15 اقتصاددان بزرگ مکتب اتریش

توماس دیلورنزو

کد خبر: ۱۹۹۸۱۸

تاریخ: ۰۴ آبان ۱۳۹۰ - ۰۲:۴۹

کلود فردریک باستیا (۱۸۵۰ ۱۸۰۱) اقتصاد دان، قانون گذار و نویسنده ای فرانسوی بود که از مالکیت خصوصی، بازار آزاد و دولت محدود هوا خواهی می کرد.

شاید بتوان گفت که بن مایه اصلی و بنیادین نوشته های باستیا این بوده که تا وقتی کارکرد دولت به حفظ جان، آزادی و مالکیت شهروندان در برابر دزدی یا هجوم دیگران محدود شود، بازار آزاد ذاتا سر چشمه ای برای «همسازی اقتصادی» میان افراد خواهد بود. از نگاه باستیا اجبار دولتی تنها هنگامی پذیرفتنی است که پشتیبان «امنیت فرد، آزادی و حقوق مالکیت باشد و سایه عدالت را بر سر همه بگستراند».

باستیا بر کارکرد بازار آزاد در هماهنگ سازی برنامه ها درون مایه ای بنیادین در مکتب اتریش پا می فشرد، چون اندیشه اش از برخی نوشته های آدام اسمیت و اقتصاددان بزرگ فرانسوی طرفدار بازار آزاد همچون ژان باتیست سه، فرانسوا کنه، دستو دو تراسی، شارل کنت، ریشار کانتیون (که در ایرلند زاده شد و در فرانسه سکنی گزید) و آنه رابرت ژاک تورگو تاثیر گرفته بود. این اقتصاد دانان فرانسوی در میان پیشگامان مکتب جدید اتریشی بودند و نخستین بار مفاهیمی چون بازار به مثابه فرآیندی پویا و رقابتی، تکامل پول در بازار آزاد، نظریه ارزش ذهنی، قوانین مطلوبیت و بازدهی نهایی نزولی، نظریه تعیین قیمت منابع بر پایه تولید نهایی و بیهودگی کنترل قیمت ها به طور خاص و دخالت گرایی اقتصادی دولت به طور کلی را پرورش دادند.

● پیشینه فکری باستیا

باستیا در ده سالگی یتیم شد و پدربزرگ و مادربزرگ پدری اش او را بزرگ کردند و آموزش دادند. در هفده سالگی مدرسه را برای کار در بنگاه صادراتی خانوادگی شان در شهر بایون ترک کرد و آن جا بود که با مشاهده انبارهای تعطیل شده، جمعیت رو به کاهش و افزایش فقر و بیکاری پدید آمده به میانجی محدودیت های تجاری، پلیدی ها و شرارت های نهفته در حمایت گرایی را بی واسطه آموخت.

پدربزرگش که درگذشت، ملک خانوادگی شان در مورگون به باستیای بیست و پنج ساله به ارث رسید و به این ترتیب توانست برای بیست سال بعد، همچون دانشمند و کشاورزی اصیل زاده و متشخص زندگی کند. باستیا افرادی را برای کار در این مزرعه خانوادگی استخدام کرد تا بتواند بر دلمشغولی های فکری اش تمرکز کند. مشتاقانه و با حرص کتاب می خواند و تقریبا درباره همه گونه های ادبیات با دوستانش گفت وگو و مجادله می کرد. نزدیک ترین دوستش، همسایه او، فیلیکس کودروی بود. «کودروی و باستیا کتاب های بی شماری در حوزه هایی چون فلسفه، تاریخ، سیاست، دین، سیر و سیاحت، شعر، اقتصاد سیاسی، زندگی نامه و... می خواندند. در میانه این گفت وگوها بود که اندیشه های باستیا شکل گرفت و افکارش پخته شد».

