‌جمهوري آذربايجان در آستانه انتخابات رياست‌جمهوري

حسن گلي

کد خبر: ۱۴۷۱۴

تاریخ: ۱۲ مرداد ۱۳۸۷ - ۱۸:۳۷

مقدمه
با اين که حدود سه ماه تا زمان برگزاري ششمين دوره انتخابات رياست‌جمهوري آذربايجان فرصت باقي مانده، ليکن از مدت‌ها قبل مسائل مربوط به اين انتخابات بخش گسترده‌اي از اخبار و تحليل‌هاي رسانه‌هاي جمهوري آذربايجان را از آن خود كرده است. با توجه به اهميت اين انتخابات از زواياي مختلف، در اين نوشته سعي خواهد شد، مطالبي درباره اهميت انتخابات رياست‌جمهوري در آذربايجان؛ پيشينه رياست‌جمهوري در آذربايجان؛ نحوه برگزاري انتخابات رياست‌جمهوري دوره ششم؛ موضع احزاب مخالف؛ مواضع سازمانهاي بين‌المللي و کشورهاي خارجي؛ تأثير انتخابات فوق بر روابط فيمابين ايران و آذربايجان؛ گروه‌هاي اسلامي و انتخابات رياست‌جمهوري آذربايجان بيان شود.

اهميت انتخابات رياست‌جمهوري در آذربايجان:
با نگاهي اجمالي به قانون اساسي جمهوري آذربايجان به اهميت رياست‌جمهوري در آذربايجان پي خواهيم برد. به موجب اصل هشتم قانون اساسي جمهوري آذربايجان؛ رئيس‌جمهور در راس دولت و حکومت است که مسئوليت سياست داخلي و خارجي؛ اتحاد مردم کشور؛ تضمين استقلال، تماميت ارضي، اطمينان از استقلال قضات را برعهده دارد. همچنين مطابق اصل نهم قانون اساسي فرماندهي اصلي نيروهاي نظامي بر عهده رياست‌جمهوري است. علاوه بر اين طبق اصل 109 قانون صدر الاشاره اموري مانند پيشنهاد انتخابات به مجلس ملي، ارايه بودجه کشور به مجلس ملي، انتخاب نخست‌وزير (با تأييد پارلمان)، تعيين اعضاي کابينه دولت، تعيين قضات ديوان قانون اساسي، ديوان عالي و ديوان اقتصاد، تعيين فرمانده کل نيروهاي مسلح، قرار دادها و موافقت نامه‌هاي بيين المللي، اعلان جنگ و صلح و... بر عهده رئيس‌جمهور است.
وظايف و اختيارات فوق درکنار ساختار‌هاي سياسي و اجتماعي جمهوري آذربايجان سبب شده است که انتخابات رياست‌جمهوري در آذربايجان به حساسترين انتخابا ت اين کشور تبديل شود.
حساسيت و اهميت فوق الاشاره سبب شده است مدتها قبل از برگزاري انتخابات و نيز ماهها پس از آن بيشتر احزاب و گروه‌هاي سياسي و نيز رسانه‌هاي گروهي در جمهوري آذربايجان به موضوع انتخابات رياست‌جمهوري پرداخته و فعاليتهاي خود را پيرامون آن شکل دهند.

لازم به توضيح است گستردگي و اساسي بودن اختيارات و وظايف رئيس‌جمهور در آذربايجان به اهميت انتخابات در سطح ملي منجر شده ليکن آنچه همه انتخابات به ويژه انتخابات رياست‌جمهوري آذربايجان را در سطح بين‌المللي مورد توجه قرار مي‌دهد عوامل متعدد ديگري است که به صورت اختصار به برخي از آنها اشاره مي‌گردد:

الف) آذربايجان به جهت شرايط طبيعي و اقليمي خود، يکي از سرزمينهاي حاصلخيز دنياست، موقعيت جغرافيايي آذربايجان و قرار گرفتن اين منطقه بر سر راههاي غرب و شرق و به عبارت ديگر اروپا و کناره‌هاي درياي سياه و مديترانه از يک سو و جنوب و شمال يعني ماوراءالنهر و قفقاز و ماوراي قفقاز از سوي ديگر سبب شده است مجموعه اي از کشورهاي دنيا که منافع ملي خود را فراتر از مرزهاي جغرافيايي خود تعريف کرده‌اند همواره نگاه ويژه اي به اين کشور و تحولات آن از جمله انتخابات رياست‌جمهوري داشته باشند.

ب) آذربايجان به جهت داشتن ذخاير عظيم انرژي و موقعيت استراتژيک خاص خود علاوه بر اينکه توليد کننده نفت است، مسير انتقال نفت و گاز ديگر کشورها به بازارهاي جهاني هم مي‌باشد. براي همين، اين مهم نيز سبب شده است اين کشور و تحولات آن مورد توجه قدرتهاي منطقه اي و فرامنطقه اي باشد.

ج) همسايگي جمهوري اذربايجان با دو کشور مهم ايران و روسيه در کنار اشتراکات فراوان ديني، فرهنگي و تاريخي دو ملت ايران و آذربايجان و نيز نگاه ويژه روسيه به آذربايجان به عنوان کشور جدا شده از اتحاد جماهير شوروي اهميت اين کشور را براي قدرت‌هاي منطقه اي و فرامنطقه اي از قبيل ترکيه، و آمريکا و همچنين رژيم صهيونيستي دو چندان کرده است. براي همين، آنان به دقت بر همه مسائل سياسي، اجتماعي، فرهنگي و... آذربايجان به ويژه انتخابات رياست‌جمهوري نظارت مي‌نمايند تا منافعي را که در اين منطقه براي خود تعريف کرده‌اند صيانت كنند.

