بهارستان؛ ایستگاه نهم

کد خبر: ۲۱۵۲۳۲

تاریخ: ۱۰ دی ۱۳۹۰ - ۱۰:۲۶

در میان انتخابات متعددی که در ایران برگزار می‌شود، انتخاب نمایندگان مجلس شورای اسلامی را می‌توان یکی از مهمترین انتخاباتی خواند که اراده مردم در آن بیش از پیش متجلی می‌شود، از این رو، جایگاه مجلس در نظام جمهوری اسلامی همان‌گونه که در کلام بزرگان این نظام تصریح شده، رفیع و در رأس امور و به تعبیری دیگر از امام خمینی (ره) بنیان‌گذار جمهوری اسلامی مجلس، "خانه ملت" و متشکل از عصاره ملت است.

از سوی دیگر به موازات این‌که انقلاب اسلامی ایران پس از پیروزی دوره‌های سخت و پرتلاطمی را پشت سر گذاشته، حضور مردم در صحنه‌های انتخاباتی به‌ویژه انتخاب نمایندگان مجلس شورای اسلامی نیز در مقاطع حساسی انجام شده است به‌طوری که کشورهای دیگر هنگام رویارویی با وضعیت‌های مشابه به‌طور معمول برگزاری انتخابات را به‌تعویق می‌اندازند.

به دلیل اهمیت انتخابات مجلس شورای اسلامی، در این نوشتار گذری خواهیم داشت بر پیشینه انتخابات هشت دوره مجلس شورای اسلامی که بخش مهمی از تاریخ جمهوری اسلامی ایران را در برمی‌گیرد:

انتخابات مجلس اول

نخستین انتخابات مجلس شورای اسلامی در روز ۲۴ اسفند سال ۱۳۵۸ برگزار شد؛ این سال برای ایران، سالی پر انتخابات بود، از این رو این سال را می‌توان نقطه عطفی در تاریخ انقلاب اسلامی به شمار آورد.

در نخستین روزهای این سال، دهم و یازدهم فروردین‌ماه مردم با شرکت در همه‌پرسی جمهوری اسلامی ایران، به برقراری این نظام در کشورشان رأی دادند.

همچنین در روز پنجم مردادماه ۱۳۵۸ انتخابات مجلس خبرگان برای بررسی قانون اساسی برگزار شد و در روزهای یازدهم و دوازدهم آذرماه، قانون اساسی جمهوری اسلامی به تصویب مردم رسید.

روز پانزدهم بهمن‌ماه ۱۳۵۸ نخستین انتخابات ریاست‌جمهوری برگزار شد و بالاخره در روزهای پایانی سال ۱۳۵۸ مردم برای انتخاب نمایندگان خود در نخستین دوره مجلس شورای اسلامی به پای صندوق‌های رأی رفتند.

در واقع سال ۱۳۵۸ را با برگزاری پنج انتخابات پیاپی در نخستین سال تولد انقلاب اسلامی، می‌توان هنگامه تبلور یافتن اراده ملت ایران در تثبیت نظام، قانون اساسی و شکل‌گیری مهمترین نهادهای آن خواند.

در نخستین انتخابات مجلس در نظام تازه تأسیس جمهوری اسلامی، بسیاری از نیروهای شناخته شده انقلاب آمادگی خود را برای بر عهده گرفتن نمایندگی ملت در خانه ملت اعلام کردند.

این انتخابات با حضور جریان‌ها و گروه‌های سیاسی متعددی برگزار شد، چنان‌که انتخابات این دوره مجلس شورای اسلامی از حیث تعدد گروه‌ها و دسته‌های سیاسی از انتخابات در دوره‌های بعدی متمایز می‌شود.

در این دوره از انتخابات مجلس، حزب جمهوری اسلامی و جامعه روحانیت مبارز بعد از رایزنی‌های فراوان بر سر ارائه فهرست مشترک با هم به توافق رسیده است و با امضای بیانیه‌ای به امضای آیت‌الله "سیدعلی خامنه‌ای" از طرف حزب جمهوری اسلامی و آیت‌الله "مهدی شاه‌آبادی" از سوی جامعه روحانیت مبارز، ائتلاف خود را با عنوان "ائتلاف بزرگ" اعلام کردند.

