پیروزی اقتصادهای نوظهور در جنگ ارزی

اکونومیست

کد خبر: ۲۰۸۸۵۶

تاریخ: ۱۸ آذر ۱۳۹۰ - ۰۴:۲۵

یک سال پیش وزیر دارایی برزیل، گویدو مانتگا، اعلام کرد که جهان وارد یک «جنگ ارزی» شده است. او ابراز نگرانی کرد که در یک اقتصاد جهانی راکد، بدون خرج کافی برای گذران امور، کشورها به پیش خواهند تاخت و با ضعیف کردن پول رایج شان تلاش می کنند قدری تقاضای اضافی برای خودشان به چنگ بیاورند.

برای مثال دلار از آگوست ۲۰۱۰ تا آگوست ۲۰۱۱ در مقابل رئال برزیل تا ۱۱ درصد سقوط کرد که مایه آزردگی خاطر تولیدکنندگان برزیلی شد. برزیل نیز، مانند دیگر اقتصادهای نوظهور، با اخذ مالیات های سنگین و انواع دیگر محدودیت ها بر خریدهای خارجی اوراق بهادار محلی، درصدد مقابله با این وضعیت برآمد.

اما هجوم سرمایه خارجی که باعث نگرانی آقای مانتگا شده بود اکنون بدل به یک عقب نشینی آشفته شده است. از ابتدای آگوست این هجوم بی رویه، نرخ مبادله ارز را در تمام اقتصادهای نوظهور پایین کشیده است. بانک های مرکزی سرتاسر جهان نوظهور که بیشتر سال گذشته را نگران وضع ترقی ارز خود بودند، اکنون برای کاهش اثرات این سقوط، در بازارها مداخله کرده اند. در یک جنگ ارزی که هر طرف برای به دست آوردن ابتکار عمل علیه بقیه می جنگد، ظاهرا این نرخ های مبادله ارز سقوط کننده به عنوان پیروزی به حساب می آیند.

اما آنها جنگ هایی پیروسی هستند. این اصطلاح از یونانیان سرچشمه گرفته ـ پیروس یک ژنرال هلندی بود که پیروزی هایش در مقابل روم بهای گزافی برای طرف خودش به همراه داشت.

اما یونانیان علاوه بر این، به خرابکاری های جدیدی نیز دست زده اند. در همان حال که دولت در آتن در آستانه بحران قرار دارد، سرمایه گذاران رفته رفته در مورد ارزش سرمایه دیگر دولت های منطقه یورو، همچنین بانک هایی که به آنها وام می دهند، به شک افتاده اند. ناراحتی و نارضایتی روی هم جمع شده و باعث می شود سرمایه گذاران جهانی کمتر راغب به تحمل ریسک های وابسته به اقتصادهای نوظهور و ضعیف باشند.

حقیقت امر این است که برخی مایل به تحمل هیچ نوع ریسکی نیستند. آنها با فروختن دیگر دارایی ها، همچون طلا در حال جمع کردن پول نقد هستند. یک شاخص بازارهای سهام نوظهور که توسط کمپانی مورگان استنلی (MSCI) مهیا شده است، با وجود تجدید قوایی که در ۲۷ام سپتامبر تدارک دیده شد، از اول آگوست تا بیش از ۲۰ درصد سقوط کرده است. نگرانی در حال حاضر این است که اوراق بهادار نیز به همین بلا دچار شوند. سرمایه گذارهای خارجی یک سوم بدهی های ارزی محلی عرضه شده توسط اندونزی، کره، مالزی، مکزیک، لهستان و ترکیه را در دست دارند. در یک کنفرانس تلفنی بانو باوجا از UBS (شرکت خدمات مالی سوئیسی) اظهار نگرانی می کرد که ممکن است پیشرفت های دل آشوب کننده در اروپا و آمریکا این سرمایه گذاران را به «بالا آوردن» سهامشان وا دارد.

ارزان شدن زلوتی (لهستان)، رئال (برزیل)، روپیه (هندوستان) به اقتصادهای نوظهور کمک می کند که سهم بیشتری در مخارج جهانی داشته باشند. اما درصورت کاهش مخارج، حتی این مساله نیز کمک چندانی نخواهد کرد. بنابرنظر دفتر تحلیل سیاست های اقتصادی در هلند، حجم صادرات آمریکای لاتین و آسیا از نقطه بیشینه خود در دوره پیش از بحران، یعنی یک چهارم ابتدایی سال جاری میلادی بیشتر نبوده است و فروش خارجی محکوم به سقوطی مجدد است، زیرا آمریکا با رکود مواجه است و بازار اروپا نیز اوضاع چندان بهتری ندارد.