پيشينه رياست‌جمهوري در آذربايجان
پس از استقلال جمهوري آذربايجان در سال 1991 براي مدتي اياز مطلب اف و پس از آن ابوالفضل ائل چي بيگ به رياست‌جمهوري رسيدند که البته عمر رياست آنان کوتاه مدت بود. با اين توضيح که بنا به اعلاميه منتشر شده توسط وزارت کشور آذربايجان، اياز مطلب اف، در حال حاضر به کشور روسيه پناهنده شده و به دليل اتهاماتي از قبيل مشارکت در قتل عام مردم باکو توسط ارتش شوروي در ژانويه 1990، عدم کمک به آوارگان آذربايجاني رانده شده از ارمنستان در فاصله سالهاي 1988-1989، عدم اتخاذ تصميم مناسب به منظور جلوگيري از حمله ارتش ارمنستان و ارامنه قره باغ که از مدتها قبل مبادرت به تشکيل واحدهاي نظامي مي‌کردند و تحويل حدود هزار اسلحه خودکار متعلق به ارتش آذربايجان به گروه‌هاي شبه نظامي وابسته به خود تحت تعقيب دولت آذربايجان است و ابوالفضل ائل چي بيگ که از جمله عناصر ضد ايراني و رهبر جبهه خلق (خلق جبهه سي) بود در سال 1379 شمسي چشم از جهان فرو بسته است. پس از ائل چي بيگ از سال 1993 تا سال 2003 حيدر علي اف در دو دوره رياست‌جمهوري آذربايجان رابر عهده داشت. حيدر علي اف در جريان شورش‌هاي سال 1993شهر گنجه که منجر به به لشکرکشي سرهنگ «‌صورت حسين اف» به باکو و سرنگوني حکومت ابوالفضل ائل چي بيگ شد رئيس مجلس نخجوان بود که از آنجا به باکو آمد و براي حل مسالمت‌آميز اختلافات فيمابين اعلام آمادگي نمود که البته سودي نبخشيد و در نهايت پس از سرنگوني حکومت ائل چي بيگ توسط سرهنگ حسين اف؛ حيدر علي اف در ماه اکتبر سال 1993 به رياست‌جمهوري انتخاب و به مدت 10سال رئيس‌جمهور آذربايجان بود.

پنجمين دوره انتخابات رياست‌جمهوري آذربايجان در 15 اکتبر 2003 برابر با 23 مهرماه 1382 برگزار گرديد و در جريان آن حيدر علي اف به رياست‌جمهوري آذربايجان رسيد.
البته انتخاب الهام علي اف به رياست‌جمهوري با بحث‌هاي فراواني همراه بود بطوري که حتي پس از اعلام نتايج خشونت‌هاي فيزيکي نيز ايجاد گرديد که به هر حال توسط دولت جديد آذربايجان کنترل شد. بنا بر اعلام وزير کشور آذربايجان، در جريان انتخابات آذربايجان تنها در اغتشاشات باکو 50 پليس و 16 سرباز زخمي شده، 20تن از معترضان زخمي و 196 نفر از آنان دستگير و دو نفر نيز در جريان اعتراضات کشته شده بودند.

مي‌توان نامزدهاي انتخاباتي آخرين انتخابات رياست‌جمهوري آذربايجان (دوره قبل) را به شرح زير تقسيم بندي نمود:
1ـ‌ نامزدهاي طرفدار حاکميت موجود:
ـ حيدر علي اف، رئيس‌جمهور وقت و رهبر حزب حاکم آذربايجان نوين که البته به دليل وخامت اوضاع جسماني خود قبل از برگزاري انتخابات به نفع پسر خود از نامزدي انصراف داد.
ـ الهام علي اف، فرزند رئيس‌جمهور که در آن زمان علاوه بر معاونت حزب حاکم ونيز معاونت اول شرکت نفت دولتي آذربايجان؛ مدتي قبل از انتخابات رياست‌جمهوري به توصيه حيدر علي اف به نخست وزيري آذربايجان منصوب شده بود.

ـ ابوطالب صمد اف: رهبر حزب«‌همبستگي به نام آذربايجان» که از احزاب طرفدار حاکميت موجود بود و قبل از انتخابات به نفع الهام کناره گيري نمود و به تبليغ او پرداخت.
ـ يونس اوغوز، رهبر حزب «‌وحدت ملي» که او نيز از طرفداران حزب حاکم بود و قبل از انتخابات از نامزدي به نفع الهام صرف نظر نمود.

ـ حافظ حاجي اف، رهبر حزب «‌مساوات معاصر» که طرفدار حاکميت و مخالف سرسخت حزب مساوات به رهبري عيسي قنبر بود و عقيده برخي تحليلگران بر اين است که وي حزب خود را براي مقابله با حزب مساوات که از عنوان حزب تأسيس شده توسط محمد امين رسول زاده در اوايل قرن بيستم بهره مي‌گرفت تأسيس کرده است. حاجي اف در جريان تبليغات انتخاباتي با طرح ادعاهايي در خصوص عيسي قنبر، موجب اعتراض اکثر فعالان سياسي شد و مطبوعات احزاب مخالف به وي لقب ماشين دشنام دادند.

2- نامزدهاي مخالف اصلي حاکميت (مخالفين راديکال):
ـ عيسي قنبر، رهبر حزب مساوات که مخالف اصلي و سنتي حزب حاکم به شمار مي‌رود.
ـ اعتبار محمد اف، رهبر حزب «‌استقلال ملي آذربايجان» که از مخالفين حاکميت به شمار مي‌رود.
ـ علي کريم لي، رهبر جبهه خلق آذربايجان (شاخه اصلاح طلب‌ها ) که او نيز در انتخابات فوق مخالف سرسخت حزب حاکم بود.

