خيمه شوم ريزگردها بر روي آسمان شهرها

نگراني از آمدن توده‌اي از گرد و غبار در نگاه مردم موج مي‌زند. هر چند كه در برخي مواقع ريزگردها توانسته‌اند از دروازه‌هاي كلان‌شهر تهران نيز عبور كنند اما استان‌هاي غربي بيش از ساير استان‌ها در نوك پيكان ريزدانه‌ها قرار دارند.

کد خبر: ۱۵۹۹۳۷

تاریخ: ۳۱ فروردين ۱۳۹۰ - ۱۷:۵۵

خيمه شوم ريزگردها اين بار از همان روزهاي ابتداي سال روي شهرها سايه افكند و بار ديگر توانست اين مهمان ناخوانده مسئولان و مردم را غافلگير كند.

به گزارش فارس، ايراني‌ها در حدود 3 سال است كه ذهن‌هايشان با واژه "ريزگرد " آشنا شده است. واژه‌اي كه در ابتدا نامأنوس بود اما با عبور زمان در رديف ساير واژه‌ها همچون آلودگي هوا قرار گرفت.

اين ريزدانه‌هاي عربي هستند كه در يك لحظه مي‌توانند همه چيز را به رنگ خاكستري در‌بياورند و مردم را در خانه‌ها حبس كنند.

در يك چشم بر هم زدن، درختان رنگ مي‌بازند و اثري از طراوت بهاري نمي‌ماند. خودروهاي پارك‌شده كنار خيابان در زير تلي از خاك پنهان مي‌شوند گويي سا‌ل‌ها حركت نكرده‌اند. بهاري كه با آمدنش سيماي طبيعت را تغيير مي‌دهد با آمدن ريزدانه‌هاي عربي مغموم و سرگردان مي‌شود.

استان‌هاي غربي در نوك پيكان هجوم ريزدانه‌ها
--------------------------------------------------------------

هنوز اثرات گرد و غبار كه هفته گذشته وارد كشور شد به‌خوبي از هواي برخي استان‌ها پاك نشده است كه سازمان هواشناسي روز گذشته از ورود گرد و غبار به كشور و كاهش ديد افقي در برخي استان‌ها هشدار داد؛ اين بار هم يكي از درياچه‌هاي خشك شده عراق كانون بحران است.

از صبح امروز ورود توده گرد و غبار به استان خوزستان منجر به تعطيلي مدارس و خانه نشين‌ شدن مردم شده است. بيشترين گرد و غبار در هواي شهرهاي آبادان و خرمشهر مشاهده شده است.

گرد و غبار از ابتداي سال در خوزستان باعث 3 بار تعطيلي شده است
---------------------------------------------------------------------------------

تورج همتي مدير كل محيط زيست استان خوزستان در اين زمينه گفت: بيشترين ميزان گرد و غبار به شهرهاي آبادان، خرمشهر اختصاص دارد.

وي با اشاره به تعطيلي امروز مدارس در برخي شهر‌هاي استان خوزستان گفت: شهرهاي استان خوزستان از ابتداي سال تا كنون 9 روز را با گرد و غبار سپري كرده‌اند. و در طي اين مدت 3 بار گرد و غبارها باعث تعطيلي مدارس شده است.

نخستين باري كه پديده ريزگرد وارد كشور شد هيچ كس تصور نمي‌كرد كه سال‌ها در كشورمان خيمه بزنند. از آن روزها چند سالي مي‌گذرد و اين در حالي‌ست كه هر سال ريزدانه‌ها با هجومشان آسمان شهرها را خاكستري و مردمان را در خانه‌ها محبوس مي‌كنند.

هنوز يك ماه از آغاز سال جديد نگذشته است، كه ريزگردها با ورودشان موفق شده‌اند بار ديگر مسئولان و مردم كشور شهرها و استان‌هاي مختلف را غافلگير كنند.

در كارنامه فرودين امسال پديده گرد و غبار 3 بار ثبت شد
-------------------------------------------------------------------

جواد جمالي مدير دفتر آلودگي هواي سازمان حفاظت محيط زيست ضمن ابراز تأسف از بروز گرد و غبار در 12 استان كشور، گفت: بر اساس گزارش‌هاي موجود در فروردين امسال 3 نوبت شاهد گرد و غبار بوده‌ايم؛ اين پديده در روزهاي 3،4،14،15،23،24 فروردين رخ داده است.

