گوانتانامويي ديگر در کشور موریتاني

کد خبر: ۲۱۴۲۸

تاریخ: ۲۳ مهر ۱۳۸۷ - ۱۶:۱۷

بعد از کودتايي که در ٦ ماه اوت گذشته به سرنگوني رئيس جمهور سيد ولد شيخ عبدالهي (Sidi ould cheikh abdallahi) منجر شد، کميسيون اروپا کمک انساندوستانه خود به اين کشور به ميزان ١٥٦ میلیون يورو را معلق نمود. اما در عوض همکاري در مبارزه بر عليه مهاجرت غيرقانوني ادامه دارد. با سخت شدن ورود به سوتا(ceuta) و مليلا(mellila)، دو شهر اسپانيا در خاک مراکش، سواحل موريتاني که از آنجا مي‌توان به جزاير قناري راه يافت به اصلي ترين نقطه حرکت مهاجرين غيرقانوني تبديل شده است.

در موريتاني با مزاحي تلخ، ساکنان نوآدهيبو (Nouadhibou)، شهري بندري در ٤٧٠ کيلومتري نوآکشوت (Nouakchott) پايتخت موريتاني، محله‌هاي شهرشان را که از مصالحي ساده ساخته شده‌اند، با نام پايتخت‌هاي کشورهاي ديگر نام گذاري کرده‌اند: عکرا، بغداد، دوبي... وقتي در سال ٢٠٠٦، مقامات دولتي اسپانيا با توافق موريتاني مرکزي براي حبس موقت مهاجرين غيرقانوني در نوآد هيبو به وجود آوردند، نام آن بلافاصله پيدا شد: «گوآنتانامو». ساختمان يک مدرسه مترو که در حاشيه شهر و در مرز صحراي غربي.

در اينجاست که آنهايي را که سعي مي‌کنند با گذر از جزاير قناري (حدود ٨٠٠ کيلومتر دورتر) وارد خاک اسپانيا شوند، حبس مي‌کنند. بعضي از آنها هنوز بر روي يک قايق کوچک و يا کشتي ماهي گيري سواحل آفريقا را ترک نکرده بودند وقتي ژاندارم‌هاي ساحلي موريتاني که توسط پليس‌هاي مخفي اسپانيايي ياري مي‌شوند، دستگيرشان کردند.

درپشت ديوارهاي بلند بتوني با کاکلي از سيم خاردار، از وراي درب حلبي قرازه‌اي مي‌توان حياط شني گسترده‌‌اي را ديد که کاملا خالي است. در انتهاي ساختمان انبار مانندي به رنگ سرخ که پيش از اين کلاس در آن تشکيل مي‌شد دو توالت ديده مي‌شود. ساکنان حلبي آباد جنب اين مرکز براي استفاده از شير آب بي هيچ مشکلي به آن رفت و آمد دارند.

دو پليس موريتاني با خيالي راحت سرگرم نگهباني‌اند. در آخرين روزهاي ژوئن امسال تنها يک سلول زنداني دارد. در فضايي ٨ متر در ٥ متر، اين کلاس درس سابق با تخت‌هاي سفري اروپايي روي هم چيده شده، تزئين يافته است.

حدود ١٠ نفري، درمانده و فلاکت زده، نيمه روز خود را در اينجا به پايان مي‌برند. آنها همگي خود را از اهالي «مالي» معرفي مي‌کنند. يکي از آنها از نگهبان مي‌پرسد: «کي ما را ول مي‌کنيد؟ ديگر کاسه صبرمان لبريز شده»، و ديگري با شکايت مي‌گويد: «١٠ روز است که اينجاييم» و نگهبان پاسخ مي‌دهد «نه فقط يک هفته است». بنابر ادعاي مسئول هلال احمر در محل، محمد ولد حمده (Mohamed ould Hamada)، افراد فقط ٧٢ ساعت در پشت ديوارهاي اين مدرسه حبس مي‌شوند.

يکي از زندانيان با اشاره به دهان و شکمش مي‌فهماند که گرسنه است. جوانترين آنها مي‌گويد که ١٨ سال دارد. او به سختي راه مي‌رود، هر دوپايش زخمي‌اند. زخم‌هاي دهان بازکرده را مي‌توان از روي باندهايي ديد که چند ساعت قبل توسط پزشک صليت سرخ اسپانيا روي آن پيچيده شده‌اند.

