آفت به جان ميراث فرهنگي

فاطمه علي اصغر

کد خبر: ۱۷۰۸۱۹

تاریخ: ۲۵ خرداد ۱۳۹۰ - ۰۹:۱۴

سرانجام منابع فرهنگي برگشت ناپذير چه مي‌شود؟ نگراني دوستداران ميراث فرهنگي ادامه دارد. مجلسي‌ها طرح يک فوريت الحاق سازمان ميراث فرهنگي به وزارت ارشاد را با 149 راي موافق تصويب مي‌كنند. كارشناسان ميراث فرهنگي هشدار مي‌دهند كه نبايد همچون يتيمي بي‌خانمان با سازمان ميراث فرهنگي رفتار شود كه هر بار زير مجموعه يك سازمان و نهاد قرار بگيرد چراكه نتيجه آن تنها تخريب منابع فرهنگي ايران زمين است.نمايندگان مجلس اما بيش هر چيز نگران حياط خلوت شدن سازمان ميراث فرهنگي هستند. علي مطهري، نماينده مجلس يكي از دلايل اين ادغام را نظارت بيشتر بر مديران سازمان ميراث‌فرهنگي اعلام مي‌كند.

تصويب طرح يك فوريتي و رد طرح دو فوريتي

نمايندگان مجلس مي‌گويند كه بايد ادغام، متوقف شود با اين حال هنوز پرونده ادغام سازمان ميراث فرهنگي به وزارت ارشاد باز است. به طوري كه اين هفته در صحن علني مجلس طرح دو فوريتي الحاق سازمان ميراث فرهنگي به وزارت ارشاد از سوي نمايندگان مطرح شد. با اين حال طرح دو فوريتي راي نياورد و طرح تك فوريتي آن با موافقت 149 نماينده به كميسيون مربوطه محول شد.

در اين زمينه، اردشير اروجي، استاد دانشگاه و كارشناس نام آشناي گردشگري كه مخالف اين طرح است، نگاهي به كارشناسي‌هاي دوره‌هاي پيشين مجلس دارد و به تهران امروز درباره آن مي‌گويد: پيش تر سازمان ميراث فرهنگي و سازمان گردشگري دو سازمان جدا و زير مجموعه وزارت ارشاد بودند تا اينكه هنگام تدوين برنامه پنج ساله سوم گروه كارشناسي مجلس به اين نتيجه رسيدند با توجه به اينكه حجم وظايف اين دو سازمان افزايش پيدا كرده است بايد سطح سازماني و جايگاه تشكيلاتي آنها افزايش پيدا كند. پس از بررسي‌هاي مختلف در مورد كميته كارشناسي به اين نتيجه رسيدند كه اين دو تا سازمان ادغام شوند و به وزارتخانه تبديل شوند يعني وزارتخانه ميراث فرهنگي و گردشگري اما متاسفانه طي بررسي‌هاي بعدي اين موضوع به صورت سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري به عنوان معاونت رياست‌جمهوري در قالب لايحه آماده شد و به مجلس رفت.مجلس پس از يك سال كار كارشناسي كه از تمامي متخصصان ميراث فرهنگي دعوت كردند و در كميته خاص موضوع را بررسي كردند. به اين نتيجه رسيدند كه براي اينكه اين دو سازمان بتوانند وظايف خود را انجام دهند بايد تبديل به وزارتخانه شوند. در نتيجه به دولت پيشنهاد دادند كه لايحه خودش را تغيير و وزارتخانه را پيشنهاد بدهد. دولت هم اين كار را تحت عنوان تشكيل وزارت ميراث فرهنگي و گردشگري انجام داد. اين لايحه در صحن علني مجلس راي گيري شد و راي آورد ولي تعدادي از نمايندگان در راي‌گيري انجام شده تشكيك كردند. به جاي اينكه يك ساعت بعد اين راي‌گيري مجدد انجام شود. راي‌گيري به فرداي مجلس موكول شد و متاسفانه ديگر راي نياورد. كه اين مسئله جاي تامل دارد.

اكنون بعد از گذشت شش سال از آن زمان و پس از اينكه سازمان ميراث فرهنگي جايگاه تشكيلات بالاتري گرفته است دوباره نمايندگان مجلس مي‌خواهند كه اين جايگاه را براي نظارت بيشتر كاهش دهند.

در حال حاضر، با چاپ و انتشار طرح الحاق ميراث فرهنگي به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي،اين طرح در ميان نمايندگان توزيع و به امضاي 84 نفر از نمايندگان مجلس رسيد. در اين جلسه موافقان ومخالفان دوفوريتي اين طرح دلايل خود را عنوان كردند و طرح دو فوريتي نمايندگان مجلس مبني بر ادغام سازمان ميراث با وزارت ارشاد ميزان راي لازم را كسب نكرد و درنهايت طرح تك فوريتي آن با 149 راي موافق، 43 راي مخالف و 9 راي ممتنع از مجموع 217 نماينده حاضر در جلسه مورد موافقت قرار گرفت.

