کشت زیتون شمال ایران در 1270 ه.ش.

روسيه انحصاردار زيتون ايران

کد خبر: ۱۸۱۳۸۶

تاریخ: ۱۳ مرداد ۱۳۹۰ - ۰۲:۳۰

سرويس اقتصادي- كشت باغات زيتون و استحصال روغن آن در كشور ما قدمتي ديرينه دارد و شايد دانستن شيوه هاي سنتي اين فرآيند از نگاه يك ناظر بيروني دقيق آن هم در سال 1270 ه.ش. يعني مقارن با دوران سلطنت ناصر الدين شاه قاجار؛ خالي از لطف نباشد مضاف بر اينكه بدانيم در آن دوره تاريخي انحصار اين رشته توليدي و تجاري نيز در دست يك شركت روسي بوده است.

آنچه در پي مي آيد متن مقاله اي در همين باب است از مجله انجمن هنرها، 27 فوریه 1891 (برابر با 1305 ه. ق و 1270 ه.ش) كه توسط دكتر احمد سيف ترجمه گرديده است:

منطقه ای درشمال ایران که درآن زیتون بطور طبیعی می روید شامل 43 روستاست که درمحدوده ایالت گیلان  بین رستم آباد درشمال، منجیل در جنوب، طارم درغرب و رحمت آباد درشرق، واقع اند.

سفیر دولت انگلیس درتهران می گوید که در این مجموعه روستا درکل بین 80000 تا 100000 اصله درخت وجود دارد که بطور متوسط هر درخت سالی بین 6 تا 9 پوند وزن زیتون می دهد. به این ترتیب کل محصول سالانه اگر6 پوند را معیار بگیریم 560000 پوند زیتون است.

میزان روغن خوب که با شیوه روغن گیری ایرانی ها به دست می آید بطور متوسط 17% زیتون است و درنتیجه، تولید روغن زیتون با کیفیت خوب هم حدودا سالی 127000 پوند می شود. وقتی که روغن خوب را از زیتون گرفتند، مجددا سعی می کنند از آن روغن بگیرند و روغن با کیفیت نامرغوب به دست می آید که درتولید صابون بکار گرفته می شود.

بهای روغن زیتون وقتی تولید خوب باشد دررشت و یا تهران برای هرشیشه 2 پوندی 2 قران است ولی وقتی تولید خوب نباشد، حداکثر بهائی که برای یک شیشه روغن زیتون پرداخته می شود، 5 قران است.

فرآيند استحصال روغن زيتون در عهد قجر

برای گرفتن روغن این فرایند را بکار می گیرند.  زیتون را دراواخر پائیز می چینند و بلافاصه در یک ظرف بزرگ انبار می کنند و می گذارند تا خودش تا اولین آفتاب بهاری - یعنی تا رسیدن نوروز ایرانی یعنی 21 مارچ - وربیاید و مخمر شود،. بعد زیتون را روی پشت بامهای مسطح فرش می کنند تا خشک شود.

وقتی که خشک شد دو باره درظرف می گذارند برای ورآمدن و مخمر شدن دو باره. پس از این مخمر شدن دو باره، مردها روی آنها گام می زنند درست به شیوه ای که انگور را برای شراب سازی گام می زنند.

پس از گام زدن، زیتون را می جوشانند و پس از جوشاندن بین دوسنگ مسطح آن را خرد می کنند در زیر این دو سنگ مسطح هم ظرفی برای کشیدن روغن قرار می دهند.

در1890 ازسوی شاه، برای خرید و کارکردن با زیتون شمال یک امتیاز انحصاری به شرکتی شامل تجار روسی داده شد و گفته می شود که برای این که این فرصت خیلی خوب برای پول درآوردن از دست نرود یکی از اعضای این بنگاه شیوه های گوناگون روغن کشی و تصفیه آن دراروپا را وارسیده و سرانجام شیوه روغن کشی وتصفیه درمارسی را انتخاب کرده است.

درایران هر درخت زیتون باید 4 شاهی به دولت مالیات بپردازد.

متاسفانه این یادداشت در مجله انجمن هنر ها نام نویسنده ندارد.

منبع: وبلاگ دكتر احمد سيف