يکي از نگهبانان مي‌گويد که يک قايق کوچک که ٧٦ مسافر داشت هفته گذشته غرق شد: «سي نفر غرق شدند و نجات يافتگان را به اينجا آوردند، تنها ده نفری از آنها هنوز باقي مانده‌اند بقيه با اتوبوس به مرز " مالي" برده شدند. آنهايي که ضعيف ترند و نمي‌توانند ١٥٠٠ کيلومتر سفر با اتوبوس را تاب آورند، اينجا نگهداري مي‌شوند تا قدري جان بگيرند». نيروهاي موريتاني، سازماندهي حبس و اخراج را به عهده دارند اما اين مرکز نه خدمات بهداشتي ارائه مي‌دهد و نه غذا. اين مسائل به عهده صليب سرخ اسپانيا و هلال احمرموريتاني است که گاه حتي تلفن همراه هم به افراد مي‌دهند.

البته پيش مي‌آيد که آدمي خير نيز با غذا به اينجا بيايد. يکي از مسئولين رسيدگي به مهاجران در وزارت کشور مي‌گويد: «اسپانيايي‌ها اين مرکز را درست کرده‌اند اما براي اداره آن هيچ کمکي به موريتاني نمي‌کنند و به اين دليل است که ما امکانات نداريم». در گزارشي در سال ٢٠٠٨، سازمان عفو بين الملل رفتار با مهاجرين غيرقانوني را با اشاره به شيوه اخراج‌هاي دسته جمعي و شرايط حبس در «گوآنتانامو» محکوم کرد(١).

در نوآد هيبو، انجمن‌هاي حمايت از مهاجرين نسبت به اين شرايط معترضند. آقاي احمد ولد کلايپ(Ahmed ould Kleibp)، مسئول انجمن حمايت از محيط زيست و حقوق انساني(Apeah) معتقد است که مرکز «تبديل به يک زندان واقعي شده است و شرايط حبس درآن وحشتناک است». مسئول صليب سرخ اسپانيا مخالف اين ادعاست.

احمد ولد کلايب به ويژه نگران شرايط هدايت افراد به مرز براي اخراج آنهاست: «در بين راه بين نوآد هيبو تا مرز سنگال و يا مالي هيچ چيزي به آنها داده نمي‌شود». وزير کشور اسپانيا که در بازديد رسمي، ٨ ژوئيه گذشته به نوآکشوت آمده بود، وعده داد که يک گروه بازرسي با حضور کادرهاي وزارت کشوربراي رسيدگي از نزديک به مسئله حقوق بشر به مرکز نوآد هيبو خواهد رفت.

بين اکتبر ٢٠٠٦ و ژوئن ٢٠٠٨، ٦٧٤٥ نفر از اين مرکز گذر کرده‌اند، يعني حدود ٣٠٠ نفر در ماه. در ژوئن گذشته بنا بر آمار صليب سرخ اسپانيا تعداد آنها به ٥٠٠ نفر رسيد. از ٢٠٠٥، يعني سال تشديد فشارها، گذر به اروپا از طريق تنگه جبل الطارق، جايي که تنها ١٥ کيلومتر مراکش را از اسپانيا جدا مي‌کند، به شيوه‌اي جدي تر کنترل مي‌شود. ورود به دو شهر مرزي متعلق به اسپانيا در خاک مراکش، سوتا (ceuta) و مليلا (mellila) تقريبا غيرممکن شده است و مراکز غير رسمي براي نگهداري مهاجرين ناپديد گشته‌اند.

قايق‌هاي کوچک مهاجرين اکنون ديگر از سواحل جنوب مراکش را ترک مي‌کنند، از طرفايا (Tarfaya)، آلايون (El-Ayoun) و داخله(Dakhla). مسافرت مهاجرين گاه باز هم از جنوب تر، از سنت لوئي و داکار در سنگال آغاز مي‌شود تا پس از طي ١٥٠٠ کيلومتر بر روي دريا به خاک اسپانيا در جزاير قناري برسند. اين سفرها از آن رو بازهم خطرناک تر مي‌شوند که قايق‌ها مجبورند براي احتراز از منطقه ساحلي تحت کنترل، مستقيما به دريا بزنند و در انتهاي سفرشان خود را به جزايري که در منتهي عليه غرب مجمع الجزاير قناري قرار دارند، برسانند.