درمقدمه توجيهي اين طرح آمده است: با توجه به اهميت گردشگري در کشور، چون کشور عزيزمان جزو 10 کشور برتر دنيا از نظر جاذبه‌هاي گردشگري مي‌باشد و براساس سند چشم انداز بايد بتواند در کشورهاي منطقه جايگاه برتري را با توجه به استعدادهاي فوق الذکر پيدا کند و همچنين به منظور کوچک‌سازي دولت براساس اصل چهل و چهارم (44) قانون اساسي، کم کردن هزينه دولت و کاهش هزينه‌هاي غيرضروري و نظارت بر اهداف گردشگري کشور طرح زير با قيد دو فوريت به مجلس شوراي اسلامي تقديم مي‌گردد.

به رغم رد طرح دو فوريتي همچنان نگراني و اعتراض دوستداران ميراث فرهنگي، گردشگري و صنايع دستي درباره ادغام اين سازمان با وزارت ارشاد به قوت خود باقي است.

تخريب منابع فرهنگي برگشت ناپذير

حيدري، يكي از نمايندگان مجلس كه موافق طرح ادغام سازمان ميراث به وزارت ارشاد است، مي‌گويد:مجلس هشتم بايد در خط مبارزه با گروه انحراف باشد كه در اين سازمان به شدت لانه كرده است. دفاع او از اين طرح اين است: ما مي‌خواهيم با ادغام اين سازمان وزارتخانه جديدي پديد آوريم براي اينكه اگر فعاليت‌هاي اين سازمان را مورد بررسي قرار دهيم شاهد آن خواهيم بود كه هيچيك از بخشهاي صنايع دستي، گردشگري و ميراث فرهنگي ما در جايگاه اصلي خود را قرار ندارند. او تنها دليل خود را اين مي‌داند كه سازمان تبديل به كارنامه سياه گروه انحرافي شده است.

اما كارشناسان ميراث فرهنگي و گردشگري ريشه و اساس همه مشكلات اين سازمان را سياست زدگي آن مي‌دانند و اشتباهي كه در مجلس ششم انجام شد.

كاميار عبدي، باستان شناس و استاد دانشگاه كه به شدت مخالف با اين طرح است، به تهران امروز مي‌گويد: سياست زدگي سازمان ميراث فرهنگي بايد زدوده شود. اين سازمان بايد به حالت قبلي خودش بازگردد و تمام مسائل سياسي از آن كنده شود و برگردد به مباحث كاملا علمي. همانطور كه بحث‌هاي اختصاصي مانند سازمان جنگلداري و زمين شناسي دارد. هر علمي وقتي سياسي شود، دچار آفت مي‌شود و اين آفت به جان ميراث فرهنگي ما افتاده است.

ليلا پاپلي يزدي، باستان شناس و استاد دانشگاه معتقد است: قضيه ادغام بيشتر سياسي به نظر مي‌رسد و اين امر منجر به قلع و قمع سازمان ميراث فرهنگي‌ مي‌شود.

او كه به شدت وضعيت كنوني سازمان را نامناسب مي‌داند به «تهران امروز» مي‌گويد: بي‌شك در صورت ادغام بسياري از قابليت‌هاي اين سازمان كم مي‌شود. از سوي ديگر در حال حاضر سازمان ميراث فرهنگي بعد از ادغام‌ها تكه پاره شده است بعد از ادغام ديگر چيزي از آن باقي نمي‌ماند. به گفته او، سازمان ميراث فرهنگي دو بخش جدا از هم دارد يكي پژوهش‌هاي بلند مدت است و ديگري بحث‌هاي اجرايي آن كه بايد سريع درباره آنها تصميم گرفت بنابراين با كوچك شدن سازمان بسياري از اقدامات اجرايي مثل حفاظت دچار ضعف مي‌شود.

اشتباه‌هاي گذشته مجلس تكرار نشود

«علي اصغر يوسف نژاد»، نماينده مردم ساري در مخالفت با طرح دوفوريتي طرح الحاق سازمان ميراث فرهنگي به وزارت ارشاد به طرح اين مهم در سال 87، مي‌گويد: بايد اجازه داد تا اين طرح در كميسون‌هاي مربوطه مورد بررسي دقيق نمايندگان قرار گيرد تا اشتباه‌هاي گذشته تكرار نشود. عمران گاراژيان، باستان شناس و استاد دانشگاه به تهران امروز مي‌گويد: ببينيد از زماني كه سازمان ميراث فرهنگي با گردشگري ادغام شده، ديدگاه تخصصي اندك و متخصصان از اين حوزه خارج شدند. چراكه كل اين فرآيند خطاست. در اصل سياسي شدن اين حوزه خطاي محض است.