در این ائتلاف افزون‌بر گروه‌های هم‌سو با دو تشکل یادشده، گروه‌هایی نظیر "سازمان مجاهدین"، "سازمان فجر اسلام"، "نهضت زنان مسلمان"، "اتحادیه انجمن‌های اسلامی" و "بنیاد الهادی" نیز شرکت کردند.

گروه‌های دیگری نیز که در انتخابات حضور داشتند از جمله "دفتر هماهنگی مردم با رئیس‌جمهوری" (ابوالحسن بنی صدر)، "نهضت آزادی" و گروه‌های اقماری آن نیز فهرست‌های جداگانه‌ای ارائه کردند.

نهضت آزادی با وجود استعفای دولت موقت و جریان اشغال سفارت آمریکا فهرست انتخاباتی خود را ذیل عنوان "کاندیداهای همگام" منتشر کرد. منافقین (مجاهدین خلق) نیز که از روزهای نخستین انقلاب مسیر سهم‌خواهی از قدرت را می‌پیمودند، در این دور از انتخابات حاضر شدند.

جمعیت واجدین شرایط رأی دادن در این دوره انتخابات ۲۰ میلیون و ۸۵۷ هزار و ۳۹۱ نفر اعلام شده بود که از این تعداد ۱۰ میلیون و ۵۷۵ هزار و ۹۶۹ نفر برابر با ۱۴/۵۲‎ درصد در کل کشور شرکت کردند.

در نخستین مرحله انتخابات ۹۷ نفر از سراسر کشور موفق به کسب اکثریت مطلق آرا شدند و در مرحله دوم انتخابات نیز ۱۳۷ نفر به مجلس راه یافتند.

انتخابات مجلس دوم

انتخابات دومین دوره مجلس در روز ۲۶ فروردین‌ماه سال ۱۳۶۳ برگزار شد؛ برگزاری این دوره با دوران پر تلاطمی از انقلاب اسلامی مصادف بود. انتخابات این دوره به‌شدت تحت‌الشعاع جنگ قرار داشت.

جنگ تحمیلی با فتح خرمشهر به مرحله حساسی وارد شده بود؛ تصرف بخش‌هایی از مناطق مرزی کشور از سوی نیروهای عراق عملا برگزاری انتخابات در این مناطق را غیرممکن کرده بود، اما انتخابات حوزه‌های جنگ‌زده برای مهاجران آن شهرها در حوزه‌های مجاور برگزار شد.

تصویب طرح عدم کفایت سیاسی رئیس‌جمهوری در مجلس اول و عزل بنی‌صدر از ریاست‌جمهوری، حادثه انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی و شهادت دکتر محمدحسین بهشتی و ۷۲ تن از یاران انقلاب از دیگر حوادثی بود که فضای کشورمان را در روزهای پیش از انتخابات تحت تأثیر قرار می‌داد.

در این دور از انتخابات، در مجموع ۲۴میلیون و ۱۴۳هزار و ۴۹۸ نفر واجد شرایط بودند که ۱۵میلیون و ۶۰۷ هزار و ۳۰۶ نفر شرکت کردند؛ میزان مشارکت مردم در این انتخابات ۶۴/۶۴ درصد بود؛ در مرحله دوم این انتخابات نیز ۶ میلیون و ۶۷۹ هزار و ۳۲۴ نفر شرکت کردند.

این انتخابات آغاز رقابت نیروهای انقلاب بود و سرآغازی برای ارائه دیدگاه‌ها و فهرست های فرعی از چپ و راست و بروز تمایلات تمایزطلبانه‌ای بود که در انتخابات‌های بعد به شکل آشکارتری خود را نشان داد.

انتخابات مجلس سوم

روز نوزدهم فروردین‌ماه ۱۳۶۷ انتخابات سومین دوره مجلس شورای اسلامی برگزار شد؛ انتخابات این دوره در حالی برگزار شد که جامعه ایران پیش از انتخابات حوادث مهمی را تجربه کرده بود؛ جمعه خونین مکه، انتخاب آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای به عنوان رئیس‌جمهوری در چهارمین دوره ریاست جمهوری، انتخاب میرحسین موسوی به‌عنوان نخست وزیر و نیز تشکیل مجمع تشخیص مصلحت نظام به فرمان امام خمینی(ره).