در یکی از تحقیقات مقدماتی در مورد مدیران خرید که هفته گذشته در HSBC (یک کمپانی بانکداری بین المللی و خدمات مالی که دفترمرکزی آن در لندن است) منتشر شد، یکی از شکایت هایی که از تولیدکنندگان چینی شنیده می شد، در مورد سقوط سفارش های صادرات بود. این بررسی نشان داد که تولیدات نسبت به یک ماه گذشته کاهش یافته و این به رکود بازار افزوده است. اما کو هونگ بین اقتصاددان چینی HSBC معتقد است که در نیمه دوم سال نیز، تولید ناخالص ملی کماکان با نرخ ۵/۸ تا ۹ درصد در سال رشد خواهد کرد. وی همچنین افزود که اقتصاد چین مانند گذشته به صادرات خود وابسته نیست.

معاملات بین المللی (صادرات منهای واردات) کمک بسیار ناچیزی به رشد کشور در نیمه اول امسال کمک کرده است و واردات هنوز هم به قوت خود باقی است: در ماه فاجعه وار آگوست، چین ۳۰ درصد بیشتر (به دلار) از سال پیش در همان دوره واردات داشته است.

این واردات شامل سنگ آهن و مواد خام دیگری می شود که نهایتا برای صنعت ساخت و ساز چین به کار می رود؛ صنعتی که به یک تکیه گاه اصلی در رشد اقتصادی چین و در عین حال دردسر سیاست گذاران اقتصادی این کشور تبدیل شده است. برای کاهش قیمت مسکن، دولت تلاش می کند بنگاه معاملات ملکی را با قوانین مالی خود به قهقرا بکشاند. دولت ابتدا وام های بانکی را محدود کرد؛ حالا هم از سرمایه گذاری های شرکت های بزرگ جلوگیری می کند، اما با وجود اینکه سر انتهایی بازار ملک و املاک را نشانه گرفته، دولت از مسوولان محلی استفاده می کند تا خانه های ارزان قیمت بسازد. هنوز هم ساخت و ساز جریان دارد، حتی با وجود اینکه سود کمتری در این کار وجود دارد. ساخت و ساز خانه بیش از حد با سر و صدا همراه است (آغاز به کار این پروژه ها ۳۲ درصد تا پیش از آگوست افزایش یافته است). حتی با وجود اینکه با هر ابزار ممکن بر سر این بازارها کوفته شده است.

اگر بنا باشد اقتصاد جهانی فروبپاشد، اقتصادهای نوظهور دورنمایی دارند که بتوانند نقش یک تعدیل کننده را ایفا کنند. مایکل بوچانان و همکاران اش گلدمن ساکس محاسبه کرده اند که آسیای در حال ظهور می تواند منحنی رشد اقتصادی را با شوک ۱/۵ درصدی شوکه کند، البته اگر اجازه دهند نرخ سود و مبادله شان در دوران بحران به کمترین میزان برسد و تعادل بودجه شان تا همان مقداری که در سال ۲۰۰۹ منعطف بود، منعطف شود.

در فلسطین اشغالی، جایی که انتظار تورم کاهش پیدا کرده و نیز در برزیل که تقریبا به صفر رسیده، بانک های مرکزی کاهش نرخ ارز را از همین حالا آغاز کرده اند، حتی با وجود اینکه تورم در هردو کشور بیشتر از هدف رسمی اعلام شده است. دولت جدید تایلند نیز یک ریخت و پاش مالی را آغاز کرده که شامل خرید مقادیر زیادی برنج از روستاییان کشور می شود. این فرآیندها بسیار مفیدتر از آنی از کار درآمدند که ابتدا به نظر می رسید.

اما اقتصادهای نوظهور دیگر، علاقه چندانی ندارند که بازار را ترغیب کنند؛ زیرا قبلا این راه را امتحان کرده اند. بانک مرکزی هند هنوز هم درگیر تورمی است که پشت سر بحران جهانی به آنجا هجوم آورد. این کشور در ۱۶ سپتامبر نیز نرخ سود را برای دوازدهمین بار در هجده ماه گذشته افزایش داد و چین نیز تازه دارد با قرض های دولتی که میان سال های ۲۰۰۹ و ۲۰۱۰ داشته کنار می آید. قرض هایی که در مجموع دو تا سه تریلیون یوآن می شوند و شاید در گلوی نظام بانکی چین گیر کرده باشند.

اکنون بانک ها را بابت بی قراری ای که در دوره بحران به جان آنها افتاده بود، مواخذه می کند. اگر دولت مرکزی تصمیم بگیرد که یک بار دیگر نظامی از برانگیزش اقتصادی را دنبال کند، قطعا بانک ها همراهی بسیار کمی با این تصمیم خواهند داشت. حتی نبردهای موفقیت آمیز نیز مشکلات خود را در زمان پیروزی به جا می گذارند.

مترجم: مریم برقعی
منبع: اکونومیست