کودروی در آغاز پیرو روسو بود و مثل بیشتر مریدان او اندیشه های سوسیالیستی داشت، اما باستیا که همواره می گفت گفت وگوی رو در رو را به سخنرانی در برابر هزاران شنونده می پسندد، کودروی را به لیبرالیسم کلاسیک گرواند.

نخستین مقاله از باستیا در آوریل ۱۸۳۴ منتشر شد. این نوشته پاسخی به درخواست بازرگانان بوردو، لوآور و لیون برای حذف تعرفه محصولات کشاورزی و در عین حال، حفظ تعرفه تولیدات کارخانه ای بود. باستیا آنها را به خاطر دیدگاه شان درباره محصولات کشاورزی ستود، اما به دلیل دورویی شان در درخواست حمایت دولت از خود، به سختی نکوهش شان کرد. نوشت که «شما مزیتی را برای شماری اندک می خواهید»، اما «من آزادی را برای همه می خواهم». سپس توضیح داد که چرا همه تعرفه ها باید یکسره برچیده شوند.

باستیا با نگارش مقاله دیگری در مخالفت با همه مالیات های داخلی بار شده بر نوشیدنی با عنوان «مالیات و تاک» و مقاله سومی در ستیز با همه مالیات های بار شده بر زمین و یکایک گونه های محدودیت تجاری، همچنان مجادلاتش در دفاع از آزادی اقتصادی را تند و تیز تر می کرد. سپس در تابستان ۱۸۴۴ بی آنکه از او خواسته باشند، دست نوشته ای درباره پیامد تعرفه های بار شده از سوی دولت های فرانسه و انگلیس را برای پرآوازه ترین مجله اقتصادی فرانسه،Journal des Economistes فرستاد. مدیران این مجله نوشته باستیا را در شماره اکتبر ۱۸۴۴ خود با عنوان «تاثیر تعرفه های انگلیسی و فرانسوی»۱ منتشر کردند و این نوشته، بی چون و چرا به قانع کننده ترین استدلال در دفاع از تجارت آزاد، به طور ویژه و آزادی اقتصادی، به طور کلی که تا آن زمان در فرانسه (اگر نگوییم در همه اروپا) منتشر شده بود، بدل شد. در این مقاله، باستیا نخستین بار استادی اش را در باب تعالیم انباشت شده اقتصاد دانان سنت پیشا اتریشی به رخ کشید و خود را در جایگاه یک ترکیب کننده و سامان دهنده تیز هوش اندیشه های اقتصادی نشاند.

بی درنگ آوازه ای ملی و بین المللی برای خود دست و پا کرد و در مقام هوا خواه تجارت آزاد، پیوندی دوستانه میان او و ریچارد کوبدن، رهبر نهضت انگلیسی ضد قانون غلات که توانست تا سال ۱۹۵۰ همه محدودیت های تجاری را در انگلستان برچیند، برقرار شد. باستیا سازمانی مشابه (انجمن تجارت آزاد فرانسه)۲ را در کشور خود به راه انداخت که در حذف بیشتر موانع تجاری فرانسه در سال ۱۸۶۰، ده سال پس از مرگ باستیا اثر گذار بود. باستیا بیش از همه هنگامی که «مبادله آزاد»۳، روزنامه انجمن تجارت را سر دبیری می کرد، در گسترش دامنه نفوذ خود کامیاب بود. پس از بیست سال آمادگی و زمینه چینی جدی فکری، باستیا مقالات خود را یکی یکی بیرون داد و خیلی زود آنها را در قالب نخستین کتاب خود، «سفسطه های اقتصادی»۴ که تا امروز بی تردید همچنان بهترین دفاع ادبی از تجارت آزاد است، منتشر کرد.