انحلال سازمان مجاهدین در مهرماه ۱۳۶۵ و حزب جمهوری اسلامی در اول خرداد ۶۶ که هر دو با موافقت حضرت امام خمینی(ره) انجام شد و انشعاب مجمع روحانیون از جامعه روحانیت از جمله حوادث تأثیرگذار در این دور از انتخابات مجلس بودند.

در این انتخابات ۲۷ میلیون و ۹۸۶ هزار و ۷۳۶ نفر جمعیت واجد شرایط رأی دادن را تشکیل می‌دادند که از این تعداد ١٦ میلیون و ٧١٤ هزار و ٢٨١ نفر به عبارتی ۷۲/۵۹ درصد در انتخابات شرکت کردند.

یکی از وقایع مهم مرتبط با این انتخابات این بود که اکبر هاشمی رفسنجانی که در این انتخابات در ۲۴ مرداد ۱۳۶۸ از مسئولیت نمایندگی مردم تهران و ریاست مجلس استعفا کرد و به ریاست‌جمهوری ایران برگزیده شد.

انتخابات مجلس چهارم

در فاصله انتخابات دوره سوم و انتخابات دوره چهارم مجلس شورای اسلامی کشور ما حوادثی را شاهد بود که از آغاز دوران جدیدی در تاریخ انقلاب اسلامی حکایت داشت.

پایان جنگ تحمیلی در تابستان سال ۱۳۶۷، ارتحال امام خمینی (ره) در روز چهاردهم خردادماه سال ۱۳۶۸ و برگزیده شدن آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای به رهبری انقلاب، آغاز دوران سازندگی با ریاست جمهوری اکبر هاشمی‌رفسنجانی رویدادهای بزرگ و تاثیرگذاری بودند که انتخابات چهارمین دوره مجلس شورای اسلامی را تحت‌الشعاع قرار می‌داد.

در انتخابات چهارمین دوره مجلس شورای اسلامی جامعه روحانیت مبارز در سطحی گسترده با شعار پیروی از خط امام، اطاعت از رهبری و حمایت از هاشمی به صحنه انتخابات آمد. گروه‌های هم‌سو این تشکل همچون جمعیت مؤتلفه اسلامی، جامعه وعاظ، جامعه اسلامی مهندسین و جامعه اسلامی فرهنگیان، دانشگاهیان و جامعه زینب و جامعه اصناف و بازار نیز از فهرست جامعه روحانیت مبارز حمایت کردند.

انتخابات در روز ۲۱ فروردین ماه سال ۱۳۷۱ برگزار شد. جمعیت واجد شرایط رأی دادن در این انتخابات ٣٢ میلیون و ٤٦٥ هزار و ٥٥٨ نفر بود که از این تعداد در مرحله اول ۱۸ میلیون و ۷۶۷ هزار و ۴۲ نفر در سراسر کشور در انتخابات شرکت کردند. میزان مشارکت مردم در این انتخابات ۸۱/۵۷ درصد بود.

مرحله دوم این انتخابات ۱۸ اردیبهشت همان سال برگزار شد.

انتخابات مجلس پنجم

انتخابات پنجمین دوره مجلس شورای اسلامی با حضور چهار گروه عمده "ائتلاف خط امام"، "جامعه روحانیت مبارز"، "کارگزاران" و "جمعیت دفاع از ارزش‌های انقلاب" در روز هجدهم اسفندماه سال ۱۳۷۴ برگزار شد.

تعداد واجدان شرایط شرکت در انتخابات در این دوره ٣٤ میلیون و ٧١٦ هزار نفر بود که از این تعداد ٢٤ میلیون و ٦٨٢ هزار و ٣٨٦ نفر به پای صندوق‌های رأی رفتند؛ نکته مهم در انتخابات این دوره میزان حضور مردم ۱/۷۱ درصد واجدین شرایط بود که بالاترین میزان شرکت در تمامی انتخابات‌های مجلس شورای اسلامی است.