به گفته جمالي تعداد استان‌هاي درگير با گرد و غبار و سطح آن نسبت به سال گذشته 3 برابر شده است.

وي درباره علت عدم اقدامات مناسب براي حل مشكل گرد و غبار گفت: سال زراعي نسبتاً خشكي را گذارنده‌ايم و كاهش بارش در پاييز سال گذشته و سال زراعي باعث اين تشديد اين امر شده است.

تنها 20 درصد اعتبارات در برنامه چهارم به مشكل گرد و غبار اختصاص داشته است
--------------------------------------------------------------------------------------------------

وي در پاسخ به اين پرسش كه بيابان‌زدايي در كشور ما در چه وضعيتي قرار دارد؟ گفت: بيابان زدايي در استان‌هايي مانند خوزستان و ايلام به كندي صورت مي‌گيرد؛ در برنامه چهارم تنها 20 درصد اعتبارات براي مبارزه با گرد و غبار و بيابان زدايي اختصاص داده شده است.

جمالي تأكيد كرد: در برنامه پنجم توسعه بايد 100 درصد اعتبارات به مبارزه با گرد و غبار و بيابان‌زدايي اختصاص يابد همچنين لازم است اقدامات اجرايي سرعت بيشتري داشته باشد.

بر اساس نظرات كارشناسان حوزه محيط زيست، براي بيابان‌زدايي توسعه پوشش گياهاي، مالچ پاشي و مديريت منابع آب لازم است.

مدير دفتر آلودگي هواي سازمان حفاظت محيط زيست در اين زمينه توضيح داد: قرار بوده يك هزار و 500 هكتار توسط وزارت جهاد كشاورزي بيابان‌زدايي شود ولي تنها تاكنون300 هكتار انجام شده است.

وي در پاسخ به اين پرسش كه خسارات ناشي از گرد و غبارها برآورد شده است يا خير؟ بيان كرد: نامه‌اي به اعضا و دستگاه‌هاي مختلف ارسال كرده‌ايم تا هر كدام در حوزه عملكردشان خسارات را برآورد كرده و گزارشي براي ارزيابي خسارت‌ها در يك سال گذشته تهيه شود.

در سال گذشته يك ريال هم به گرد و غبارها اختصاص داده نشده است
-------------------------------------------------------------------------------------

جمالي در ادامه خواستار توجه و پيگيري معاونت برنامه‌ريزي و نظارت راهبردي رياست جمهوري شد و گفت: تخصيص اعتبارات در اين زمينه بايد پيگيري شود؛ طي يك سال و نيم گذشته كه آيين‌نامه مبارزه با گرد وغبارها ابلاغ شده است يك ريال هم براي اين امر اختصاص داده نشده است.

به گفته مسئولان سازمان محيط زيست در حالي كه همه اين سازمان را به عنوان دستگاه متولي مبارزه با پديده گرد و غبار مي‌شناسند، اين سازمان درآمدي ندارد تا در اين زمينه هزينه كند يا اين‌كه همواره از محدود بودن اعتبارات صحبت كرده‌اند.

كاهش 40 درصدي بارش باران به بروز گرد و غبار سرعت مي‌دهد
-----------------------------------------------------------------------------

علي محمد شاعري معاون انساني سازمان حفاظت محيط زيست نيز ضمن هشدار نسبت به افزايش شدت گرد و غبارها در سال جاري گفت: گرد و غبار با توجه به خشكسالي‌هاي اخير و كاهش بارندگي در سال زراعي گذشته به ميزان 40 درصد در برخي استان‌ها، افزايش يافته است.

وي گفت: تغييرات مداوم كاربري اراضي، مديريت ناصحيح منابع آبي در كشورهاي منطقه همچنين تغييرات اقليمي باعث شده كه گرد و غبار بيش از سال‌هاي گذشته در سطح وسيع‌تري رخ دهد.

گرد و غبار امسال با شدت بيشتري كشور را در معرض خطر قرار مي‌دهد
---------------------------------------------------------------------------------------

شاعري ضمن تأكيد بر همكاري همه دستگاه‌هاي اجرايي براي حل مشكل ريزگرد در كشور، گفت: پيش‌بيني مي‌كنيم با توجه به تدوام روند نامطلوب شرايط اقليمي و آب وهوا همچنين كاهش نزولات، گرد و غبار امسال در مقايسه با سال گذشته با شدت بيشتري كشور ما را در معرض خطر قرار ‌دهد.