3- نامزدهاي منتقد حاکميت:
نامزدهاي اين گروه کساني بودند که با وجود مخالفت احزاب مطبوعشان با حزب حاکم در رفتار سياسي خود جانب احتياط را نگه مي‌داشتند و ضمن انتقاد از عملکرد دولت موفقيت‌هاي آن را نيز انکار نمي‌کردند؛ اين افراد عبارت بودند از:

ـ لاله شوکت قيزي حاجي يئوا( مشهور به لاله شوکت اوا) رهبر حزب ليبرال آذربايجان که سابقه حضور در کابينه حيدر علي لف را نيز داشت.
ـ قدرت حسنقلي اف از اعضاي جبهه خلق آذربايجان که ديد گاهايش با علي کريم لي رهبر اين جبهه متفاوت است و در آن زمان نماينده مجلس ملي آذربايجان بود.

ـ صابر رستم خانلي رهبر حزب «‌همفکري هم ميهنان» بود و علاوه بر نمايندگي مجلس؛ وزارت مطبوعات در زمان ائل چي بيگ و حيدر علي اف نيزازسوابق او محسوب مي‌گرديد.
ـ الياس اسماعيل اف رهبر حزب «‌عدالت» که از حقوق دانان آذربايجان است و به پرهيز از خشونت و انجام انتقادات در چارچوب موازين قانوني و عرف پذيرفته شده اعتقاد داشت.

پنجمين دوره انتخابات رياست‌جمهوري اذربايجان در روز چهارشنبه 15 اکتبر سال 2003 برگزار گرديد و در نهايت کميسيون مرکزي انتخابات اعلام کرد حدود 23/71 درصد واجدين شرايط در اين انتخابات شرکت نموده‌اند که در اين ميان الهام علي اف با 77کسب درصد آرا به پيروزي رسيده است. در اين انتخابات عيسي قنبر 12 درصد و اعتبار محمد اف و لاله شوکت اوا 3 درصد آرا را به خود اختصاص دادند و ديگر نامزدها نيز کمتر از 2 درصد آرا را به دست آوردند.
پس از اعلام نتايج انتخابات رئيس‌جمهور وقت ايران از نخستين کساني بود که پيام تبريک به رئيس‌جمهور جديد فرستاد و تلفني نيز با وي مذاکره نمود.

انتخابات سال 2003 در آذربايجان و اتفاقات قبل از آن نشان داد که زمامداران اين کشور تا جايي به دمکراسي پايبند مي‌باشند که موافق خواسته‌هاي خود باشد وگرنه مي‌توانند اصول پذيرفته شده دمکراسي را به نحو صلاحديد خود تغيير دهند. برابر بند 3 اصل 104 قانون اساسي مصوب 12 نوامبر 1995 جمهوري آذربايجان در صورت استعفا و يا ناتواني رئيس‌جمهور از انجام وظايف خود، رئيس مجلس ملي آذربايجان عهده دار انجام وظايف او مي‌شد و پس از حداکثر سه ماه انتخابات زود هنگام رياست‌جمهوري برگزار مي‌گرديد ولي در سال 2002 ( 2 مرداد 1381 ) در اصلاحيه قانون اساسي که بنا به گفته ناظران بين‌المللي وجود تخلفات انتخاباتي در جريان تأييد آن از سوي ملت مشهود بود ماده فوق الذکر اصلاح گرديد و نخست وزير عهده دار کفالت رياست‌جمهوري شد. هنوز يک ماه از اصلاح قانون اساسي نگذشته بود که مرتضي علي عسگراف، رئيس پارلمان آذربايجان اعلام نمود که حيدر علي اف، رئيس‌جمهور بيمار اين کشور از پارلمان خواسته است انتصاب الهام علي‌اف را به سمت نخست وزيري تأييد کند. پس از آن آقاي آرتور راسي زاده از نخست وزيري عزل گرديد و الهام علي‌اف با 101 راي موافق و تنها يک راي ممتنع به نخست وزيري آذربايجان مصوب گرديد. بدين ترتيب پيش بيني مخالفان اصلاح قانون اساسي که اعتقاد داشتند همه اقدامات در راستاي موروثي کردن قدرت در خاندان علي‌اف صورت مي‌گيرد درست از آب در آمد ضمن اينکه جريان فوق و انتصاب مجدد آرتور راسي زاده به نخست وزيري آذربايجان بعد از پيروزي الهام علي اف در انتخابات رياست‌جمهوري؛ نمايشي بودن همه ارکان حاکميت آذربايجان از قبيل پارلمان و نخست وزيري را بيش از پيش مشخص نمود.

نحوه برگزاري ششمين انتخابات رياست‌جمهوري در آذربايجان:
بنا بر ماده101 قانون اساسي آذربايجان رئيس جمهوري اين کشور از طريق انتخابات آزاد، مستقل و رأي محرمانه واجدان شرايط رأي دادن به مدت پنج سال برگزيده مي‌شود و بايد آراي بيش از نصف واجدان شرايط را كسب كند و چنانچه اين حدنصاب در دور اول انتخابات حاصل نشود، دور دوم انتخابات در روز تعطيلي آينده برگزار مي‌شود. در دور دوم انتخابات رياست‌جمهوري، فقط دو نامزد برخوردار از بيشترين آراي واجدان شرايط راي دادن در دور اول، مي‌توانند شركت كنند طبق قانون انتخابات جمهوري آذربايجان، نتايج اوليه انتخابات ظرف پنج روز بعد از زمان برگزاري انتخابات، توسط كميسيون مركزي انتخابات بر مبناي نتايج ارايه شده از سوي حوزه‌هاي اخذ آراء، اعلام و همچنين در سايت اينترنتي اين كميسيون گنجانده مي‌شود. بنا به ماده102 قانون اساسي جمهوري آذربايجان، گزارش نتيجه نهايي انتخابات رياست‌جمهوري ظرف14 روز پس از برگزاري انتخابات، توسط دادگاه قانون اساسي اين كشور اعلام مي‌شود. مراسم تحليف فرد انتخاب شده به رياست‌جمهوري آذربايجان، ظرف سه روز پس از اعلام گزارش بالا، با حضور قضات دادگاه قانون اساسي برگزار مي‌شود.