باستیا به سرعت دومین کتابش، «همسازی های اقتصادی»۵ را بیرون داد و مقالاتش در این کتاب در روزنامه ها و مجلات سراسر فرانسه دوباره چاپ می شدند. در ۱۸۴۶ به عنوان عضو ناظر آکادمی علوم فرانسه برگزیده شد و آثارش بی درنگ به زبان های انگلیسی، اسپانیایی، ایتالیایی و آلمانی برگردانده شد. انجمن های تجارت آزاد به زودی در بلژیک، ایتالیا، سوئد، پروس و آلمان سر بر آوردند و همگی بر انجمن تجارت آزاد فرانسه که باستیا پایه گذاری اش کرده بود، استوار بودند.

● اندیشه های اتریشی باستیا

هنگامی که باستیا اندیشه اقتصادی را در فرانسه شکل می داد، کارل مارکس در حال نگارش «سرمایه»۶ بود و مفهوم سوسیالیستی «کشاکش طبقاتی» (به این معنا که بهره های اقتصادی سرمایه داران لاجرم به بهای ضرر کارگران به دست می آیند) رواج می یافت. همسازی های اقتصادی باستیا توضیح می داد که وارونه این برداشت درست است و منافع نوع بشر، اگر بتوان در جامعه آزادی پرورش شان داد که در آن دولت مسوولیت هایش را به سرکوب دزدها، آدمکش ها و گروه های دارای منافع خاصی محدود می کند که می خواهند آن را همچون ابزاری برای چپاول شهروندان خود به کار گیرند، ناگزیر همساز هستند.

● نظریه سرمایه

باستیا با توضیح استادانه این که انباشت سرمایه با بالا بردن تولید نهایی نیروی کار و از این رو با افزایش دستمزد آنها به ثروتمند تر شدن کارگران می انجامد، در شکل گیری نظریه سرمایه اتریشی نقش ایفا کرد. او می نویسد که انباشت سرمایه همچنین به تولید کالا های مصرفی ارزان تر و با کیفیت تر می انجامد و این نیز به نوبه خود دستمزدهای واقعی را بالا می برد. او همچنین چگونگی کاهش بهره سرمایه با فراوان تر شدن آن را توضیح داد. از این رو منافع سرمایه داران و کارگران حقیقتا سازگار هستند و دخالت های دولت در بازار سرمایه، کارگران را نیز مانند صاحبان سرمایه فقیر می کند. باستیا همچنین توضیح داد که چرا در بازار آزاد هیچ کس نمی تواند به انباشت سرمایه بپردازد، مگر این که آن را به گونه ای که به دیگران یا به بیان دیگر به مصرف کنندگان سود برساند، به کار گیرد.

باستیا می نویسد که در واقع، سرمایه همیشه برای ارضای تمایلات کسانی به کار می رود که مالک آن نیستند. او در تقابلی آشکار با بیشتر پیشینیانش باور داشت که «باید به اقتصاد از دیدگاه مصرف کننده نگریست... داوری درباره همه پدیده های اقتصادی را ... باید بر پایه مزیت ها و مضراتی که برای مصرف کننده پدید می آورند، انجام داد». میزس هنگامی که در کنش انسانی می گوید که هر چند شاید به نظر آید که صاحبان بانک ها تخصیص سرمایه را به میانجی تصمیمات هر روزه شان «کنترل» می کنند، اما «ناخدای» کشتی اقتصاد، مصرف کنندگان هستند، چون این ترجیحات آنها است که از سوی بنگاه های موفق برآورده می شود، همین گفته باستیا را باز می گوید.

● هزینه ذهنی

بزرگ ترین سهم باستیا در نظریه ارزش ذهنی، کاربست موشکافانه این نظریه در مقاله اش، «آن چه می بینیم و آن چه نمی بینیم»۷ بود. در آن مقاله باستیا با تمرکز شدید بر هزینه های فرصت پنهان تخصیص منابع از سوی دولت، پایه های این برداشت شبه کینزی را که مخارج دولت می تواند به تولید شغل و ثروت بینجامد، فرو ریخت. در ویرایش نخست «اقتصاد در یک درس»۸، هنری هازلیت می نویسد: «بزرگ ترین بدهی من به لحاظ نوع چارچوب توصیفی ای که این بحث بر آن سوار شده، به مقاله فردریک باستیا، «آن چه می بینیم و آن چه نمی بینیم» باز می گردد. کتابی را که پیش رو دارید، به واقع می توان گونه ای جدید، گسترش یافته و تعمیم یافته از رویکردی پنداشت که در این کتابچه باستیا به کار گرفته شده».۹

