رژيم غذايي ديابتي ها

نکته اساسي براي ديابتي ها اين است که در عين پيش گرفتن رژيم غذايي سالم بايد به وزن خود دقت کنند. اگر اضافه وزن يا چاقي داشته باشند، بدون شک کنترل قندشان مشکل تر خواهد شد و مجبورند داروهاي بيشتري مصرف کنند. به چنين افرادي توصيه مي کنيم ۵ تا ۱۰ درصد وزنشان را کم کنند.

کد خبر: ۱۹۵۹۴۶

تاریخ: ۱۸ مهر ۱۳۹۰ - ۱۱:۱۷

ديابت به همراه بيماري هاي قلبي عروقي، چاقي و اضافه وزن از عمده ترين بيماري هاي غيرواگير شايع در کشورهاي مختلف و ازجمله کشور ماست.

به نوشته روزنامه «خراسان»، بنا بر آمار سازمان بهداشت جهاني هم اکنون ۳4۶ ميليون نفر در جهان ديابت دارند و ۸۰ درصد مبتلايان در کشورهاي با درآمد کم يا متوسط زندگي مي کنند. اين سازمان پيش بيني کرد آمار مرگ و مير ناشي از اين بيماري  تا سال ۲۰۳۰، ۲ برابر شود. عوامل گسترش ديابت بسيار پيچيده است اما بخش عمده آن به عواملي مانند اضافه وزن، چاقي و کم تحرکي برمي گردد. اين بيماري هم اکنون به يکي از معضلات اساسي کشورهاي مختلف در بخش درمان و سلامت تبديل شده است. به همين دليل اطلاع رساني و آگاهي دادن به مردم درباره شيوه صحيح زندگي و راه هاي پيشگيري از اين بيماري خط مقدم مبارزه با اين بيماري محسوب مي شود. در اين مطلب به رژيم غذايي ديابتي ها پرداخته شده است که خواندن آن را به بيماران توصيه مي کنيم.

نحوه مصرف انسولين

۹۰ درصد مبتلايان به اين بيماري، به ديابت نوع ۲ مبتلا هستند و درمان آن ها داروي خوراکي است که اگر در مراحل مختلف درمان نشوند در نهايت انسولين براي آن ها تجويز مي شود. اين دسته به علت چاقي و اضافه وزن به اين نوع ديابت مبتلا شده اند از اين رو بيماري آن ها قابل پيشگيري و سپس قابل کنترل است.

اما مبتلايان نوع يک که معمولا در سنين کودکي به اين بيماري مبتلا شده اند و آمارشان زير ۱۰ درصد است، مجبورند انسولين را از ابتدا مصرف کنند. دکتر سعيد حسيني متخصص تغذيه در گفتگو با خراسان مي گويد:رژيم غذايي در مورد هر ۲ دسته بيماران اهميت دارد اما مبتلايان به ديابت نوع ۲ مي توانند با رژيم غذايي بيماري خود را کنترل کنند. مبتلايان به ديابت نوع يک وابسته به انسولين هستند و نمي توانند آن را کنار بگذارند.

بسياري از مبتلايان از داروهاي خوراکي و سپس از انسولين براي کنترل بيماري استفاده مي کنند، اثر انسولين براساس زمان متفاوت است. افرادي که از انسولين هاي زود اثر استفاده مي کنند، بايد بلافاصله پس از تزريق انسولين وعده هاي اصلي را مصرف کنند اما اگر از انسولين هاي متوسط اثر استفاده مي کنند بايد يک ميان وعده در بعدازظهر بين ساعت ۳ تا ۴ بعدازظهر داشته باشند و اگر انسولين طولاني اثر در هنگام صبح تزريق مي کنند، لازم است آخر شب نيز يک ميان وعده مصرف کنند.

محدوديت مصرف مواد غذايي

کودکان مبتلا به ديابت دايم بايد انسولين تزريق کنند و ديابت شان تحت کنترل باشد. حساسيت در کودکان ديابتي بيشتر است زيرا کودک در سن رشد قرار دارد و نبايد محدوديت غذايي شديدي براي کودک اعمال شود.

ين متخصص تغذيه و عضو هيئت علمي دانشکده پزشکي دانشگاه تهران با اشاره به اين که رژيم غذايي مبتلايان به ديابت بايد براساس شرايط فرهنگي، اجتماعي و اقتصادي فرد تعيين شود، تاکيد مي کند: بر اين اساس است که همواره توصيه مي کنيم رژيم غذايي فرد ديابتي منحصر به فرد است و خود اوست که بايد طبق شرايطي که دارد، بهترين رژيم غذايي را تدارک ببيند، ممکن است يک کودک ديابتي فعاليت زيادي داشته باشد و کودک ديابتي ديگري فعاليت کمي داشته باشد. نوع خوراک و مقدار داروي اين ۲ کودک با هم متفاوت است.

نکته اين جاست که يکي از اصول تغذيه درباره ديابتي ها به علت باورهاي نادرست توسط عده زيادي به فراموشي سپرده شده است. قبلا هرکس ديابت داشت، گفته مي شد که قند، برنج و نان نخورد.

در صورتي که ما متخصصان تغذيه معتقديم اگر سبد غذايي خانوار سالم باشد يک فرد سالم و ديابتي همزمان مي توانند از آن استفاده کنند.

