‌دليل نيست كه فضانوردان آمريكايي قبل از سفر به فضا در پايگاه‌هاي جنوبگان آموزش مي‌بينند.

بيش از 175 نوع ماده گران‌بهاي معدني در قطب جنوب وجود دارد

چگيني ادامه داد: برآوردها در خشكي و فلات قاره و بستر عميق آ‌ب‌هاي جنوبگان، وجود ذخاير هيدروكربني و بيش از 175 نوع ماده گران‌بهاي معدني نظير آهن،‌ زغال سنگ،‌ مس، ‌موليبدن، طلا، نقره، اورانيوم و توريوم را گزارش كرده است. استخراج اين منابع نيازمند فناوري‌هاي پيچيده‌اي است كه شالوده‌هاي آن در اين منطقه در حال طرح‌ريزي است. ايده استفاده از آب‌هاي شيرين اين نواحي براي آبياري بيابان‌هاي خشك ساير قاره‌ها در حال پيگيري است به طوري كه عربستان سعودي مجذوب اين ايده شده است.

وي خاطرنشان كرد: پس از اكتشافات كشتي گلومار چلنجر (‌1973-1972) درباره وجود منابع هيدروكربني در درياي رآس در جنوبگان، تحقيقات پژوهشگران ايالات متحده از امكان وجود ده‌ها ميليارد بشكه نفت خام در اين منطقه خبر داد.

رقابت كشورها براي كشف و ثبت منابع قطب

چگيني با بيان اينكه در حال حاضر كشورهاي مختلف با هدف كشف چنين ذخايري به اين ناحيه قدم نهادند، خاطرنشان كرد: نروژ و آلمان تمركز خود را بر درياي «ودل» قرار داده و ژاپن به مدت سه سال درياهاي بلينگز هاوسن، رآس و ودل را بررسي كرد. همچنين فرانسه فلات قاره «ترا آدله» را براي اكتشاف انتخاب كرد و استراليا نگاه خود را به فلات يخ زدهي ‌آمري (Amery) معطوف ساخته است. روسيه مناطق متعددي را براي چنين مطالعاتي حتي در داخل قاره جنوبگان انتخاب كرده است.

تا سال 2010 سالانه بيش از 21هزار نفر از قطب جنوب ديدن كرده‌اند

رييس موسسه ملي اقيانوس شناسي با بيان اينكه يكي ديگر از صنايع مرتبط با قطب جنوب، توريسم است، افزود: تا سال 2010 سالانه بيش از 21هزار نفر از اين ناحيه ديدن كرده‌اند و پيش‌بيني مي‌شود در دهه ‌آينده تا صدهزار نفر در سال از مناطق يخ زده جنوبگان بازديد كنند و اين به معني يك صنعت چند ميليارد دلاري و بسيار سود آور است.

وي، افزايش اعتماد به نفس ملي را يكي ديگر از نتايج ايجاد پايگاه دائمي در قطب جنوب عنوان كرد و گفت: رهبر معظم انقلاب اسلامي همواره در سخنان خود بر ضرورت تقويت اعتماد به نفس ملي تاكيد داشته و ‌آن را عامل اصلي ادامه پيشرفت‌هاي كشور خوانده‌اند. همانطور كه دستيابي به فناوري هسته‌اي و نيز دستيابي به دانش فضايي بر خودباوري و اعتماد به نفس ملي مردم ايران اثرگذار بوده است، دسترسي به قاره‌ي يخ زده جنبگان و مطالعه و تحقيق در آن مي‌تواند اين خودباوري را تقويت كند.

اجراي طرح تاسيس پايگاه دايمي جمهوري اسلامي ايران در قطب جنوب در شش مرحله

چگيني با بيان اينكه طرح طرح تاسيس پايگاه دايمي جمهوري اسلامي ايران در قطب جنوب شامل شش مرحله اصلي است، گفت: در مرحله اصلي ايجاد مركز ملي تحقيقات جنوبگان مد نظر است. در اين مركز تيم‌هايي متشكل با انگيزه براي بررسي جنبه‌هاي گوناگون حقوقي، سياسي، اقتصادي‌،‌ نظامي و علمي جنوبگان تشكيل مي‌شود.

وي افزود: در اين مركز ساير جنبه‌هاي حضور در جنوبگان نظير اعزام دانشمندان ايراني با شركاي مجرب خارجي، تامين كشتي يخ شكن، انتخاب تيم دانشمندان براي حضور در قطب و انتخاب محلي براي برپايي پايگاه دائمي ايران در جنوبگان بررسي خواهد شد. در مرحله دوم اعزام دانشمندان ايراني به جنوبگان به همراه شريك خارجي صورت مي گيرد زيرا بر اساس معاهده جنوبگان و متمم‌هاي آن كاوشگران بايد ضمن داشتن تجربه‌، توان علمي و مهارتي لازم، داراي گواهي مربوط به كار در جنوبگان باشند.

چگيني ادامه داد:در مرحله سوم، ساخت تجهيزات پيش ساخته جهت استقرار در جنوبگان شروع مي‌شود. مطالعه ساخت چنين تجهيزاتي از دستاوردهاي مهم طرح مطالعات جنوبگان خواهد بود. در مرحله چهارم ساخت نخستين شناور يخ شكن تحقيقاتي – لجستيكي جنوبگان ايران آغاز مي‌شود. چنين شناوري براي پشتيباني از پايگاه ضروري و لازم است. چنين امري كشور را در ساخت شناورهاي يخ شكن و نيز تربيت نيروي متخصص در راهبري چنين شناورهايي توانمند خواهد كرد.

در مرحله پنجم حمل و استقرار نخستين پايگاه تابستاني ايران در جنوبگان انجام خواهد شد و پس از شناخت مشكلات موجود در جنوبگان و به دست آ‌مدن تجربه كافي و رفع كمبودها‌، اين پايگاه در مرحله ششم به صورت دائمي به عنوان پايگاه ايران در جنوبگان فعاليت خواهد كرد.

به گفته وي زمان‌بندي اين طرح بر اساس مطالعات انجام شده در صورت فراهم شدن بودجه كافي و يا تمهيداتي در نحوه تامين شناور يخ شكن مي‌تواند در طول سه سال نيز انجام شود.