● دانش کنش انسانی

توصیف باستیا از علم اقتصاد به مثابه یک کوشش فکری، تقریبا با آن چه اتریشی های جدید، دانش کنش انسانی یا پراکسیولوژی می خوانند، یکسان است. باستیا در همسازی های خود می نویسد:

«موضوع اقتصاد سیاسی، انسان است... که توانایی مقایسه، داوری، انتخاب و کنش را دارد. این توان ... کار برای یکدیگر، انتقال تلاش ها و مبادله خدمات انسان ها در زمان و مکان ... دقیقا همان چیزی است که علم اقتصاد را شکل می دهد».

باستیا همچون اتریشی های روزگار ما به علم اقتصاد به مثابه «نظریه مبادله» می نگریست که در آن تمایلات مشارکت کنندگان در بازار را «نمی توان اندازه گرفت یا با یکدیگر سنجید ... مبادله برای تعیین ارزش ضروری است». بر این پایه، ارزش از نگاه باستیا همانند اتریشی های معاصر، ذهنی است و تنها راه برای دانستن چگونگی ارزش گذاری اشیا از سوی افراد این است که به ترجیحات آشکار شده شان که در مبادلات بازار دیده می شوند، بنگریم. از این رو مبادله داوطلبانه ضرورتا برای هر دو طرف سودمند است. این نوآوری نظر پراهمیتی در تاریخ نظریه اقتصادی بود، چه این که بسیاری از اقتصاد دانان انگلیسی در برابر «مغالطه فیزیکی»۱۰ از پا در آمده بودند. (منظور از مغالطه فیزیکی این برداشت نادرست است که ارزش تنها به میانجی تولید کالا های فیزیکی پدید می آید.)

به گفته موری روتبارد، درک این مساله که ارزش به میانجی مبادله داوطلبانه آفریده می شود، «باستیا و مکتب فرانسه را به پا فشاری بر شیوه هایی کشاند که بازار آزاد از طریق آنها به سازماندهی همساز و هموار اقتصاد می انجامد». خود روتبارد یک سده بعد در نقد کوبنده اش بر اقتصاد جدید رفاهی، نظریه ذهن گرایانه باستیا در باب مبادله را به گونه ای بسیار کامل تر بسط داد.

یک درون مایه روتباردی دیگر در آثار باستیا (یا درون مایه ای باستیایی در نوشته های روتبارد) به اجاره زمین مرتبط است. در روزگار باستیا سوسیالیست ها استدلال می کردند که هیچ کس حقی در قبال زمین ندارد، چون همه چیز به کنار، این خدا است که زمین را آفریده، نه مالکان کنونی آن. پاسخ باستیا این بود که اجاره زمین به واقع مشروع است، چون مالکان آن با تمیز کردن، زهکشی و آماده ساختن زمین برای کشاورزی خدمت پرارزشی را انجام می دهند. باستیا می گفت که اگر همه این هزینه های سرمایه گذاری تبدیل به سرمایه شوند، روشن است که صاحبان زمین از راه اجاره آن درآمدی غیر معمول به دست نمی آورند، بلکه خدمت عمومی ارزشمندی را انجام می دهند. موری روتبارد بعد ها این اندیشه را به گونه ای کامل تر در دفاع خود از «واگذاری ملک» به مثابه ابرازی مناسب برای پی ریزی حقوق مالکیت بسط داد.