درميانه راه بين آفريقای غربی و مغرب، نوآد هيبو يکي از مراکز اصلي براي مهاجرت به حساب مي‌آيد. بخش مربوط به اتصال نوآکشوت به نوآد هيبو از جاده اصلي بين صحرا که سنگال را به مراکش وصل مي‌کند در سال ٢٠٠٤ پايان گرفت. اين جاده جريان مهاجرت به سوي بندر نوآد هيبو را بازهم بيشتر شدت مي‌بخشد، جايي که ماهي گيري و کار در معدن از آغاز سالهاي ١٩٥٠، نيروي کار صحراي سفلي را به خود جذب کرده است.

درمقابل رشد سريع و غافلگيرانه انبوهه مهاجرين، اسپانيا در سال ٢٠٠٦، توافق نامه‌اي را که سه سال پيش از آن با موريتاني امضا کرده بود، مجددا فعال مي‌کند: تمام افراد مشکوک به گذار غيرقانوني از خاک موريتاني براي ورود غيرمجازبه قناري، به نوآکشوت و نوآد هيبو پس فرستاده خواهند شد.

هرهفته يک قايق کوچک

«گوآنتانامو» تنها بخشي از تدابيري است که براي منصرف کردن افراد از مهاجرت به اجرا گذاشته شده. ازماه آوریل ٢٠٠٦، از سوي آژانس اروپايي فرانتکس(Frantex) يک سيستم براي کنترل مرزهاي خارجي اروپا در نوآد هيبو برپا گشته است. در اين چارچوب، دو قايق تندرو، يک هواپيماي شناسايي و يک هليکوپتر (تندبال) دراختيار مقامات موريتاني قرار گرفته است. همکاري با کشورهاي به اصطلاح «مبدا» و «گذار» در مرکز سياست اروپايي اي قرار دارد که توسط فرانسه و اسپانيا تشويق مي‌شود.

«توافقنامه اروپايي در مورد مهاجرت» در ٩ ژوئيه گذشته توسط وزير کشور و هويت ملي فرانسه، آقاي بريس هورت فو (Brice Hortefeux) به همکاران اروپايي اش که به مسائل حقوقي و داخلي اتحاديه مي‌پردازند، ارائه شد. وي اين توافق نامه را به مثابه پروژه اتحاديه اروپا براي مديترانه که توسط نيکلا سارکوزي بوجود آمده، معرفي کرد. اين گونه توافق‌ها روابط بين اروپا و ديگر کشورها در حول اين مسئله و هم چنين نقش فرانتکس را تقويت مي‌کند.

در پاسخ به انتقادهاي اخير سازمان عفو بين الملل، وزير امنيت اسپانيا، آقاي آنتونيو کاماچو ويزکينو(Antonio Camacho Vizcaino) تاکيد کرد که: «اسپانيا هرگز بر موريتاني و يا هيچ کشور ديگري براي تشديد سياست‌هاي مهاجرتي فشار وارد نکرده است». البته اين ادعا باعث نشد که طبق خبر منتشره در روزنامه ال پائيس (El Pais) (2)، دولت اسپانيا به بهاي نمادين ١٠٠ يورو، سه هواپيماي سي. ٢١٢ دراختيار سنگال، موريتاني و دماغه سبز قرار دهد.

در موريتاني، چنين رفتارهاي تند امنيتي، هم انجمن‌هاي محلي را عصباني مي‌کند و هم موجب انصراف مهاجرين غيرقانوني نمي‌شود. خانم با جبريل(Ba Djibril)، روزنامه نگار در نوآد هيبو و مسئول انجمن حمايت ازمحيط زيست و حقوق انساني مي‌گويد: «لااقل هفته‌اي يک قايق کوچک راهي مي‌شود و همه از اين موضوع آگاهند، مهاجرين البته در اينجا مدتي براي کار مستقر مي‌شوند اما هدف آنها در درازمدت رفتن به اروپا است.» آرمل شوپلن(Armelle Choplin)، جغرافيادان و استاد دانشگاه پاريس شرقي يادآوري مي‌کند: «تمام ٢٥ هزار نفر خارجي اي که به نوآد هيبو مي‌آيند قصد رفتن به اروپا ندارند اما به سختي مي‌توان ترکيب مهاجرين را مشخص نمود.