طبق ماده100 قانون اساسي اين كشور بايد نامزدهاي رياست‌جمهوري بايد داراي شرايط زير باشند:
35 سال و بالاتر، سن و ده سال اقامت مستمر در داخل كشور داشته باشند.
ـ داراي تحصيلات حداقل ليسانس باشند.
ـ سابقه محكوميت به ارتكاب جرايم سنگين و همچنين تعهداتي در قبال دولت‌هاي ديگر و تابعيت دوگانه نداشته باشند.

همچنين با توجه به مصوبه 2 ژوئن پارلمان آذربايجان ونيز تصمميات اتخاذ شده در جلسه مورخه 19 ژوئن ( 29 تير) ستاد مرکزي انتخابات؛ 28 روز مانده به انتخابات تا 24 ساعت قبل از شروع انتخابات تبليغات کانديداها انجام خواهد شد.بر اساس تغييرات اخير تبليغات کانديدا‌ها در راديوو تلويزيون دولتي با محدوديتهايي مواجه شده است . بنا به اعلام ناطق ممداف دبير ستاد مرکزي انتخابات جمهوري تبليغات مجاني نامزدها در رسانه‌هاي دولتي بر خلاف دوره گذشته تنها ازطريق کانال تلويزيوني «شبکه اجتماعي» و به مدت حداکثر سه ساعت خواهد بودضمن اينکه تبليغات انتخاباتي در روزنامه‌ها و کانالهاي تلويزيوني و راديويي خصوصي نيز امکانپذير خواهد بود. البته بنا به اعلام برخي خبرگزاريهاي جمهوري آذربايجان و نيز براساس اظهارات نمايندگان احزاب مخالف؛ به موجب تغييرات اخير در قانون انتخابات، تبليغات رايگان نامزدها در رسانه‌هاي دولتي به طور کلي ممنوع شده است. لازم به ذکر است بر اساس ديگر تغييرات انجام گرفته در قانون انتخابات آذربايجان مدت فعاليتهاي انتخاباتي از 120 روز تا 75 روز تقليل يافته وثبت نام کانديداها بنا بر پرداخت سپرده گذاري لغو شده است. به علاوه، تعداد امضاهاي مورد نياز رأي دهندگان براي ثبت نام کانديداها از 45 هزار تا 40 هزار امضا کاهش پيدا کرده است. همچنين بنا بر اعلام زاهد اُروج نماينده مجلس آذربايجان بعد از تغييرات بعمل آمده در قانون انتخابات، بالاترين حد مبلغ مورد نظر براي نامزدهاي رياست‌جمهوري 10 ميليون منات ذکر شده است. طبق ماده 191 متن قبلي قانون انتخابات آذربايجان، منابع مالي از بودجه دولتي براي برنامه‌هاي تبليغات انتخاباتي نامزدهاي رياست‌جمهوري تخصيص مي‌يافت که اين مبلغ نبايستي بالاتر از يک ميليون برابر واحد مالي بود. کانديداهايي که کمتر از 3 درصد آراء را بدست آورند، موظف به استرداد همان مبلغ به بودجه دولتي هستند.

بنا بر اعلام کميسيون انتخابات مرکزي جمهوري آذربايجان ششمين دوره انتخابات رياست‌جمهوري اين کشور در 15 اکتبر سال جاري ميلادي برابر با 24 مهر ماه 1387 برگزار خواهد گرديد و افراد زير در موعد قانوني براي اين انتخابات ثبت نام کرده‌اند.

1- الهام علي اف رئيس جمهوري فعلي جمهوري آذربايجان
2- اقبال آقازاده رهبر حزب اميد
3-  قدرت حسنقلي اف رهبر حزب جبهه خلق آذربايجان واحد
4- حافظ حاجي اف رهبر حزب مساوات معاصر
5- فواد علي اف رهبر حزب دموکرات ليبرال آذربايجان
6- مائيس گلعلي اف رهبر حزب سبزها
7-قدرت اسحق اف کارمند علمي انستيتوي فيزيک فرهنگستان ملي علوم آذربايجان
8- ياشار احمداف
9- علي مختار اکبراف
10- وقار سيداف پزشک
11- سوينج قلي اوا پرستار بيمارستان مرکزي سومقائيت

گفتني است، نامزدي الهام علي اف توسط حزب حاکم آذربايجان نوين، مائيس گلعلي‌اف از سوي گروه ابتکار سبزها، فواد علي‌اف از حزب دموکرات ليبرال، قدرت حسنقلي‌اف از حزب جبهه خلق آذربايجان واحد مطرح گرديده و ساير افراد به طور مستقل ثبت نام نموده‌اند. بنا به اعلام خبرگزاري‌هاي جمهوري آذربايجان احزاب مام وطن و رفاه اجتماعي وابسته به حکومت آذربايجان هم علاقمند به معرفي نامزدي الهام علي اف هستند. چنگيز دميراوغلو رئيس حزب ترقي جمهوري آذربايجان تصميم گرفته است كه در زمان انتخابات رياست‌جمهوري از نامزدي الهام علي اف حمايت كند. همچنين نمايندگان مستقل پارلمان ( 42 نماينده )آذربايجان که عضو هيچ حزب سياسي نيستند، در انتخابات رياست جمهوري از الهام علي اف رئيس جمهور کنوني و رهبر حزب آذربايجان نوين حمايت بعمل خواهند آورد.