● چپاول دولتی

باستیا در عین حال که همسازی ذاتی تجارت داوطلبانه را به کرسی نشاند، این را نیز شرح داد که تخصیص منابع از سوی دولت، چگونه ضرورتا با هماهنگی طبیعی موجود در بازار آزاد سر ستیز دارد و آن را به نابودی می کشاند. از آن جا که دولت خود هیچ ثروتی نمی آفریند، ناگزیر باید ثروتی را از برخی بگیرد و به عده ای دیگر دهد به قول باستیا جوهر دولت، دزدی از پیتر برای پرداخت به پل است. افزون بر آن، گروه های دارای منافع خاص که به دنبال کسب پول هر چه بیشتری از دیگران به میانجی پشتیبانی دولت هستند، توانایی های تولیدی بازار آزاد را با ورود به سیاست، به جای پرداختن به رفتار تولیدی از میان می برند. باستیا می نویسد: «دولت، موجود ساختگی بزرگی است که همه به دنبال آن هستند که به پشتوانه آن، به بهای ضرر همه مردمان دیگر زندگی کنند».

احتمالا باستیا را بیش از هر چیز به خاطر نوشته هایش در حوزه اقتصاد سیاسی واکاوی در بر هم کنش اقتصاد و سیاست و نه در نظریه اقتصادی محض می شناسند. او به دنبال درک این بود که دولت چگونه عمل می کند چه محرک هایی آن را پیش می رانند و این کار را به خوبی دیگرانی که تا کنون به چنین تحلیلی پرداخته اند، انجام داد. در این نوشته مجال بحثی عمیق پیرامون اندیشه های باستیا در میدان اقتصاد سیاسی نیست، اما بیان چند مثال انگشت شمار در این میان کفایت می کند. به باور باستیا، وجود دولت ضروری است، اما تنها در صورتی که به کارکرد های «بنیادین» خود محدود شود. او اعتقاد داشت که «هیچ جامعه ای نمی تواند پدیدار شود، مگر آن که قوانین تا اندازه خاصی رعایت شوند»، اما در عین حال این اتفاق تنها در صورتی می تواند رخ دهد که خود قوانین، در خور و مناسب باشند.

گذشته از اینها، توجیه اخلاقی قوانین هیچ گاه نمی تواند بر رای اکثریت استوار باشد، چون «از آنجا که هیچ فردی حق بنده کردن دیگری را ندارد، هیچ گروهی از افراد نیز به هیچ رو نمی توانند چنین حقی داشته باشند». از این رو باز توزیع درآمد به میانجی دموکراسی اکثریت، « چپاول قانونی» و بنا به تعریف، غیر اخلاقی است.

شعار «اگر کالا ها از مرز ها رد نشوند، ارتش ها رد خواهند شد» را معمولا به باستیا نسبت می دهند، چون او جانانه استدلال می کرد که تجارت آزاد همان طور که مطمئن ترین راه برای دستیابی به رفاه است، احتمالا مطمئن ترین راه برای نیل به صلح را نیز به دست می دهد. او درک می کرد که در سراسر تاریخ، تعرفه ها عامل مهمی در بروز جنگ بوده اند. گذشته از هر چیز، حمایت گرایی تلاشی از سوی دولت ها در این راستا است که همان نوع آسیب هایی را که دشمنان شان در طول جنگ تلاش می کنند (با محاصره آنها با نیروی ارتش) به مردم شان وارد کنند، در زمان صلح به بار آورند.

● کشف رقابتی

باستیا درک می کرد که رقابت استوار بر بازار آزاد، به بیانی هایکی، یک «روند اکتشافی پویا» است که افراد در آن می کوشند برنامه هایشان را برای دستیابی به غایات اقتصادی شان با یکدیگر هماهنگ کنند. همه گونه های دخالت دولت، این فرآیند را از کار انداخته و کژتاب می کند، چون وقتی که قانون یا دستورالعملی تصویب می شود، «افراد دیگر نیازی به مجادله، مقایسه و برنامه ریزی پیشاپیش ندارند. قانون همه اینها را برایشان انجام می دهد. تیزهوشی به تکیه گاهی بیهوده برای آنها بدل می شود. افراد دیگر انسان نیستند. شخصیت، آزادی و مالکیت خود را از کف می دهند».

