جنگ الجزیره و العربیه علیه مخالفان عربستان

جلال چراغی

کد خبر: ۱۹۰۳۷۳

تاریخ: ۲۴ شهريور ۱۳۹۰ - ۱۲:۲۷

با نگاهی اجمالی به رویکرد رسانه‌ای شبکه‌های تلویزیونی «الجزیره» و «العربیه» در رویدادهای کنونی منطقه، به ویژه رخدادهای سوریه و نیز رویدادهای پس از انتخابات ریاست جمهوری اسلامی ایران، می‌توان گفت، این شبکه‌ها برای ضربه زدن به محور مقاومت در منطقه و جلوگیری از سرایت بهار عربی به کشورهایی چون عربستان، بحرین، امارات، اردن و برخی دیگر از رژیم‌های پادشاهی در منطقه و به بیانی دیگر، برای پشتیبانی از «ائتلاف پادشاهان عرب» تلاش ‌می‌کنند. تلاش این دو شبکه در شش ماه گذشته از آغاز ناآرامی‌ها در سوریه برای سرنگون کردن نظام حاکم در آن، گویای بخشی از تلاش‌های این دو شبکه در این باره است.

در این باره، شبکه العربیه نیز رویکردی همسو با الجزیره در پیش گرفته است؛ رویکردی که پیشتر علیه جمهوری اسلامی ایران در رخدادهای پس از انتخابات در پیش گرفته بود و البته هم اکنون نیز به این رویکرد ادامه می‌دهد.

مخالفت با فعالیت‌های صلح‌آمیز هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران و ترسیم اهداف غیر واقعی از آن برای مخاطبان، ایران هراس، ترویج ایده ملی‌گرایی عربی، ترویج و القای ایده ادعایی به نام هلال شیعه، دامن زدن به ادعا‌ها درباره دخالت تهران در امور داخلی کشورهای منطقه، القای واژه‌های عربی درباره مناطق ایرانی در جنوب و جزایر سه‌گانه، پوشش دهی گسترده به خبرهای گروه‌های تروریستی مخالف نظام ایران، شایعه‌سازی درباره مسأله حقوق بشر در ایران و برجسته کردن آن از رویکردهای اصلی این کشور در قبال ایران است و در مقابل، تلاش می‌کند چهره میانجی و صلح‌جو از عربستان و پادشاه آن ارایه کند و به هیچ وجه به سرکوب اعتراض‌های مردمی در بحرین و عربستان اشاره نمی‌کند.

این شبکه در شش ماه گذشته برای جلوگیری از به حاشیه رفتن خبرهای مربوط به سوریه حتی در بحبوحه تحولات لیبی، یمن و دیگر رخدادهای جهان تلاش و از تجاوزگری‌های رژیم صهیونیستی به کلی صرف نظر کرده است و حتی در این باره، همگام با رسانه‌های صهیونیستی و القای بی‌فایده بودن تلاش فلسطینی‌ها برای رسمیت شناساندن کشور مستقل فلسطینی در سازمان ملل تلاش کرده است.

با آغاز تحولات سوریه، شبکه الجزیره نیز رویکردی مشابه رویکرد العربیه در پیش گرفت. این دو شبکه که موازی با سیاست خارجی کشورهای متبوعشان همیشه با یکدیگر در حال رقابت بودند و بر خلاف رویکرد یکدیگر رفتار می‌کردند، اکنون درباره تحولات سوریه، منافع خود را مشترک یافته‌اند.

شبکه العربیه بر خلاف الجزیره، با هدفمندی خاصی، مبنی بر حمایت از رژیم گذشته مصر، تحولات این کشور را پوشش داد، ولی این شبکه اکنون به همراه الجزیره برای سرنگون کردن نظام حاکم سوریه خیز برداشته است که این امر، موضوع ائتلاف پادشاهان عرب و عمل در این چهارچوب را تداعی می‌کند.

العربیه در حالی به نقل از میهمانان گزینشی خود مدعی است که برخی کشور‌ها مانند ایران و روسیه در امور داخلی سوریه دخالت می‌کنند که اشغالگری آشکار نظامی عربستان و امارات را در بحرین و سرکوب مردم مظلوم آن و نیز سرکوب تظاهرات مردم عربستان را نادیده می‌گیرد.

