استراتژي جديد جهاد كشاورزي براي كاهش كشت گندم

مديركل دفتر محصولات اساسي وزارت جهاد كشاورزي با بيان اينكه كيفيت پايين گندم در ايران صحت ندارد، از استراتژي جديد كشور براي كاهش كشت گندم و جايگزيني آن با جو، حبوبات و دانه‌هاي روغني خبر داد و دلايل تبديل ايران به واردكننده حبوبات را تشريح كرد.

کد خبر: ۱۷۷۵۹۴

تاریخ: ۲۷ تير ۱۳۹۰ - ۱۰:۴۷

به گزارش خبرنگار اقتصادي خبرگزاري فارس، بعد از هدفمندي يارانه‌ها افزايش كيفيت گندم نانوايي‌ها كه ارتباط مستقيم با ضايعات و دورريزي و كيفيت نان دارد بحث جدي رسانه‌ها شد اين موضوع از اين جهت اهميت داشت كه به واسطه گران شدن نان مردم ديگر تحمل نان سوخته و بي‌كيفيت را نداشتند و بالاخره دولت بايد فكري به اين موضوع مي‌كرد از سويي همواره رابطه معكوسي بين كيفيت گندم نانوايي و ارزش غذايي نان وجود دارد يعني به هر اندازه كه تلاش كنيم كيفيت گندم نانوايي را افزايش دهيم به همان نسبت ارزش غذايي كاهش مي‌يابد.

همچنين موضوع خودكفايي گندم كه گفته مي شود بيشتر به بهاي افزايش سطح زير كشت يا به عبارتي كاهش سطح زير كشت ساير محصولات اتفاق افتاده و يا از خودكفايي پايدار برخوردار نيست و نيز مشكلات بخش حبوبات كه اگر زماني صادر كننده بوديم اكنون به واردكننده اين محصولات تبديل شديم و طي 15 سال گذشته هيچ افزايش عملكردي در بخش حبوبات وجود نداشته، همه باعث شد كه اين سوالات را با مدير كل دفتر محصولات اساسي وزارت جهاد كشاورزي در ميان بگذاريم. پاسخهاي ايشان جالب و خواندني است.

فارس: براي افزايش خاصيت نانوايي و كيفيت گندم چه برنامه‌اي داريد؟

كابلي: افزايش كيفيت و خاصيت نانوايي گندم از سالها قبل از هدفمندي يارانه‌ها در دستور كار وزارتخانه‌ بوده و در حال حاضر نيز همه ساله به طور تصادفي از توليدات استانها نمونه‌برداري و در آزمايشگاه‌ كيفيت آنها تعيين مي‌شود، دقيقا همين كار در شركت مادرتخصصي بازرگاني دولتي نيز انجام مي‌شود.
نتايج اين آزمايشات نشان مي‌دهد تا سال 88 اين روند همواره مثبت و سير صعودي داشته است به طوري كه سن‌زدگي كاهش و پروتئين و گلوتن دانه گندم افزايش يافته است كه مستندات وزارت بازرگاني هم دقيقا همين موضوع را تأييد مي‌كند.
البته اين دستاورد بيشتر به دليل استفاده از ارقام متنوعي است كه امروزه بالغ بر 70 رقم مي‌رسد در حالي كه زماني تعداد كل ارقام گندم كشور به 20 رقم هم نمي‌رسيد.
وي افزود: كيفيت گندم به دو مقوله ژنتيك و محيط مربوط است، طي 10 سال گذشته به دليل اصلاح ژنتيك و مديريت‌هاي مزرعه‌اي خوبي كه در زمانهاي كاشت، داشت و برداشت انجام شد موجب افزايش ميزان پروتئين گندم شده است اما در زراعت ديم به دليل محدوديت‌هايي كه از نظر آب است به تبع آن محدوديتي كه از نظر دادن كود به موقع و يا عمليات شخم ايجاد مي‌شود شايد كيفيتي مانند گندم آبي نداشته باشد مثلا اگر زماني كه قرار است كود ازت به محصول داده شود به دليل نبودن آب و بارش كافي اين امكان سلب مي‌شود كه در كيفيت و كميت هم تاثير مي‌گذارد.

فارس: آيا آماري داريد كه طي 10 سال گذشته چقدر به عملكرد و كيفيت گندم اضافه شده است؟

كابلي: بله آمار را بايد استخراج كنم.