● دیگرخواهی دروغین

باستیا همچنین فریب «بشر دوستی» ساختگی سوسیالیست هایی را که پیوسته می گفتند باید با چپاول ثروت دیگر اعضای بی گناه جامعه با پشتیبانی دولت، به این فرد یا آن گروه کمک کرد، نمی خورد. همه این دست برنامه ها بر «غارتگری قانونی، بی عدالتی سازمان دهی شده» استوارند.

سوسیالیست های سده نوزده مانند نئومحافظه کاران امروزی، لیبرال های کلاسیک را «فردگرا» می خواندند و به این شیوه، به کنایه می گفتند که لیبرال های کلاسیک با حس برادری، یگانگی و معاشرت دشمنی دارند. اما چنان که باستیا هوشیارانه بیان می کند، او (مانند دیگر لیبرال های کلاسیک) تنها با گردهمایی های اجباری مخالف بود و از اجتماعات و انجمن های ناب و خودخواسته هواخواهی می کرد. «هرگاه با کاری که از سوی دولت انجام شده مخالفت می کنیم، سوسیالیست ها (به اشتباه) نتیجه می گیرند که ما با اصل انجام آن مخالفیم».

● حقوق طبیعی و آزادی مبادله

به باستیا می توان همچون پیوندی میان نظریه پردازان مکتب حقوق طبیعی سده های هفده و هجده، از یک سو و برخی اعضای مکتب جدید اتریش، به ویژه موری روتبارد از سوی دیگر که دفاع شان از بازارهای آزاد را بر حقوق طبیعی و نه فقط بر استدلال های برابری طلبانه استوار کردند، نگریست.۱۱ از نگاه باستیا جمع گرایی در همه گونه های آن، هم به لحاظ اخلاقی نکوهیده است (چون بر دزدی قانونی شده استوار است) و هم مانعی را در برابر همسازی طبیعی منافع انسان که به میانجی بازار های آزاد و مالکیت خصوصی تسهیل می شود، پدید می آورد.

باستیا نه تنها باور داشت که جمع گرایی، چپاولی قانونی را در خود دارد، به این نکته نیز معتقد بود که مالکیت خصوصی برای تحقق سرشت انسان در مقام موجودی آزاد که بنا به طبیعتش به نفع خود عمل می کند تا خواسته های (ذهنی اش) را بر آورد، ضروری است. محاجه در برابر حق مالکیت خصوصی به معنای دفاع از این نکته است که دزدی و برده داری به لحاظ اخلاقی «درست» هستند. از این رو حفاظت از مالکیت خصوصی، کارکرد اصلی دولت (اگر نگوییم تنها کارکرد مشروع آن) است. سیاستمداران «هیچ قدرتی حول جان و مال ما ندارند، چون این دو پیش از آنها وجود دارند و کار سیاستمدار این است که این دو را تضمین کند».

باستیا متنی را نوشت که پرقدرت ترین دفاعی است که تا امروز از تجارت آزاد انجام گرفته. استدلال او بر مفاهیم اقتصادی بی شماری پی ریزی شده، اما آنچه که دفاع از تجارت آزاد واقعا به آن پیوند می خورد، هیچ گاه مساله تعرفه های گمرکی نبوده، بلکه مساله حق، عدالت، نظم عمومی و مالکیت بوده است. چون امتیاز [پدید آمده از سوی دولت]، به هر شکلی که بروز یابد، از نفی یا کوچک شماری حقوق مالکیت حکایت می کند.

همچنین «هرگاه حق مالکیت در یک شکل خود از پا انداخته شود، به زودی در هزاران شکل گوناگون مورد هجوم قرار خواهد گرفت».