افزون بر شبکه تلویزیونی الجزیره و العربیه، شبکه‌های دیگری مانند شبکه «العربیه»، وابسته به وهابیون سعودی، شبکه «ال. بی. سی»، «المستقبل»، وابسته به گروه چهارده مارس لبنان و برخی دیگر از رسانه‌های عرب زبان علیه نظام بشار اسد، موضع خصمانه گرفته‌اند، ولی رویکرد حرفه‌ای الجزیره در این باره درخور تأمل است.

الجزیره بر خلاف تحولات سوریه، مصر، تونس و برخی دیگر از کشور‌ها، به هیچ عنوان، خبر یا گزارشی درباره سرکوب ظالمانه و غیرمنصفانه مردم بحرین منتشر نمی‌کند و اندک خبرهایی هم که درباره این کشور منتشر کرد، از شبکه الجزیره انگلیسی بود که در مقایسه با شبکه الجزیره عربی مخاطب کمتری دارد.

در پوشش دادن تحولات سوریه، شبکه الجزیره، جایگاه پیشین و به طور کلی مصداقیت خود را از دست داده و گواه این مدعا، کناره‌گیری برخی از گویندگان، مجریان و خبرنگاران این شبکه از فعالیت در آن است؛ افرادی مانند «غسان بن جدو»، رئیس دفتر این شبکه در بیروت، «فیصل قاسم»، مجری برجسته برنامه مشهور الاتجاه المعاکس این شبکه، «عباس ناصر»، مدیر دفتر این شبکه در سرزمین‌های فلسطین، «محمد حسن البحرانی»، مدیر دفتر این شبکه در تهران، از همکاری با آن کناره‌گیری کردند.

همچنین قطعه ویدیوئی در سایت‌های عربی منتشر شد که در آن «علی الظفیری»، مجری سعودی الجزیره، پیش از آغاز برنامه به «عزمی بشاره»، نویسنده و تحلیلگر سر‌شناس عرب، توصیه می‌کند که برای حمایت از رژیم حاکم عربستان و بحرین و مخالفت و زیر سوال بردن نظام بشار اسد سخن گوید و از پرداختن به تظاهرات مردم اردن نیز خودداری کند که انتشار این ویدیو نیز به خوبی رویکرد الجزیره را آشکار ساخت.

این شبکه به همراه دیگر شبکه‌های همسو، شیوه‌های تبلیغی بزرگ‌نمایی، تکرار، انگاره‌سازی، شایعه‌سازی، تحریف، مستندسازی، تأکید بر تصاویر غیرموثق، گفت‌وگو با شاهدان عینی، منابع آگاه مبهم را در پوشش دهی حوادث سوریه در پیش گرفته است، اما از سرکوب، شکنجه، تجاوزگری‌های رژیم حاکم بحرین به همراه مزدوران و اشغالگران سعودی و اماراتی بر مردم عدالت خواه این کشور چشم پوشی می‌کند.

الجزیره به تازگی در میانه برنامه‌های خود برای ضربه زدن به نظام حاکم سوریه از نماهنگ و تیزرهای تبلیغی و آهنگ‌های تاریخی خوانندگان مشهور عرب استفاده می‌کند.

بررسی تصاویر و چیدمان خبرهای الجزیره و العربیه به خوبی گویای رویکرد آنهاست که دیدگاه سلفی‌ها تندرو و وهابیون سعودی را بیان می‌کنند. شبکه الجزیره، چه الجزیره عربی یا الجزیره انگلیسی، با در پیش گرفتن شیوه چیدمان تصویری و تسلسل آن و تداعی معنایی مرسوم در جنگ روانی با بهره گیری از عناصر دیداری و شنیداری در کنار عناصر کلامی مانند، لحن مظلوم قرار گرفتن مردم سوریه و دیگر شیوه‌ها برای سیاه‌نمایی و اهریمن سازی نظام حاکم سوریه در اذهان عمومی منطقه و جهان تلاش می‌کند.

درباره چیدمان خبری الجزیره، برای نمونه می‌توان گفت که در حملات اخیر رژیم صهیونیستی به نوار غزه پس از عملیات «ایلات»، در درون سرزمین‌های اشغالی، در حالی که بیشتر شبکه‌های تلویزیونی و رسانه‌های جهان تحولات سرزمین‌های اشغالی را پس از تحولات لیبی قرار دادند، شبکه‌های تلویزیونی الجزیره و العربیه در چینش خبر‌هایشان تحولات سوریه را پس از تحولات لیبی گنجاندند و از برجسته‌سازی حملات رژیم صهیونیستی به فلسطینی‌های بی‌دفاع در نوار غزه و شهادت و زخمی شدن شماری از آن‌ها خودداری کردند، ولی بیشترین تلاششان را به کار گرفتند تا مانع به حاشیه رفتن تحولات سوریه شوند و چنین القا کنند که نظام حاکم سوریه، همچنان در حال رویارویی با مردم است.