وي درباره اقداماتي كه سازمان حفاظت محيط زيست در اين زمينه انجام داده است، گفت: «تهيه طرح جامع مديريت گرد و غبار با همكاري همه سازمان‌هاي مسئول و رايزني با كشورهاي منطقه، از جمله اقداماتي‌ست كه براي مقابله با اين پديده شوم در حال پيگيري است.»

طي اين سال‌ها مسئولان محيط زيست اعلام كرده‌اند براي كنترل گرد و غبار بايد 2 سري فعاليت در سطح ملي و منطقه‌اي صورت گيرد؛ بنابراين رايزني‌ها براي جلب حمايت ساير كشورهاي درگير با اين موضوع آغاز شد.

هنوز طرح جامع مديريت گرد و غبار در منطقه تهيه نشده است
---------------------------------------------------------------------------

در اين ميان برخي كشورها مانند عراق يا عربستان به دلايلي از همكاري با ايران براي معضل گرد و غبار طفره مي‌روند. مسئولان سازمان حفاظت محيط زيست نيز علي رغم تمام پيش‌بيني‌هايشان نتوانسته‌اند تاكنون موفقيتي را در اين رابطه كسب كنند؛ البته مسئولان عراق در جلسه‌هاي برگزار شده بارها و بارها وعده همكاري داده‌اند اما تاكنون هيچ اقدامي در اين زمينه صورت نگرفته است.

شاعري درباره عملكرد ضعيف سازمان محيط زيست در زمينه جلب همكاري محيط زيست ساير كشورهاي منطقه از جمله كشور عراق گفت: وزارت امور خارجه لازم است با پيگيري جدي عملكرد كشورهاي عراق، سوريه و عربستان را بررسي و آنها را موظف به همكاري كند.

وي از برگزاري دوره‌هاي آموزشي لازم براي ساير كشورهاي منطقه خبر داد و اظهار داشت: از اوايل خرداد در استان خوزستان به مدت يك هفته اين دوره آموزشي براي كارشناسان كشورهاي منطقه برگزار مي‌شود.

عراق هيچ اقدامي براي مبارزه با گرد و غبار انجام نداده است
-------------------------------------------------------------------------

وي تأكيد كرد: آمادگي داريم طرح جامع مديريت مقابله با گرد و غبار را با همكاري كشورهاي منطقه تهيه و اجرايي كنيم.

شاعري درباره عدم همكاري كشور عراق براي مقابله با گرد و غبار تصريح كرد: با توجه به مشكلات مالي و امنيتي عراق نتوانسته هيچ اقدامي در زمينه بيابان‌زدايي و مقابله با گرد و غبار را اجرايي كند حتي مالچ پاشي يا جنگل‌كاري نيز نكرده است.

اين در حالي است كه محمد جواد محمدي‌زاده رئيس سازمان حفاظت محيط زيست از كاشت سالانه 100 هزار هكتار جنگل در كشور عراق خبر داد و گفت: توافق كلي در اين خصوص با كشور عراق صورت گرفته است كه در اين راستا بايد يك ميليون هكتار در مناطق بياباني عراق جنگل‌كاري شود.

وي با اشاره به اينكه هزينه جنگل‌كاري در عراق به ازاي هر هكتار بين 3 تا 5 ميليون تومان و در برخي جاها حتي حدود 10 ميليون تومان است، افزود: اعتبار اين طرح توسط عراقي‌ها تأمين مي‌شود اما ايران براي كاشت اين جنگل‌ها با عراق مشاركت مي‌كند.

به گفته برخي كارشناسان و متخصصان محيط زيست، مناطق بياباني و بحراني كه منشأ گرد و غبار هستند اكثراً در مناطق ناامن كشور عراق قرار دارند؛ به اين ترتيب بر اساس تحقيقات و بررسي‌هاي انجام شده بخش مركزي و جنوب عراق منشأ گرد و غبار و ناامني محسوب مي‌شود.

معاون انساني سازمان حفاظت محيط زيست در اين رابطه نيز تأكيد كرد: كشور عراق نمي‌تواند امنيت لازم را براي اجراي پروژه‌ها ايجاد كند.