در سفسطه های اقتصادی، باستیا استادانه کامل ترین دفاع از تجارت آزاد را که تا آن زمان پی ریخته شده بود و مفاهیمی اقتصادی همچون مزیت متقابل تجارت داوطلبانه، قانون مزیت نسبی، منافع رقابت برای تولید کننده و مصرف کننده و پیوند تاریخی میان موانع تجاری و جنگ را به کار می گرفت، آفرید. به گفته باستیا تجارت آزاد این پیامد ها را به دنبال می آورد:

«فراوانی کالاها و خدمات در قیمت های پایین تر؛ مشاغلی بیشتر برای افراد بیشتر با دستمزدهای واقعی فزون تر؛ سود بیشتر برای تولیدکنندگان؛ سطح زندگی بالاتر برای کشاورزان؛ درآمد بیشتر برای دولت در قالب مالیات هایی در سطوح رایج یا پایین تر از آن؛ مولدترین استفاده از سرمایه، نیروی کار و منابع طبیعی؛ پایان «جدال طبقاتی» که ... عمدتا بر بی عدالتی های اقتصادی ای همچون تعرفه، انحصار و دیگر کژ تابی های پدید آمده به میانجی قانون در بازار استوار است؛ پایان «سیاست ویرانگر» استعمارگری؛ بر چیده شدن جنگ در مقام سیاستی ملی؛ بهترین آموزش، مسکن و مراقبت های پزشکی ممکن برای همه مردم».

باستیا در واگویی همه این اصول و پیامدهای اقتصادی به میانجی طنز و تمثیل، یک نابغه بود. پرآوازه ترین این تمثیل ها «عریضه شمع سازان» است که «خواستار» قانونی بودند که حکم کند که «همه پنجره ها و نور گیرهای سقف و دیگر روزنه ها، منافذ و شکاف هایی که نور خورشید می تواند از میان آنها به درون خانه راه یابد، پوشانده شوند. این نور رایگان خورشید به کار و کسب ما تولیدکنندگان شایسته شمع آسیب می زند». یکی دیگر از به یادماندنی ترین طنزهای باستیا، ویران سازی پایه های این باور حمایت گرایانه است که برقراری «تراز تجاری» ضرورتا مطلوب است. باستیا می گوید که بازرگانی فرانسوی کالاهایی به ارزش ۵۰ هزار دلار به آمریکا برده و فروخته و ۱۷ هزار دلار سود کرده و ۶۷ هزار دلار پنبه از آمریکا خریده و بعد آن را به فرانسه وارد کرده. از آن جا که فرانسه به این ترتیب کالایی بیش از آنچه را که صادر کرده، به درون مرزهای خود وارد ساخته، از تراز تجاری «نا مطلوبی» «رنج می برد». باستیا با کنایه می نویسد که شرایطی «مطلوب»تر زمانی پدید می آید که این بازرگان بکوشد معامله ای دیگر را نیز در آمریکا انجام دهد، اما کشتی اش بعد از ترک بندر به خاطر وقوع توفان در دریا غرق شود. به این ترتیب اداره گمرک این بندر، صادراتی بیش از واردات را ثبت می کند و تراز تجاری بسیار «مطلوبی» به بار می نشیند. باستیا استدلال می کند که اما از آن جا که نمی توان روی در گرفتن توفان حساب کرد، «بهترین» سیاست این است که دولت را وا داریم که همه کالاهای بازرگانان را وقتی که از لنگرگاه های فرانسه حرکت می کنند، به دریا ریزد و به این شیوه، پیدایی «یک تراز تجاری مطلوب» را تضمین کند! این نوع نمایش نبوغ ادبی است که هنری هازلیت را یک سده بعد از مرگ باستیا وا داشت که ردای فرو افتاده او را دوباره از زمین بر گیرد.