فارس: كيفيت گندم به چه فاكتوري بستگي دارد؟

كابلي: كيفيت و خاصيت نانوايي گندم به گلوتن آن بستگي دارد كه طي سالها روند صعودي داشته است.

فارس: همواره بين گلوتن و پروتئين گندم نسبت عكس دارد يعني اگر شما با اصلاح ژنتيك ميزان گلوتن يا كيفيت نانوايي را افزايش دهيد ارزش غذايي آن پايين مي‌آيد.

كابلي: هر گندمي كه گلوتن بالايي داشته باشد نشان دهنده اين است خاصيت نانوايي بالايي دارد و در حال حاضر مقياس خريد گندم كيفي ميزان گلوتن آن است، و در كشور ما اين رقم نسبت به استانداردهاي جهاني بالاست. سال گذشته 1500 نمونه از 28 استان كشور نمونه‌گيري شد و روي اينها 10 پارامتر كيفي ارزيابي و به تفكيك استان استخراج شد مثلا در استان اردبيل وزن هزار دانه گندم 38 گرم، پروتئين 11.6 گرم و ‌ميزان گلوتن 27 درصد بوده كه نسبت به استاندارد جهاني نيم درصد بالاتر است.
همه اينها نشان مي‌دهد كه خاصيت نانوايي گندم كشور از استاندارد جهاني بالاتر است.

*فارس: اين ارقام در كل كشور چطور بوده است؟

كابلي: ميانگين پارامترهاي كيفيت 11.2ميليون تن گندم خريداري شده از كل كشور نشان داد كه وزن هزار دانه گندم 38 گرم،‌ پروتئين 11.3 كه استاندارد آن 11 گرم است و ميانگين گلوتن 25 درصد است، البته همه اينها به رغم شرايط نامناسب كشت سال گذشته بوده زيرا با هجوم سن گندم مواجه شديم و در سطح يك ميليون هكتار با اين بيماري بويژه در شمال و شمال غرب كشور مبارزه شد و تا اينكه مجبور شديم 3 بار با اين آفت مبارزه كنيم.
نتيجه بررسي يك هزار و 646 نمونه گندم در كل كشور نشان داد كه 23.1 درصد اين نمونه‌ها خوب به بالا ، 49.6 درصد متوسط به بالا و 27.2 درصد ضعيف است.
در استان تهران از 77 نمونه، 65 نمونه خوب به بالا، 12 درصد متوسط به بالا بوده و نمونه ضعيفي گزارش نشده است.
در استان كرمانشاه از 30 نمونه، 8 نمونه خوب به بالا و 22 نمونه ضعيف بوده است.
اگر زماني جو رواني در مورد كيفيت گندم كشور درست مي‌كنند صحت ندارد در حالي كه كيفيت گندم توليدي ما از استانداردهاي جهاني بالاتر است.

فارس: آيا خودكفايي در گندم تنها با افزايش سطح زير كشت صورت گرفته يا افزايش عملكرد در واحد سطح هم داشتيد؟

كابلي: اطلاعات ريز توليد 20 ساله را دارم در اينكه سالهاي گذشته افزايش سطح زير كشت داشتيم منكر نيستم اما در برنامه چهار و پنجم در گندم به خودكفايي پايدار رسيديم.
بر اساس آمار وزارت جهاد كشاورزي از سال 70 تا سال 81 گندم زير 6 ميليون تن توليد شد، و بيشترين گندم توليد شده سال77 به ميزان 6.5 ميليون تن بوده است. اما بعد از آن به غير از سال 87 كه خشكسالي آمده و همه گندمها را از بين برد در بقيه موارد به پايداري از نظر توليد رسيده‌ايم. در سال گذشته 11.2 ميليون تن گندم خريداري شد كه توليد نهايي بالغ بر 14.5 ميليون تن بوده است و تفاوت اين دو در بخشهاي خود مصرفي، بخش صنعت، استفاده مي‌شود، 1.5 ميليون تن نيز به عنوان بذر كشاورزان مورد استفاده قرار مي‌گيرد.

فارس: گفته مي‌شود توجه بيشتر به گندم و يا افزايش سطح زير كشت آن باعث بي‌توجهي و يا كاهش سطح زير كشت محصولات ديگر شده و به نوعي الگوي كشت را در كشور به هم مي‌زند.