شاعري در پاسخ به اين پرسش كه چه تضميني براي حفظ جان كارشناسان اعزامي به كشور عراق وجود دارد؟ گفت: در صورتي كه كارشناسان ايراني به كشور عراق اعزام شوند آنها موظف هستند اين امينت را فراهم كنند.

وي درباره درخواست همكاري بيشتر از وزارت امور خارجه نيز توضيح داد: وزارت امور خارجه دولت عراق را موظف كند كه مبارزه با گرد و غبار را در اولويت قرار دهد.

طرح جامع مديريتي گرد و غبار در انتظار تصويب كميسيون زير بنايي
-----------------------------------------------------------------------------

شاعري همچنين درباره ارائه طرح جامع مديريتي گرد و غبار در كميسون زير بنايي دولت بيان كرد: 2 هفته پيش اين طرح به كميسيون زيربنايي دولت طي نامه‌اي ارائه شده و در انتظار تصويب است؛ پس از تصويب اين طرح براي اجرا به همه دستگاه‌ها ابلاغ مي شود.

بر اساس اين طرح، وزارت جهاد كشاورزي سالانه 500 هزار هكتار از بيابان‌هاي كشور را با عمليات مالچ پاشي و درخت‌كاري و روش‌هاي مناسب ديگر بيابان‌زدايي كند و از پديده گرد و غبار با منشأ داخلي جلوگيري كند.

همچنين بايد اعتبارات لازم براي اجراي طرح هاي بيابان‌زدايي و طرح‌هاي مرتع‌داري به وزارت جهاد كشاورزي اختصاص داده شود.

تالاب‌هاي كشور در معرض خشك شدن قرار دارند يا خير؟
--------------------------------------------------------------------

در اين طرح بخشي نيز به اهميت احياي تالاب‌هاي در معرض خطر در استان‌هاي غربي كشور اختصاص داده شده است.

در حالي كه در طرح جامع مديريتي گرد و غبار درياچه ‌اروميه، پريشان، شادگان، هورالعظيم و هامون به دليل خشك شدن در اولويت قرار گرفته‌اند چندي پيش محمدي‌زاده رئيس سازمان محيط زيست اعلام كرد برنامه‌هاي مديريتي مشكلات تالاب شادگان، هورالعظيم و هامون را حل كرده است.

سدها جان تالاب‌ها را گرفتند
-------------------------------------

مدت‌هاست كه برخي كارشناسان محيط زيست از ساخت بي حساب و كتاب سدها و خشك شدن تالاب‌ها گله‌مند هستند.

در طرح جامع مديريت گرد و غبار يكي از محورها به ساخت سدها اختصاص داده شده است. بر اساس اين طرح ساخت سدها بايد با نگاهي جامع صورت گيرد.

مهران احمدي يكي از كارشناسان سازمان محيط زيست در اين زمينه گفت: طي سال‌هاي گذشته ساخت سدها به يكي از زمينه‌هاي خشك شدن تالاب‌ها تبديل شده است؛ همچنين در برخي از كشورهاي همسايه كه به نوعي منشأ توليد گرد و غبار هستند سدها بدون توجه به آسيب‌هايي كه در پايين دست به بار مي‌آورند و بدون در نظر گرفتن كشاورزي و محيط زيست منطقه ساخته شده‌اند.

وزارت جهاد كشاورزي فقط 300 تا 400 هكتار بيابان‌زدايي انجام داده است
-------------------------------------------------------------------------------------

از آنجايي كه بخشي از گرد و غبارها منشأ داخلي دارند اين پرسش مطرح مي شود كه چرا طي اين سال‌ها براي مناطقي كه در داخل كشور به منشأ گرد و غبار تبديل شده‌اند اقدامي انجام نشده است؟

شاعري در پاسخ به اين پرسش گفت: وزارت جهاد كشاورزي بايد سالانه 500 هزار هكتار بيابان زدايي را در سطح كشور اجرا كند اما آنها معتقد هستند اعتبارات لازم براي اين امر اختصاص داده نشده است.

وي تأكيد كرد: طبق برنامه چهارم يك و نيم ميليون هكتار بايد بيابان زدايي انجام مي‌شده كه متأسفانه با توجه به عملكرد وزارت جهاد كشاورزي در برنامه چهارم 300 تا 400هزار هكتار بيابان‌زدايي شده است؛ به عبارتي 30 درصد از تعهدات توسط وزارت جهاد كشاورزي در برنامه چهارم در زمينه بيابان زدايي اجرا شده است.