هستند کساني که مي‌خواهند هر طور شده به اروپا بروند ولي براي هميشه در اينجا مستقر مي‌شوند و هستند کساني که برنامه رفتن ندارند و يک دفعه راهي مي‌شوند به خاطر اينکه يک موقعيت خوب پيش آمده است». در سال ٢٠٠٨، از پنج حرکت شبانه‌اي که ٢ سال پيش از اين، اين جغرافي دان تعداد آن را ارزيابي کرده بود، بسيار دور هستيم. اما به نظر او «سيستم کنترلي که از سوي اتحاديه اروپا به اجرا گذاشته شده بيشتر از آنکه مانع مهاجرت شود نقش غربال کردن افراد را دارد.»

در نوآدينو داستان‌هاي سفرهاي غيرقانوني پايان ناپذيرند. البته هستند کساني که ديگر قصد سفر به اروپا ندارند. سلامته (Salimata) به تجارت ماهي خشک بين نوآد هيبو و داکار مشغول است و مانند بسياري از سنگالي ها، ماليايي‌ها و يا اهالي گينه قصد ترک موريتاني را ندارد: «شوهر و پسر ٩ ساله ام در دريا کشته شدند، چگونه من هم مي‌توانم دست به چنين کاري بزنم؟ شوهرم در بندر کار مي‌کرد. يک روز، يک نفر پيشنهاد کرد که کمک کاپيتان بشود و بهش کمک کند که يک قايق کوچک را به اسپانيا ببرد. گفته مي‌شد که اسپانيايي‌ها براي جمع آوري ميوه به بازوي کار احتياج دارند. من سعي کردم منصرفش کنم. او رفت و تنها پسرمان را هم با خودش برد. او فکر مي‌کرد که صليب سرخ اسپانيا پسرمان را تحت حمايت خودش مي‌گيرد و او مي‌تواند در آنجا تحصيل کند...»

اما براي اکثريت افراد، فشارها و جسدهايي که دريا به ساحل مي‌افکند، پايان دهنده روياهايشان نيست. هستند کساني که بارها در اين راه با شکست روبرو مي‌شوند و يا فريب قاچاقچي را مي‌خورند و يا توسط پليس ساحلي دستگير مي‌شوند اما به محض اينکه هزينه سفر را تهيه کردند که گاه مي‌تواند تا ١٠٠٠ يورو برسد دوباره راهي دريا مي‌شوند. آيساتا ٢٧ ساله اهل گينه تعريف مي‌کند: «من دوبار سعي کردم رد بشوم با يک بچه دو سال و نيمه. روز اول راه را در دريا گم کرديم و پس از ٥ روز به جاي اولمان برگشتيم و دفعه دوم پليس ساحلي مراکش دستگيرمان کرد». وقتي از او مي‌پرسم که بازهم براي رفتن تلاش خواهد کرد با خنده جواب مي‌دهد: «انتخاب مابين زجر کشيدن و مردن است.»

محاسبه افرادي که در دريا کشته شده‌اند، غيرممکن است. دولت اسپانيا رقم ٧٧ جسد يافت شده در سال ٢٠٠٧ در سواحل اسپانیا و جزاير قناري را مطرح مي‌کند اما تعداد کشته شدگان بسيار بيش از اينها برآورد مي‌شود. علي رغم تراژدي ها، چند داستان خوش عاقبت همچنان افسانه گذر آسان به اروپا را تغذيه مي‌کند. با جبريل(Ba Djibril) مي‌گويد: «آنهايي که قصد رفتن دارند فکر خود را فقط بر روي تجربه آنهائي که به اسپانيا رسيدند متمرکز مي‌کنند و نه آنهائي که غرق و يا دستگير شدند.».

بدين ترتيب هر روز مهاجرين جديدي، افسون شده از رويائي عظيم به نوآد هيبو مي‌رسند.سلامته (Salimata) در اين مورد مي‌گويد: «به آنها گفته شده که مي‌توان از اينجا انعکاس چراغ‌هاي اروپا را بر روي دريا ديد.»

١- Mauritanie. “ Personne ne veut de nous ”. Arrestations et expulsions collectives de migrants interdits d’Europe , AFR 38/001/2008, Londres, 1er juillet 2008.

٢- España despliega en África una armada contra los cayucos , El País, Madrid, 17 juillet 2008

منبع: لوموند ديپلماتيك