موضع احزاب مخالف در خصوص انتخابات رياست‌جمهوري:
درخصوص مواضع احزاب مخالف در خصوص انتخابات رياست‌جمهوري بايستي به موارد زير اشاره نمود:
- عيسي قنبر رئيس حزب مساوات و اصلي ترين رقيب الهام علي‌اف در دوره گذشته انتخابات رياست جمهوري در جلسه حزب مساوات گفته است: «من بعنوان نامزد حزب اعلام مي‌کنم که ما درانتخابات رياست جمهوري امسال نبايد شرکت کنيم.» وي نبود جو انتخاباتي سالم را دليل عدم حضور خود در انتخابات اعلام کرده است. لازم به توضيح است قبل از شروع ثبت نام کانديداها ؛ از عيسي قنبر به عنوان يکي از مهمترين کانديداهاي رياست جمهوري ياد مي‌شد. عيسي قنبر متولد 1957 شهر باکو مي‌باشد. او يکي از بنيانگذران جبهه خلق آذربايجان به شمار مي‌رود. نمايندگي مجلس در سال 1990؛ رياست کميسيون سياست خارجي شوراي عالي جمهوري آذربايجان در سال 1991، رياست شوراي عالي آذربايجان ( مجلس ملي )در سال 1992 تا 1993؛ رهبري حزب مساوات از جمله سوابق عيسي قنبر به شمار مي‌رود. با عدم ثبت نام عيسي قنبر در انتخابات رياست جمهوري ، رقابتي بودن اين انتخابات بطور کامل منتفي شده است.

- بلوک سياسي «آزادليق» که متشکل از سه حزب مخالف جبهه خلق آذربايجان (کلاسيک)، ليبرال و شهروند و توسعه است، انتخابات آتي رياست جمهوري را تحريم کرده‌اند؛ در تاريخ 6ژوئن (چند روز پس از اصلاح قانون انتخابات) لاله شوكت حاجيووا رهبر حزب ليبرال كه در ائتلاف اپوزيسيوني «آزادليق» قرار دارد طي مصاحبه‌اي با روزنامه روسي زبان «نيدلي» مواردي كه موجبات نارضايتي اپوزيسيون را فراهم كرده است اعلام نمود.اين موارد عبارتند از زنداني شدن خبرنگاران؛تعطيلي دفاتر اپوزيسيون و مشكلات موجود براي برگزاري تظاهرات؛عدم وجود رقابت سياسي در كشور، امتناع حکومت از تشکيل کميسيون مرکزي انتخابات بنا بر اصل تناسب پنجاه درصد از حکومت و پنجاه درصد از اپوزيسيون.

لازم به توضيح است نيروهاي مخالف به شدت از محدوديتهاي ايجاد شده در خصوص تبليغات کانديداهاناراضي هستند چراکه تقريباً کليه کانال‌هاي تلويزيوني آذربايجان مشغول تمجيد از فعاليتهاي الهام علي اف هستند وساير نامزدهاي مخالف تقريباً از امکان معرفي برنامه انتخاباتي خود به رأي دهندگان محروم هستند.

- احزاب همبستگي شهروندي، دموکرات ، کمونيست، رستاخيز بزرگ به وسيله کانديداي خود در انتخابات حضور نخواهند يافت ضمن اينکه الدار نمازاف رهبر اتحاديه اجتماعي به خاطر آذربايجان که قبلا قصد داشت به صورت مستقل نامزدي خود را اعلام نمايد اظهار کرده است در صدد تحريم انتخابات رياست جمهوري آذربايجان است.
بايستي اين نکته توضيح داده شود که اکثر احزاب مخالف، تغييرات انجام شده در قانون انتخابات، نبود فضاي سالم انتخاباتي، نبود آزادي براي تظاهرات و مواردي از اين دست را دليل تحريم و يا عدم معرفي کانديدا اعلام کرده‌اند.

گفتني است، در حال حاضر که ذهن الهام علي‌اف از نبود رقيبي قدرتمند راحت گرديده است و خود را حداقل براي پنج سال ديگر رئيس جمهور آذربايجان مي‌بيند در تلاش است با انجام اقداماتي انتخابات آتي رياست جمهوري را انتخاباتي دموکراتيک و منطبق با معيارهاي جهاني معرفي نمايد از جمله اين اقدامات مي‌توان به دستور اخير الهام علي‌اف مبني بر جمع آوري پوسترها و عکس‌هاي رئيس جمهور از خيابانها و معابر عمومي و تاکيد بر حضور ناظران خارجي در انتخابات و نيز دستور ايجاد شرايط يکسان براي کانديداها و... اشاره نمود.

مواضع سازمان‌هاي بين‌المللي و کشورهاي خارجي:
شوراي اروپا که در سال 1949 تأسيس شده است قديمي ترين سازماني است که براي همبستگي کشورهاي اروپايي برپا شده است. در دل اين شورا اجلاس اروپايي حقوق بشر و دادگاه اروپايي حقوق بشر قرار دارد که در صورتي که مردم کشورهاي عضو احساس کنند که حقوق آنها توسط دولت‌هاي محلي پايمال شده است مي‌توانند به اين دادگاه شکايت کنند. آذربايجان در 25 ژانويه سال 2001 به عضويت شوراي اروپا درآمد و شوراي اروپا همواره به وضعيت دمکراسي و حقوق بشر در اين کشور رسيدگي مي‌کند.