انتقاد معاون انساني سازمان محيط زيست از عملكرد وزارت جهاد كشاورزي
-----------------------------------------------------------------------------------------

در حالي كه بر اساس بر آورد نياز كشور، لازم است سالانه 500 هزار هكتار بيابان زدايي صورت گيرد وزارت جهاد كشاورزي تنها 300 هكتار بيابان‌زدايي انجام داده است؛ برخي كارشناسان محيط زيست معتقد هستند اگر نتوانيم به بيابان زدايي در كشور سرعت بخشيم گرد و غبار تمام كشور را در بر مي‌‌گيرد.

معاون انساني سازمان محيط زيست نيز ضمن تأييد اين مطلب افزود: اگر نتوانيم عزم ملي را براي اجراي طرح بيابان زدايي جزم كنيم پديده گرد و غبار در آينده نزديك كشور را تحت تأثير قرار مي‌دهد.

وزارت جهاد كشاورزي 70 درصد از وظايف خود را اجرايي نكرده است
--------------------------------------------------------------------------------

به گفته شاعري وزارت جهاد كشاورزي در طول برنامه چهارم تنها 30 درصد از وظايف خود را در زمينه بيابان زدايي انجام داده است؛ به علت عدم تخصيص اعتبارات لازم اين وزارت‌خانه70 درصد وظايف خود را انجام نداده است.

وي با تأكيد بر اين‌كه بايد سالانه 500 هزار هكتار بيابان‌زدايي در كشور انجام شود، تصريح كرد: در حال حاضر زير 50 هزار هكتار بيابان‌زدايي شده است.

پيشنهاد اختصاص رديفي از لايحه بودجه براي كنترل گرد و غبار
----------------------------------------------------------------------------

طبق اظهارات مسئولان محيط زيست مشكل گرد و غبار علي‌رغم اين‌كه بيشتر استان‌هاي كشور را تحت تأثير قرار داده است رديفي در لايحه بودجه ندارد؛ به اين ترتيب آنها طي پيشنهادي از مجلس خواستار قرار دادن رديفي براي مشكل گرد و غبار در لايحه بودجه كشور شده‌اند.

در حال حاضر مسئولان محيط زيست در انتظار موافقت نمايندگان مجلس هستند تا شايد بتوانند براي سال‌هاي آينده مشكل گرد و غبار را حل كنند.

شاپور پولادي يكي از نماينده‌هاي مجلس شوراي اسلامي نيز درباره اختصاص رديفي از بودجه براي مبارزه با گرد و غبار گفت: بعيد مي‌دانم چنين پيشنهادي درباره اختصاص رديفي براي گرد و غبار ها مطرح شده باشد اما اگر اين پيشنهاد مطرح شود مي‌تواند به حل مشكل گرد و غبار كه بيشتر استان ها را درگير كرده است، كمك كند.

وي با اشاره به تبعات منفي پديده گرد و غبار گفت: ريزگردها خسارات زيادي را به بار آورده‌اند؛ گرد و غبار 40 تا 50 درصد بهره‌وري كشاورزي را كاهش داده است.

مالچ پاشي روشي قديمي است
---------------------------------------

كردواني يك استاد دانشگاه با بيان اين‌كه مشكل گرد و غبار نياز به عزم جدي همه دستگاه‌ها دارد، اظهار داشت: مالچ پاشي فايده‌اي ندارد و روشي قديمي است ضمن اين كه بوي بدي نيز دارد؛ چگونه مي توان 200 تا 300 هزار هكتار را مالچ پاشي كرد؛ بايد روش ديگري براي اين كار بيابيم.

وي در ادامه به جنگل‌كاري و ايجاد فضاي سبز اشاره كرد و تصريح كرد: اين موارد بايد بيش از گذشته مورد توجه مسئولان قرار گيرد به ويژه در مناطقي كه با پديده گرد و غبار بيشتر مواجه هستند.

پديده گرد و غبار شب و روز نمي‌شناسد و هر لحظه كه اراده كند بر در دروازه‌هاي شهرها و استان‌هاي كشور مي‌كوبد. اميدواريم مسئولان محيط زيست بيش از گذشته وظيفه نظارتي خود را در زمينه آيين‌نامه مبارزه با گرد و غبار اجرايي كنند؛ شايد روزي برسد كه ديگر چهره معصومانه كودكان ديروز در زير ماسك‌ها پنهان نشود.