شبکه‌های الجزیره و العربیه بیست تا سی دقیقه از هر بخش خبری چهل تا پنجاه دقیقه‌ای را به بازتاب اظهارات و نظرهای مخالفان نظام حاکم سوریه اختصاص می‌دهند و هیچ اشاره‌ای به کشته شدن نیروهای امنیتی این کشور به دست گروه‌های مسلح نمی‌کنند و افزون بر آن، به دیدگاه اکثریت خاموش مردم این کشور (حامی نظام حاکم) نیز بی‌توجه‌اند.

با نگاهی اجمالی به سیر تحولات سوریه درباره شهرهایی که شاهد ناامنی و درگیری بودند، می‌توان گفت، شهرهایی که درگیری و ناآرامی از آن‌ها آغاز شد، در مناطق مرزی غرب، شرق و شمال شرقی این کشور قرار داشتند؛ شهرهایی مانند، ادلب، حماه، حمص در غرب و در همسایگی لبنان و ترکیه و شهرهایی چون دیرالزور، البوکمال در شرق و همسایگی اردن و عراق بود و گواه بر این ادعاست که از کشورهای دیگر مانند، ترکیه و اردن سلاح در اختیار گروه‌های مسلح ضد نظام در این شهر‌ها قرار می‌گرفت که سبب تحرک ارتش در این مناطق شد، اما شبکه‌های یاد شده اقدام ارتش را، از همان آغاز سرکوب مردم نشان دادند.

گویا الجزیره و العربیه به ضرورت نقش آفرینی قطر، ترکیه و عربستان به جای ایران، سوریه و محور مقاومت در منطقه متمرکز شده‌اند. ناگفته پیداست که از پیامدهای این راهبرد رسانه‌ای، ایجاد شکاف در میان کشورهای حامی فلسطین و تقویت سناریوی تضعیف جبهه مقاومت علیه رژیم صهیونیستی است که هماهنگ و همگون با تلاش‌های آمریکا و صهیونیست‌ها برای جلوگیری از طرح مسأله فلسطین در شورای امنیت و مجمع عمومی سازمان ملل متحد صورت می‌گیرد.

اظهارات شیخ «حمد بن خلیفه آل ثانی» امیر قطر، در گفت‌وگو با شبکه الجزیره، گواهی آشکار بر این مدعا و گواهی دیگر بر دخالت قطر در تحولات داخلی سوریه است.

وی در گفت‌وگو با این شبکه به نمایندگی از مردم سوریه اظهار نظر کرد و گفت: مردم از خواسته‌های مشروع خود عقب نشینی نخواهند کرد.

الجزیره و العربیه برای از میان برداشتن نظام حاکم سوریه، اقدامات و اصلاحات آن را نادیده می‌گیرند. شبکه‌های یاد شده با وجود سفر اخیر هیأت کمیته بین المللی صلیب سرخ به سوریه و همکاری دولت بشار اسد با این هیأت برای بررسی اوضاع زندان‌های این کشور، آرام شدن فضای این کشور ـ در مقایسه با ماه‌های گذشته ‌ـ همچنان فضای داخلی این کشور را ملتهب نشان می‌دهند و تلاش می‌کنند برای تهییج و تحریک افکار عمومی، تصاویر ویدیوئی که احتمال زیادی درباره ساختگی بودن آن‌ها وجود دارد، مربوط به برخورد نظامیان با شهروندان سوری را در همه ساعت‌های خبری پخش می‌کنند.

بی‌گمان دروازه‌بانان فکری شبکه الجزیره و العربیه به بهانه پوشش دادن تحولات و موضوعیت بخشیدن به آنها، خبرهایی را برمی‌گزینند که در راستای دیپلماسی قطر یا عربستان باشد، به گونه‌ای که خبرهایی را که مغایر با این سیاست باشد، انکار یا تحریف می‌کنند؛ بنابراین، خبر‌ها و گزارش‌های آن‌ها کاملا هدفمند پیامدهای حوادث را بر اساس دیدگاهی ویژه و منحصر به فرد خود بررسی می‌کنند و معمولا آمار و اخبار آن‌ها دقیق، مستند و مبتنی بر آمار و ارقام موثق نیست.