لوئيس ماريا ده پوچ رئيس مجمع پارلماني شوراي اروپا که اخيرا سفري به باکو داشته و در جريان آن با الهام علي اف رئيس‌جمهوري آذربايجان، اوکتاي اسداف، رئيس مجلس و ديگر مقامات بلند پايه آذربايجان و نيز اعضاي هيأت نمايندگي آذربايجان در مجمع پارلماني شوراي اروپا، نمايندگان احزاب سياسي عضو پارلمان، رهبران احزاب مخالف و مدافعان حقوق بشر ملاقات نموده است در نشست خبري در باکو اعلام نمود: اگر آذربايجان به استانداردها در زمينه دمکراسي، حقوق بشر و نظام دولتي قانونمدار نرسد و در برابر اين مقاومت کند، نسبت به آذربايجان اقدامات جدي بعمل خواهد آمد. او اطمينان کامل دارد که سفر وي به آذربايجان بي نتيجه نخواهد بود. پوچ افزود: ديدار و گفت‌وگوهاي من در اين سفر نتايج مثبتي به همراه خواهد داشت. زيرا من با حسن نيت به آذربايجان آمده ام. وي يادآور شد که انجام بخشي از تعهدات آذربايجان را تأييد مي‌کند و از بابت اين سپاسگزار است. به گفته او، انتخابات رياست‌جمهوري آذربايجان براي مجمع پارلماني شوراي اروپا اهميت بسزايي دارد. زيرا خيلي چيزها بستگي به اين انتخابات رياست‌جمهوري دارد. علاوه بر اين، هيأت نمايندگي دفتر حقوق بشر و امور نهادهاي دمکراتيک سازمان امنيت و همکاري اروپا در گزارشي اذعان نموده است: در جمهوري آذربايجان هر چند قوانين انتخابات اصلاح شده، ولي برخي مشکلات مربوط به نحوه برگزاري انتخابات هنوز هم حل نشده باقي مانده است.

در اين گزارش اضافه شد: در جمهوري آذربايجان قانون جديد آزادي تجمع به تصويب رسيد، ولي برخي محافل سياسي در اجراي آن ترديد دارند. هيأت نمايندگي سازمان امنيت و همکاري اروپا در گزارش خود احتمال دخالت غير قانوني به روند انتخابات در جمهوري آذربايجان را امري نگران کننده خواند و افزود: دولت وعده مقابله با اين گونه دخالت‌ها را داده است. در اين گزارش اعلام شد ه است که سازمان امنيت و همکاري اروپا گروه 450 نفره ناظران خود را براي نظارت بر چگونگي برگزاري انتخابات رياست‌جمهوري در آذربايجان اعزام مي‌کند. علاوه بر اينها ژان فرانسوا بيورو، دستيار دبير کل ناتو در امور روابط عمومي گفت که پيمان آتلانتيک شمالي اطمينان دارد که در آذربايجان انتخابات شفاف و آزادي برگزار خواهد شد.

در خصوص سازمانهاي بين‌المللي و کشورهاي خارجي موثر در انتخابات آذربايجان بايد نگاه ويژه اي نيز به دولت آمريکا داشت. آمريکا از مدتها قبل براي تأثيرگذاري در انتخابات آذربايجان آماده شده است.در اسفند ماه سال گذشته رئيس دفتر امورعمومي سفارت آمريکا در آذربايجان گفته بود: مؤسسات مختلف آمريکايي انتخابات رياست‌جمهوري آذربايجان را در ماه اکتبر نظارت خواهند کرد. در ارديبهشت ماه سال جاري نيز سفير آمريکا در باکو اعلام نمود آمريکا سه ميليون و دويست هزار دلار براي برگزاري انتخابات رياست‌جمهوري آذربايجان به شيوه دمكراسي اختصاص داده است.

وي گفت: دولت آمريكا مبلغ مذكور را به منظور اجراي برنامه كمك به دولت جمهوري آذربايجان براي همكاري در زمينه برگزاري انتخابات رياست‌جمهوري به طور آزاد، عادلانه و برخوردار از دمكراسي در اين كشور تخصيص داده است. وي كمك به اصلاحات دمكراسي در جمهوري آذربايجان را از سياست‌هاي اولويت دار آمريكا در اين كشور اعلام كرد آن درسي گفت: اين برنامه شامل تقويت احزاب سياسي، تكميل سيستم انتخاباتي، توسعه مطبوعات آزاد، تأمين بهتر حقوق بشر و اولويت قوانين و نيز ايجاد شفافيت در جريان اخذ راي است. پس از آن دولت آذربايجان، آمريکا را به خاطر فراهم کردن سه ميليون دلار جهت طرح حمايت از انتخابات رياست‌جمهوري دمکراتيک در اين کشور متهم کرد و اين طرح را مداخله اين کشور در اوضاع داخلي آذربايجان دانست. درتاريخ 8 تير ماه سال جاري معاون امور دمکراسي و حقوق بشر وزير امور خارجه آمريکا در جمهوري آذربايجان گفته است که انتخابات رياست‌جمهوري سال جاري اين کشور از نظر انطباق با استانداردهاي ايالات متحده آمريکا و بين‌المللي بي نظير است و آنرا تأييد مي‌کنيم.