● میراث فکری باستیا برای مکتب اتریش

نوشته های باستیا پلی فکری است میان اندیشه های اقتصاد دانانی پیشا اتریشی مانند سه، کانتیون، دوتراسی، کنت، تورگو و کنه، از یک سو و سنت اتریشی کارل منگر و شاگردانش از سوی دیگر. او همچنین سرمشقی از دانش ورزی برای آن دسته از اتریشی هایی بود که باور داشتند آموزش اقتصادی عمومی به ویژه آن نوع آموزش اقتصادی که پایه های هزاران افسانه و باور خرافی آفریده دولت و دفاعیه پردازان فکری اش را فرو می ریزد کارکرد بنیادین (اگر نگوییم وظیفه) اقتصاد دان است. در میان دیگر اقتصاد دانان اتریشی، میزس نیز همچون هنری هازلیت و موری روتبارد الگوی ممتازی از این جهت بود. به قول میزس، اقتصاد دانان آغازین «خود را وقف واکاوی در مشکلات علم اقتصاد می کردند» و در «سخنرانی ها و نگارش کتاب هایشان در پی آن بودند که نتایج تفکرات خود را به همشهریان شان برسانند. می کوشیدند که برای حاکم ساختن سیاست های اقتصادی مناسب بر افکار عمومی اثر بگذارند».

تا امروز آثار باستیا چنان که باید، ارج و قرب ندیده اند، چون همان طور که موری روتبارد شرح می دهد، منتقدان افراط کار آزادی اقتصادی در روزگار ما «به سختی باور می کنند که کسی که پیوسته و با شور و شوق از لسه فر پشتیبانی می کند، بتواند دانشمند و نظریه پرداز اقتصادی پر اهمیتی باشد». عجیب است که انگار حتی برخی اقتصاد دانان اتریشی معاصر اعتقاد دارند که عمل انتقال اندیشه های اقتصادی خاصه اندیشه های مرتبط با سیاست های اقتصادی به عموم مردم، به علتی برازنده کسی که در میدان «علم اقتصاد» کار می کند، نیست. چه این دقیقا الگویی از دانش ورزی است که میزس خود بر گرفت و موری روتبارد آن را جسورانه تر و تیزهوشانه تر از همه پیش برد. اینها همه در سنت اقتصاد دان بزرگ فرانسوی مکتب اتریش، فردریک باستیا رخ داده.

توماس دیلورنزو
مترجم: محسن رنجبر
پاورقی
۱ The Influence of British and French Tariffs
۲ The French Free Trade Association
۳ Le Libre Exchange
۴ Economic Sophisms
۵ Economic harmonies
۶ Das Kapital
۷ What is Seen and What is Not Seen (Ce qu&#۰۳۹;on voit et ce qu&#۰۳۹;on ne voit pas)
۸ Economics in One Lesson
۹ هنری هازلیت، اقتصاد در یک درس (نیویورک: انتشارات هارپر و برادران، ۱۹۴۶)، ص ۱. این کتاب به فارسی برگردانده شده و به زودی روانه بازار کتاب خواهد شد.
۱۰ physical fallacy
۱۱ هایک، از آن جا که دفاعش از آزادی تا اندازه زیادی بر مصلحت
(آیا آزادی، استفاده کارآمد از دانش در جامعه را بهبود می بخشد؟) و برابری طلبی (آیا منافع «اجتماعی» بر هزینه های «اجتماعی»، به گونه ای که از سوی یک «داور بی طرف» تعیین شده باشند، پیشی می گیرد؟) استوار بود، تقریبا همه دخالت های دولتی را که مشخصه دولت رفاهی آمریکایی (یا سوئدی) است، تایید کرد. این کاری است که نظریه پردازانی چون روتبارد و باستیا که به مکتب حقوق طبیعی باور دارند، هیچ گاه انجام نمی دادند.

روزنامه دنیای اقتصاد ( www.donya e eqtesad.com )