انتخابات مجلس ششم

انتخابات ششمین دوره مجلس شورای اسلامی در زمان دولت اول "سیدمحمد خاتمی" برگزار شد. پیش از زمان برگزاری انتخابات کشورمان حوادثی چون قتل‌های زنجیره‌ای، صعود تیم فوتبال ایران به جام جهانی ۱۹۹۸ فرانسه و پیروزی بر تیم ملی کشور آمریکا در این مسابقات، تشکیل نخستین دوره شوراهای شهر و روستا را تجربه می‌کرد.

ویژگی انتخابات مجلس ششم در مقایسه با انتخابات‌های پیشین این بود که بر اساس قانونی که در مجلس پنجم به تصویب رسید، تعداد نمایندگان مجلس شورای اسلامی از ۲۷۰ نفر به ۲۹۰ نفر افزایش می‌یافت.

انتخابات در روز سی‌ام بهمن‌ماه سال ۱۳۷۸ برگزار شد؛ واجدان شرایط رأی دادن در این انتخابات ۳۸ میلیون و ۷۲۶ هزار و ۴۳۱ نفر بودند که از این تعداد ٢٦ میلیون و ۸۲ هزار و ۱۵۷ نفر در پای صندوق‌های رای حضور یافتند. میزان مشارکت مردم در این انتخابات ۳۵/۶۷ درصد بود.

انتخابات مجلس هفتم

انتخابات هفتمین دوره مجلس شورای اسلامی در شرایطی برگزار شد که واکنش‌های غیرمتعارف کشورهای غربی به استفاده صلح‌آمیز جمهوری اسلامی از انرژی هسته‌ای و پافشاری ایران بر این حق مسلم خود به یکی از مسائل اصلی در سطح جهان تبدیل شده بود.

از سوی دیگر مجلس ششم روزهای پایانی خود را در التهاب‌های حاصل از استعفا و ‌تحصن برخی نمایندگان این دوره می‌گذراند.

اول اسفندماه سال ۱۳۸۲ روز برگزاری هفتمین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی بود؛ واجدان شرایط شرکت در این انتخابات ۴۶ میلیون و ۳۵۱ هزار و ۳۲ نفر بودند که از این تعداد ٢٣ میلیون و ۷۳۴ هزار و ٦٧٧ نفر در انتخابات شرکت کردند؛ میزان حضور مردم ٢١/۵۱ درصد بود.

انتخابات مجلس هشتم

انتخابات هشتمین دوره مجلس شورای اسلامی، روز جمعه ۲۴ اسفند۱۳۸۶ (۱۴ مارس ۲۰۰۸میلادی) برگزار شد؛ مرحله دوم انتخابات، برای تعیین تکلیف ۸۱ کرسی باقیمانده از مرحله اول انتخابات که در حوزه‌های انتخابیه مربوط به آنها، هیچ نامزد انتخاباتی نتوانسته بود که اکثریت مطلق آراء شرکت‌کنندگان در انتخابات را کسب کند، در تاریخ ۶ اردیبهشت ۱۳۸۷ برگزار شد.

در این دوره از انتخابات، بیش از هفت‌هزار نفر از شهروندان ایرانی، در مهلت قانونی ثبت‌نام نامزدهای انتخابات یادشده، به مراکز دولتی مربوط، مراجعه و نامزد تصدی این مسئولیت شدند؛ از این تعداد صلاحیت ۴۵۰۰ نفر تأیید شد؛ میزان مشارکت مردم در این دوره از انتخابات حدود ۶۵ درصد برآورد شد.

در این دوره از انتخابات ، ۴ فهرست مهم از نامزدهای حزبی شامل جبهه متحد اصولگرایان، ائتلاف اصلاح‌طلبان، حزب اعتماد ملی و ائتلاف فراگیر اصولگرایان (جمعیت آبادگران جهادی) ارائه شد.

مردم ایران این روزها در آستانه برگزاری انتخابات نمایندگان نهمین دوره مجلس شورای اسلامی قرار دارند؛ در شرایطی که کشورمان با انواع تحریم‌ها و محدودیت‌های بین‌المللی و فشارهای خارجی در عرصه‌های مختلف سیاسی، اقتصادی و ... روبه‌رو است، اما تجربه انتخابات گذشته نشان داده است که این فشارها تأثیری بر حضور مردم در پای صندوق‌های رأی نخواهد گذاشت.