به‌گفته او، ميراث فرهنگي كه از دهه 60 به وجود آمده همواره در ساختار اداري ما آواره بوده است از وزارت علوم گرفته تا ارشاد و بعد هم رياست‌جمهوري. اين سازمان همچون يتيم‌ها از اين سرزمين به سرزميني ديگر سرگردان بوده است و بزرگ‌ترين مسئله‌اي كه دارد اين است كه روي آن اقدامات كارشناسي انجام نمي‌شود.

او به نمايندگان مجلس توصيه مي‌كند كه آنها حداقل كاري كه مي‌توانند انجام دهند اين است كه گذشته اين سازمان را بررسي كنند، چه از نظر دروني چه از نظر بيروني و هم داخل سازمان همگن و هم پيشينه آن بررسي شود تا اشتباهات گذشته تكرار نشود.

گاراژيان پيشنهاد مي‌كند كه اين طرح را، پژوهش‌‌گرها در برنامه‌هاي بلند مدت خود براي مطالعه و كارشناسي قرار دهند كه اگر اين كار را انجام دهند، هر نظري دهند كارشناسي و قابل دفاع است چراكه ميراث فرهنگي ما در غير اين صورت نابود مي‌شود و ما براي هميشه با تخريب منابع فرهنگي برگشت ناپذير رو به روييم.

طرح بايد بررسي شود

برخي از نمايندگان مجلس معتقدند كه اين طرح باعث مي‌شود بر عملكرد سازمان ميراث فرهنگي نظارت بيشتري شود. بيشتر گره كار هم بر سر بحث گردشگري است. مهرداد بائوج لاهوتي نماينده مردم لنگرود در موافقت با طرح الحاق سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري به مجموعه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، به جايگاه ايران به لحاظ جاذبه‌هاي گردشگري در دنيا اشاره مي‌كند و مي‌گويد: با آنكه ايران در زمره 10 کشور برتر دنيا در بخش جاذبه‌هاي گردشگري قرار دارد ولي اين حوزه نتوانسته به ميزان درآمد مورد نظر خود دست يابد و در انجام فعاليت‌ها و وظايف خود موفق عمل كند.

اما آيا با نظارت بيشتر مشكل گردشگري در ايران حل مي‌شود؟

كاميار عبدي، باستان شناس نام آشناي ايراني در اين باره به تهران امروز مي‌گويد: نظر من اين است كه مشكل سازمان ميراث فرهنگي اين نيست كه جزو كدام وزاتخانه است بلكه مشكل اين سازمان اين است كه اكنون دو مقوله كاملا متفاوت دارد كه مسئله آنها با هم فرق مي‌كند. دو مقوله‌اي به نام گردشگري و ميراث فرهنگي كه با هم ناسازگارند.چراكه يكي ذهنيت علمي مي‌خواهد و ديگري ذهنيت گردشگري. هدف ميراث فرهنگي اين است كه دانش بشري را افزايش دهد و از طرف ديگر گردشگري را داريم كه دنبال پول‌سازي است.

به گفته او، اين‌ها هيچ ارتباطي با هم ندارد و وقتي اين‌ها را كنار همديگربگذاريم و رئيس آن كسي باشد كه نه اين را مي‌شناسد و نه آن را نتيجه اين مي‌شود كه هم ميراث فرهنگي آسيب مي‌بيند هم گردشگري.

اردشير اروجي، كارشناس گردشگري هم در اين باره مي‌گويد:نمايندگان مجلس مطرح كردند كه چون نظارت نيست عملكرد كاهش پيدا كرده اما سوال اين است كه در زماني كه اين دو سازمان زير نظر وزارت فرهنگ و ارشاد بودند و نظارت مجلس بر آن وزارتخانه اعمال مي‌شد آيا باز هم عملكرد اين دو سازمان مناسب بود؟

پس صرفا نظارت مجلس مشكل اين دو سازمان نيست. بلكه همانطور كه قبلا هم تشخيص داده شد.پايين بودن جايگاه تشكيلاتي و سطح سازماني مهم‌ترين مشكل اين دو سازمان بود. چنانكه اين سازمان را مجددا به وزارت ارشاد منتقل كنيم هر چند نظارت مجلس بيشتر مي‌شود ولي به دليل كاهش جايگاه تشكيلاتي و سطح سازماني اين دو سازمان مشكلات اين دو سازمان پيچيده‌تر مي‌شود. پس بهترين راه حل همان است كه وزارت ميراث فرهنگي و گردشگري و صنايع دستي ايجاد شود تا بتواند براي بهبود عملكرد اين سه سازمان اقدامات مثبتي انجام دهد. به اعتقاد او، چنانچه اين ادغام با وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي صورت بگيرد وزارت ارشاد كه همين حالا با مشكلات بسياري در بخش فرهنگ از قبيل كتاب، سينما و مطبوعات، تئاتر و.. دست و پنجه نرم مي‌كند، ديگر فرصت رسيدن به موضوعات ميراث فرهنگي؛ گردشگري و صنايع دستي را نخواهد داشت.

منبع: تهران امروز