اين متخصص تغذيه با بيان اين که مقدار پروتئين، قند و چربي در رژيم غذايي ديابتي ها با افراد سالم تفاوتي نمي کند، تصريح مي کند: هم يک فرد سالم و هم يک فرد ديابتي بايد ۵۵ درصد انرژي روزانه خود را از مواد قندي يا کربوهيدراتي دريافت کنند. هم چنين بايد ۱۵ درصد انرژي از مواد پروتئيني مثل گوشت و برخي حبوبات و ۲۰ تا ۲۵ درصد هم از چربي ها تامين شود.

بنابراين ميزان دريافت انرژي در هر ۲ يکي است اما در مورد مبتلايان به ديابت تاکيد روي مقدار قند يا کربوهيدرات دريافتي است و نه نوع آن. بسياري تصور مي کنند مصرف زياد کشمش ، خرما و... براي مبتلايان به ديابت مشکلي ايجاد نمي کند در صورتي که ديابتي ها نمي توانند بيش از نياز بدن خود مواد قندي مصرف کنند و مصرف آن از هر نوع که باشد، باعث افزايش قند خون مي شود. از اين رو توصيه ما به ديابتي ها اين است که ميزان انرژي دريافتي خود را کنترل کنند و مراقب باشند که دچار اضافه وزن نشوند.

از طرفي ميزان کربوهيدرات هاي دريافتي خود را تعيين کنند و بدانند که نوع آن چندان مهم نيست و طبخ مواد غذايي، محدوديت چربي دريافتي و حذف چربي حيواني در صورت لزوم را هم مدنظر قرار دهند. وي درباره مصرف قندهاي ساده که سوال بسياري از ديابتي هاست توضيح مي دهد: ما درباره قندهاي ساده در مورد افراد سالم هم توصيه مي کنيم که کمتر مصرف کنند زيرا فقط انرژي دارد و فاقد ويتامين و املاح است بنابراين بهتر است به جاي کربوهيدرات ساده، کربوهيدرات هاي پيچيده در رژيم غذايي خود بگنجانند. خوب است بدانيد در مورد بسياري از مواد خوراکي نمي توان با قاطعيت درباره مصرف کردن يا مصرف نکردن آن از سوي ديابتي ها نظر داد. زيرا ممکن است يک ديابتي با خوردن خربزه دچار افزايش قند خون شود و يک ديابتي ديگر با خوردن همين ميوه دچار افزايش قند خون نشود. در چنين شرايطي مي گوييم ممکن است فردي به خربزه حساسيت داشته باشد و فرد ديگري نداشته باشد. يک بار ديگر تاکيد مي کنيم که مبتلايان به ديابت با توجه به زندگي روزانه، فعاليت اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي خود رژيم غذايي خود را تنظيم و اصلاح کنند و تحت نظر متخصص تغذيه باشند تا هم بيماري تحت کنترل باشد و هم رژيم غذايي مطابق شرايط زندگي شان باشد. هم چنين حذف ميان وعده يا وعده هاي غذايي براي کنترل ديابت کار اشتباهي است. اين متخصص تغذيه با بيان اين که اگر شخص مبتلا به ديابت ميان وعده هاي کنترل شده داشته باشد، هيچ گاه دچار افت قند خون نمي شود، ادامه مي دهد: در صورتي که فرد ديابتي دچار اين مشکل شد مي تواند دو حبه قند بزرگ در نصف ليوان حل کند و بنوشد و هم چنين يک کف دست نان، مقداري پنير و يک عدد گردو به فرد داده شود و تا ۱۵ دقيقه صبر کرد تا حال بيمار بهتر شود. اگر فرد بهبود نيافت، اين عمل تکرار شود و در صورت لزوم به متخصص غدد مراجعه شود.

کودکان ديابتي

اگر يک کودک ديابتي بدون دريافت ميان وعده آخر شب به خواب برود، ممکن است، در طول شب دچار افت قند خون شود که اين حالت بسيار خطرناک است زيرا ممکن است سلول هاي مغزي اش آسيب ببيند.

دکتر فاطمه کاسب متخصص تغذيه با بيان اين نکته مي گويد: در صورتي که کودکي وابسته به انسولين باشد و دچار اضافه وزن شود، والدين بايد به طور تدريجي وزن کودک را کاهش دهند زيرا در غير اين صورت عوارض خطرناکي سلامت کودک را تهديد مي کند. وي توصيه مي کند که والدين به هيچ عنوان نبايد انسولين کودک را قطع کنند و به ويژه دختر بچه هاي مبتلا به ديابت نوع يک به طور مرتب بايد پايش رشد شوند. هم چنين زماني که کودک در هواي گرم قرار دارد و با فعاليت و بازي دچار افت قند خون مي شود، والدين بايد در مرحله اول دو حبه قند در آب حل کنند و به کودک بدهند. در مرحله بعد يک سهم ميوه مثل سيب، هلو يا پرتقال متوسط ،دو قاشق کشمش، ۳ عدد خرما و يا يک ليوان شير به کودک بدهند. در صورتي که قبل از ورزش کودک دچار افت قند خون شود، بايد يک ميان وعده مانند خشکبار يا بيسکويت به کودک داد تا در مدرسه مصرف کند.