لازم به توضيح است در ماه‌هاي اخير، برخي تنشها در روابط آذربايجان و آمريکا مشاهده شده است که از آن جمله مي‌توان به سخنان تند الهام علي اف در سمينار سفراي آذربايجان اشاره نمود. در اين سخنان الهام به كرات با پيش كشيدن درآمدهاي كنوني آذربايجان گفته بود كه اين درآمدها به آذربايجان امكان مي‌دهد كه بدون دريافت هرگونه كمك مالي از سازمان‌هاي بين‌المللي و کشورهاي ديگر سياست مستقل خود را پيش ببرد. اين سخنان واكنش سريع كانداليزا رايس، وزير خارجه امريكا را در پي داشت. رايس در جريان ديدارش از جمهوري چك، در مصاحبه با راديو آزادي اعلام نمود كه رژيم‌هاي خودكامه در قفقاز جنوبي و آسياي ميانه براي مدت كوتاهي قادرند به حساب درآمدهاي نفتي در صحنه خودنمايي كنند، ولي هرگز نخواهند توانست با سيستمهاي خاص قرن 18 به جامعه جهاني بپيوندند.

بايد اذعان نمود که سياست کنوني آمريکا در قبال انتخابا ت آتي آذربايجان سياستي مبتني بر اعمال فشار از يک سو و وعده تأييد انتخابات از سوي ديگر مي‌باشد. آمريکا سعي دارد با اعمال برخي فشارها بر دولتمردان آذربايجان آنان را بيش از پيش به عواقب عدم همکاري با آمريکا متوجه نمايد و از سوي ديگر از اين فشارها به عنوان اهرمي جهت تنظيم روابط آذربايجان با روسيه استفاده نمايد. بعد از سفر رئيس‌جمهور روسيه به آذربايجان وايجاد زمينه براي گسترش مناسبات بين دو کشور ونيز بعد از مطرح شدن موافقت ضمني آذربايجان با طرح کاسفور روسيه در درياي خزر طبيعي به نظر مي‌رسد که آمريکا رفتاري همراه با اعمال فشار با آذربايجان داشته باشد. گذشته از اينها اين گونه رفتار آمريکا با دولت آذربايجان مانع خدشه‌دار شدن موقعيت آمريکا در بين احزاب مخالف آذربايجان خواهد گرديد، چه اينکه آذربايجان براي انجام برخي برنامه‌هاي خود در منطقه از قبيل انجام تبليغات تفرقه‌برانگيز در ايران و... بيش از دولت آذربايجان به احزاب مخالف و غربگرا نيازمند است. با همه اين اوصاف به نظر مي‌رسد در حال حاضر بهترين گزينه براي رياست‌جمهوري آينده آذربايجان از نظرآمريکا الهام علي‌اف باشد چراکه علي‌اف در دوران رياست‌جمهوري خود؛ بارها وفاداري خود به آمريکا را نشان داده است که از جمله آنها مي‌توان به پيوستن آذربايجان به ائتلاف به اصطلاح ضد تروريسم و اعزام نيرو به عراق و افغانستان اشاره نمود. ضمن اينکه گسترش روز افزون روابط آذربايجان و اسرائيل نيز دليل خوبي براي حمايت آمريکا از الهام علي اف است.

تاثير انتخابات بر روابط ايران و آذربايجان:
در ارتباط با تاثير نتايج انتخابات رياست‌جمهوري آذربايجان بر روابط دو کشور ايران و آذربايجان بايستي به چند نکته توجه داشت. نکته اول اين که لزوم روابط همه جانبه دو کشوررا بيش و پيش از آنکه به سليقه دولتمردان دو کشور وابسته بدانيم، بايد در اشتراکات فراوان تاريخي؛ ديني؛ فرهنگي و... بين دو ملت ايران و آذربايجان جستجو کنيم؛ به عبارت ديگر، همسايگي و پيوندهاي ديرين دو ملت اين امکان را به هيچ دولتمردي در جمهوري آذربايجان نخواهد داد تا نسبت به روابط با ايران بي تفاوت باشد. نکته دوم اينکه نتايج انتخابات رياست‌جمهوري آذربايجان و طرز تفکر دولتمردان جمهوري آذربايجان مي‌تواند در تعيين سطح روابط موثر واقع گردد. واقعيت اين است پس از استقلال آذربايجان به دليل برخي مسائل از جمله گرايش‌ها و پان ترکيستي سران جبهه خلق آذربايجان که توانسته بودند با استفاده از فضاي ملي‌گرايي حکومت آذربايجان را در دست گيرند و نيز به دليل تبليغات ضد ايراني برخي قدرتهاي منطقه اي و فرامنطقه اي و متهم نمودن ايران در بحران قره باغ و... روابط دو کشور در ميان پاره اي از سوء ظنها شکل گرفت. البته در سالهاي اخير با واقع بيني دولت آذربايجان و ديدارهاي متقابل رؤساي جمهور دو کشور روابط ايران و آذربايجان در مسير رو به گسترش قرار گرفته است و به نظر مي‌رسد بعد از انتخابات آذربايجان نيز اين روند ادامه يابد. در اينجا ذکر اين نکته ضروري به نظر مي‌رسد که پيروزي کانديداهاي غرب گرايي که گرايش‌هاي پان تركيستي شديدتري نسبت به حاکميت فعلي آذربايجان دارند مي‌تواند روند رو به بهبود روابط دو کشور را با مشکل روبه‌رو کند.

