انتقاد از مطالبه بيش از حد جسد از سوي دانشگاه‌ها

در حاشیه آموزش های پزشکی

کد خبر: ۱۵۸۱۸۸

تاریخ: ۲۴ فروردين ۱۳۹۰ - ۰۸:۴۲

رئيس پزشكي قانوني كشور با انتقاد از دانشگاه‌هاي علوم پزشكي تاكيد مي‌كند اين دانشگاه‌ها بيش از حد نياز مطالبه جسد مي‌كنند. چندي پيش عضو هيات مديره انجمن علوم تشريح اعلام كرد در تهيه جسد براي تشريح مشكلاتي وجود دارد.

دو روز پيش معاون آموزشي وزارت بهداشت با گلايه از سازمان پزشكي قانوني گفت دانشگاه‌هاي علوم پزشكي براي كارهاي علمي با كمبود جسد مواجه هستند كه البته در اين مورد با مشكل فتوايي و قانوني هم مواجه هستيم ولي در هر حال از اينكه پزشكي قانوني با ما همكاري نمي‌كند گلايه داريم.

از سوي ديگرديروز احمد شجاعي رئيس سازمان پزشكي قانوني به مهرگفت: «در ارائه اجساد به دانشگاه‌هاي علوم پزشكي مشكلي نداريم ولي تعداد اجساد تعريف شده است. اينكه آنها بيش از حد نياز براي دانشگاه و تشريح جسد مي‌خواهند معقول نيست.»

او تاكيد كرد: «دانشگاه‌هاي علوم پزشكي بايد بداند كه سازمان پزشكي قانوني در ارائه جسد با يكسري محدوديت‌هاي شرعي و همچنين افكار عمومي مواجه است. اين سازمان در حد معقول مي‌تواند اجسادي را به دانشگاه‌هاي علوم پزشكي تحويل دهد.»

يك جسد براي 100 دانشجو

دكتر بهزاد رحماني، عضو هيات مديره انجمن جراحان عمومي درباره كمبود جسد در دانشگاه‌هاي علوم پزشكي به تهران‌امروز مي‌گويد: «هنوز گزارشي در اين باره به انجمن‌هاي پزشكي چون انجمن جراحي نرسيده است اما خبرهايي در اين‌باره شنيده‌ايم. مقايسه كلاس‌هاي تشريح در زمانهايي كه ما دانشجو بوديم باامروز نيز گواه است كه جسد‌هايي كه آن زمان در اختيار دانشجويان قرار مي‌گرفت بيشتر بود.» دكتر رحماني ورودي سال 50 در رشته پزشكي است: «آن زمان 100دانشجوي پزشكي در دانشگاه بوديم و هر جنازه در اختيار دانشجو قرار مي‌گرفت و به هيمن دليل ما مي‌توانستيم با دقت اعضا را تشريح كنيم ولي حالا نسبت‌ها برعكس شده و همان جنازه سهم 100 دانشجو است و شايد به هيمن دليل است كه كيفيت آموزش كاهش يافته است.»

عضو هيات مديره انجمن جراحان عمومي گفت: وصيت افراد براي تشريح جسد پس از مرگ در ايران مرسوم نيست. او تاكيد مي‌كند به هر حال جنازه‌هاي مجهول الهويه بسياري وجود دارد كه مي‌تواند دراختيار دانشگاه‌هاي علوم پزشكي قرار بگيرد.

آيت‌الله مكارم شيرازي: طبق وصيت فرد اشكالي ندارد

آيت‌الله مكارم شيرازي از مراجع تقليد در پاسخ به سوالي مبني‌بر استفاده آموزشي از اجساد در دانشگاه‌هاي علوم پزشكي براساس وصيت نامه فرد متوفي، چنين وصيتي را بدون اشكال دانسته است.

به گزارش مهر، سازمان پزشكي قانوني اعلام كرد: حجت‌الاسلام فاطمي‌نيا مشاور امور فقهي سازمان پزشكي قانوني كشور در مورد قراردادن اجساد براي تحقيق و پژوهش در دانشگاه‌ها فتوا داده است: چنين وصيتي اشكالي ندارد و چنانچه پس از فوت وصيت كننده، شرايطي كه براي آن در رساله توضيح‌المسائل نوشته‌ايم حاصل شود، تشريح اشكالي ندارد.

حجت‌الاسلام فاطمي نيا همچنين به نظر مقام معظم رهبري در اين مورد اشاره كرد و گفت: ايشان نيز در پاسخ به سوالي مبني بر اينكه اخيراً شنيده مي‌شود برخي وصيت مي‏نمايند كه بعد از مرگ بدن آنها براي يادگيري مسائل طبي تشريح شود آيا اين براي شخص مسلمان بلااشكال است؟ اينگونه فرمودند كه اگر براي رفع نيازهاي پزشكي مسلمان‌ها باشد اشكال ندارد بخصوص اگر حفظ نفس محترمي بر آن موقوف باشد هرچند اگر با تشريح كفار نياز رفع شود به همان‌ها اكتفا شود.

وصيت يك محكوم به مرگ

س. الف يكي از كساني است كه وصيت كرده است پس از مرگ جسدش براي تشريح در اختيار دانشجويان و محققان قرار گيرد. او كه نمي‌خواهد نام كاملش برده شود به تهران‌امروز مي‌گويد: «من وصيت كرده‌ام كه پس از مرگ بدنم در اختيار محققان يا دانشجويان پزشكي قرار گيرد چرا كه فكر مي‌كنم اگر خودم در طول زندگي موفق به انجام كار خير و مفيدي نشوم حداقل اين است كه بدنم كه پس از مرگ بي‌جان است و پوسيده و فرسوده مي‌شود مي‌تواند مفيد واقع شود.» او ادامه مي‌دهد: «من فكر مي‌كنم همه ما به هر صورت يك روز از دنيا مي‌رويم و روحمان تن خاكي را ترك مي‌كند پس اهداي عضو يا اجازه تشريح جسد پس از مرگ مي‌تواند آخرين فعاليتي باشد كه مي‌توانيم در زمان حيات تصميم بگيريم و آن را عملي كنيم. اگر به واسطه اين عمل دردي از آدم‌هايي كه پس از ما زنده مي‌مانند دوا شود بدون شك اين اقدام عمل مفيدي بوده است و مورد رضايت خدا و خلق خدا خواهد بود.»