كابلي: در برنامه پنجم توسعه قرار است از سطح زير كشت گندم كاسته و به سطح زير كشت جو، حبوبات، دانه‌هاي روغني اضافه مي‌شود كه جزو استراتژي‌ جديد خواهد بود تا كشاورزان راغب شوند به جاي گندم، اين محصولات را بكارند.
اگرمي‌خواهيم پايداري توليد را حفظ كنيم بايد تناوب اصولي داشته باشيم به اين دليل براي كشاورزي كه نخود و عدس را در تناوب گندم منظور كند هكتاري 30 هزار تومان تشويق پرداخت مي‌كنيم زيرا اين تناوب باعث اصلاح خاك، افزايش ميزان ازت خاك و افزايش عملكرد در كشت بعدي مي‌شود.

فارس: طي 10 سال گذشته چقدر افزايش سطح زير كشت اين محصولات را داشتيد؟

كابلي: سطح زير كشت جو در برنامه چهارم از يك ميليون و 500 هزار هكتار به يك ميليون و 800 هزار هكتار رسيده است و به همين نسبت روي دانه‌هاي روغني و حبوبات هم كار مي‌كنيم.

فارس: چرا طي 15 سال گذشته هيچ افزايشي در عملكرد جبوبات وجود نداشته، چه مشكلاتي سر راه توليد اين محصول وجود دارد.

كابلي: در برنامه چهارم اعتبارات بخش حبوبات استاني شد و اعتبارات آن زير نظر استانداريها هزينه مي‌شود كه اين اعتبارات كم يا با تأخير داده مي‌شود يعني اعتباري كه فروردين بايد داده شود بهمن مي‌دهند آنهم به ميزان خيلي كمي كه كفاف نمي كند.
برنامه‌هاي مدوني براي حبوبات مانند همانند گندم داريم اما در مورد اجراي آن به دليل محدوديت اعتبار با مشكل مواجه هستيم پتانسيل بسيار بالايي در حبوبات وجود دارد زماني صادر كننده اين محصولات بوديم اما اكنون با كمال تأسف قسمتي از نياز مصرف داخل از خارج وارد مي‌شود.
مسئولان بايد در نخستين گام به فكر اين باشند كه اعتبارات حبوبات ملي شود در غير اينصورت امكان توليد مكفي عملي نخواهد بود. از سوي ديگر بسياري از اسيد امينه‌هاي ضروري در حبوبات وجود دارد و مصرف اين محصولات براي سلامتي از اهميت ويژه‌اي برخوردار است. بنابراين براي سلامتي جامعه لازم است روي كميت و كيفيت اين محصولات كار شود با اين اعتبارات اندك اصلاح بذري صورت نمي‌گيرد، پروژه‌هايي در سطح ملي اجرا نمي‌شود از سوي ديگر با توجه به تغييرات اقليمي كه طي سالهاي اخير ايجاد شده و به دليل اينكه عدس و نخود اكثرا به صورت ديم كاشته مي‌شود خسارت عمده‌اي به توليد آنها وارد شده است.
همچنين در حبوبات ارقام اصلاح شده وجود ندارد و به همين دليل توليد اقتصادي را با مشكل مواجه كرده است مثلا بايد حبوبات پابلند اصلاح شود تا امكان برداشت با كمباين فراهم شود اما تاكنون عملي نشده است و همه اينها در صورتي كه اعتبارات ملي شود ميسر خواهد بود.

فارس: گفته مي‌شود بسياري از مشكلات بخش كشاورزي از ناحيه بخش ترويج است كه به عنوان حلقه واسط نمي‌تواند دانش و تحقيقات را به كشاورزان منتقل كند.

كابلي: اين سؤال شما را نمي‌خواهم جواب بدهم. از رئيس سازمان تحقيقات، آموزش و ترويج كشاورزي بپرسيد اما چيزي كه مسلم است نياز شديد به بخش ترويج داريم تا دستاوردهاي تحقيقاتي اشاعه شود ما در پروژه‌هايي كه تعريف مي‌كنيم همه مراحل، طرح، آموزش، ترويج و غيره را خودمان انجام مي‌دهيم اما اينكه در اين بخش ضعف وجود دارد كاملا درست است.