گروه‌هاي اسلامي و انتخابات رياست‌جمهوري آذربايجان:
با اينکه اکثريت قريب به اتفاق مردم آذربايجان را شيعيان تشکيل مي‌دهند، ليکن از سوي دولت آذربايجان هيچ گونه آزادي عمل براي شرکت فعال گروه‌هاي ديني در عرصه انتخابات داده نشده و علاوه بر آن محدوديت‌هاي فراواني پيش روي افراد و گروه‌هاي اسلامي قرار داده مي‌شود.
اصل 56 قانون اساسي آذربايجان در مقام محدود كردن دين و فعاليت‌هاي ديني؛ براي شركت روحانيون و يا به تعبير رايج در جمهوري آذربايجان خادمان دين، در انتخابات به عنوان نامزد مانع ايجاد كرده است. بند 3 اين ماده تصريح مي‌كند: «حق نامزدي خادمان دين و... در انتخابات طبق قانون مي‌تواند محدود شود».

با توجه به اينکه مردم آذربايجان از لحاظ ديني و نيز فرهنگي اشتراکات زيادي با مردم ايران و ترکيه دارند، پس از انتخابات اخير ترکيه و پيروزي قاطع اسلام گرايان در آن کشور؛ دولت آذربايجان که از ابتداي استقلال تا کنون محدوديتهاي زيادي را براي مردم مسلمان آذربايجان ايجاد کرده‌اند از تکرار نتايج انتخابات ترکيه در آذربايجان دچار رعب و وحشت شدند و بر محدويتها و تنگناهاي موجود اضافه نمودند. در اين بين حتي از پرونده سازي نيز دريغ ننموده و با دستگيري تعدادي جوان مذهبي تحت عنوان گروه سعيد، آنان را بدون هيچ گونه سندي به جاسوسي براي ايران متهم نمودند و در حقيقت با اين اقدام خود اين پيام را براي گروه‌هاي اسلامي ارسال کردند که در صورت هرگونه فعاليتي که از نظر گروه حاکم فعاليت سياسي تعبير گردد، سرانجامي جز حبس نخواهند داشت. در ادامه بايستي به اين نکته نيز اشاره داشت که حزب اسلامي آذربايجان که در سال 1992تاسيس شده داراي بيش از 60 هزار نفر عضو مي‌باشد و در سال تاسيس در وزارت دادگستري به ثبت رسيده بود، اما در پي تصويب قانون اساسي جديد جمهوري آذربايجان در سال 1995 فسخ ثبت رسمي شده است، زيرا طبق قانون جديد تشكيل هرگونه حزب ديني و ملي‌گرا در جمهوري آذربايجان ممنوع شده است. ضمن اينکه تلاش‌هاي مکرر مسئولين حزب براي اخذ مجوز از وزارت دادگستري منتج به نتيجه نشده است. در اين شرايط بديهي است که افراد و گروه‌هاي داراي اعتقاد اسلامي وارد عرصه انتخابات نشده و انتخابات آتي رياست‌جمهوري را تنها نمايش دمکراسي کنترل شده در آذربايجان بدانند.

سخن آخر:
واقعيت واقعيت اين است در حال حاضر با کناره‌گيري اکثر احزاب مخالف از روند انتخابات رياست‌جمهوري آذربايجان ادعاي دولتمردان آذربايجان مبني بر انجام انتخابات آزاد و منطبق با معيارهاي دموکراسي با چالش جدي مواجه شده است . اصولا در عرف سياست بين الملل تحريم و يا کناره‌گيري احزاب و شخصيتهاي سياسي از روند انتخابات نشان از غير دموکراتيک بودن جوامع دارد، عنواني که دولتمردان جمهوري آذربايجان عکس آن را براي خود تبليغ مي‌نمايند. انتخابات رياست جمهوري آتي در شرايطي مي‌توانست به عنوان انتخاباتي آزاد مطرح گردد که همه گروه‌هاي سياسي موافق و مخالف دولت و نيز احزاب و گروه‌هاي اسلامگرا بدون هيچ گونه اکراه و واهمه مي‌توانستند نامزدهاي خود را معرفي کنند و در شرايط برابر و با برخورداري از امکانات يکسان به تبليغ برنامه‌ها و اهداف خود بپردازند تا مردم جمهوري آذربايجان بتوانند کانديداي مورد نظر خود را برگزينند. به نظر مي‌رسد چنانچه در هر انتخاباتي که در کشور مسلمان جمهوري آذربايجان برگزار مي‌گردد شرايط فوق مهيا گردد مردم مسلمان آذربايجان که سالهاي متمادي است با تنگناهاي فراواني از قبيل محدوديت در برگزاري مراسمات ديني و ابراز اعتقادات مذهبي؛ اخذ شناسنامه و گذرنامه با پوشش اسلامي(براي زنان)؛ عدم اعمال نقش در سياست خارجي کشور و... برخوردارند کانديدايي را انتخاب خواهند نمود که در عمل براي دين و مذهب مردم احترام قايل باشد.

در پايان نظربه آنچه گفته شدو با توجه به ترکيب کانديداهاي رياست جمهوري که اکثرا با نياتي غير از رسيدن به رياست جمهوري از قبيل کسب موقعيت اجتماعي، دستيابي به مقام در دولت آينده ، کناره گيري به نفع الهام علي يف در آخرين روزهاي تبليغات و... ثبت نام کرده‌اند و اصولا داراي پايگاه مردمي و حزبي قوي نيستند و نيز باتوجه به تحريم انتخابات از سوي برخي احزاب و عدم معرفي کانديدا از سوي ساير احزاب مطرح نبايستي در پيروزي الهام علي يف در انتخابات 24 مهرماه ترديد نمود. ضمن اينکه رئيس جمهور آذربايجان با اقداماتي از قبيل اعطاي کمک مالي به مطبوعات، افزايش حقوق کارکنان و بازنشستگان و...سعي مي‌نمايد پيروزي خود در انتخابات را قطعي نمايد.