20 درصد آموزش از طريق جسد باشد

معاون آموزشي وزارت بهداشت معتقد است بايد 80 درصد آموزش تشريح و آناتومي در دانشگاه‌هاي علوم پزشكي با استفاده از روش‌هاي نوين آموزشي و 20 درصد از طريق جسد باشد. محمد علي محققي در جمع دانشجويان دانشگاه علوم پزشكي لرستان با اشاره به محدوديت‌هاي تهيه جسد براي دانشگاه‌ها گفته است: «مشكل كمبود جسد براي تشريح در دانشگاه‌هاي علوم پزشكي مربوط به محدوديت‌هاي شرعي و قانوني در تهيه جسد مورد نياز است و با تعاملات انجام شده با قوه قضائيه،وزارت بهداشت و دانشگاه‌هاي علوم‌پزشكي، با وجود تمامي معذوريت‌ها و محدوديت‌هاي موجود در زمنيه تهيه جسد تلاش مي‌كنند كه اين مشكل را حل كند.»

تشريح جسد بهترين راه آموزش

عضو هيات مديره انجمن علوم تشريح ايران و مسئول بخش بافت‌شناسي دانشگاه علوم پزشكي تهران با اشاره به پيامدهاي حذف تشريح جسد در آموزش آناتومي، گفته است: «حذف روش تشريح جسد براي دانشگاه‌هاي علوم پزشكي يك ضايعه است.»

غلامرضا حسن‌زاده در گفت‌وگو با ايسنا تاكيد مي‌كند: «براساس تحقيقات انجام شده از آناتوميست‌ها بهترين راه براي آموزش تشريح جسد عنوان شده است. 54 درصد از آناتوميست‌ها بهترين راه آموزش آناتومي را تشريح جسد عنوان كرده‌اند. همچنين در كشور انگليس براساس تحقيقات انجام شده در سال 2008، 67 درصد اعضاي هيات علمي بهترين راه براي آموزش آناتومي را تشريح جسد انتخاب كرده‌اند.»

به گفته او با وجود شيوه‌هاي مختلف آموزش ولي روش تشريح جسد بيشتر مد نظر است كه اين موضوع نشان مي‌دهد كه هنوز تشريح جسد در دنيا حرف اول را مي‌زند و تقريبا هيچ كشوري وجود ندارد كه تشريح جسد به عنوان روش ثانوي آموزش آناتومي محسوب شود: «تشريح جسد در رعايت اخلاق حرفه‌اي به دانشجويان پزشكي كمك مي‌كند و حتي اين موضوع در دنيا ثابت شده است. از آنجايي كه اولين برخورد دانشجويان پزشكي به صورت واقعي با بدن انسان در سالن تشريح اتفاق مي‌افتد و در واقع اولين جايي است كه دانشجويان بدن انسان ديگري را لمس مي‌كند بايد اينجا به آنان آموزش داده شود كه به جسدي كه برخورد مي‌كنند احترام گذارند و با ديده يك ابزار به آن نگاه نكند و نسبت به اتفاقاتي كه مي‌بيند رازدار باشند.»

او ادامه مي‌دهد:«اگر حتي در جسدي ويژگي خاصي وجود دارد دانشجويان حق ندارند در مورد اين جسد جايي صحبت كنند، بنابراين هر آنچه كه در اخلاق پزشكي مورد نظر است در آناتومي رعايت مي‌شود.

حسن‌زاده با تاكيد بر اينكه حذف كردن روش تشريح جسد براي دانشگاه‌هاي علوم پزشكي يك ضايعه است، تصريح كرد: اگر چنين اتفاقي رخ دهد به شدت اشتباه است چرا كه لازمه پزشك شدن يك فرد اين است كه بدن انسان را ببيند لمس و تشريح كند.»

حسن‌زاده مي‌گويد: «گاهي اوقات اين احساس وجود دارد كه تشريح جسد توسط آدمهاي بي‌رحم و سنگدل انجام مي‌شود در حالي كه در دنيا ثابت شده است تشريح جسد به خداشناسي دانشجويان كمك مي‌كند، بنابراين به اعتقاد من تشريح جسد بزرگ‌ترين ابزار براي آموزش آناتومي وجود دارد، اميد است به روزي برسيم كه در دانشكده‌هاي پزشكي هم مثل بقيه آموزش آناتومي را خوب انجام دهيم اما متاسفانه همچنان مشكل كمبود جسد در كشور وجود دارد.»

او به پيگيري‌هاي انجمن علوم تشريح براي خريد جسد از كشورهاي ديگر اشاره مي‌كند كه البته بسياري از كشورها موافقت نكرده‌اند:«در خيلي از كشورها تحقيقات به سمت تحقيقات مولكولي پيش رفته است و به كالبدشناسي با ديدي كه ما داريم نگاه نمي‌شود، بر اين اساس متخصصان اين رشته در خيلي از كشورها كم شده‌اند ولي خوشبختانه وضعيت كشور ما در زمينه متخصصان آناتومي خوب است و توانمندي زيادي در گروه علوم تشريح در اين زمينه وجود دارد.»