اظهارنظر مدیران مسئول برخی روزنامه ها:

جایگاه روزنامه ها بازیابی شود

به نظر من هنوز روزنامه ها مخاطبان خود را از دست نداده اند،بلکه تیراژ آنها هر روز افزایش می یابدو روزنامه جمهوری اسلامی تا به حال افزایش تیراژ داشته است ومن از اساس ادعای کاهش تیراژ را رد می کنم

کد خبر: ۱۴۵۵۴۳

تاریخ: ۱۱ بهمن ۱۳۸۹ - ۲۰:۰۸

بولتن نیوز گزارش داد: بسیاری از مخاطبان و کارشناسان روزنامه ها با اشاره به وضعیت تعدادی از روزنامه ها،این پرسش را مطرح کرده اند که چرا روزنامه های کشور در سال های اخیر،  با وجود افزایش تعداد و صدور تعداد زیادی  مجوز از سوی وزارت ارشاد، با تیراژ کم، مشکلات مالی، فعالیت با تعداد اندک خبرنگاران مواجه هستند و دلیل وجود تعداد زیادی روزنامه که با پنج شش نفر کار می کنند چیست؟
مدیران مسوول و سردبیران روزنامه ها، در گفت وگو با بولتن نیوز،  مشکلات مطبوعات امروز و دلیل فعالیت بسیاری از روزنامه ها با تعداد اندک و پنج شش نفر  و تیراژ کم را به چند دسته تقسیم می کنند.

یک دسته به مشکلات مالی، مسائل آگهی ها، یارانه ها و... به عنوان دلیل اصلی اشاره می کنند و برخی دیگر نیز به ظهور رسانه های آن لاین در کنار روزنامه ها، بی توجهی به گزارش های تولیدی درروزنامه های خبر محور و عدم استفاده از کارشناسان اشاره دارند.

بيژن مقدم مديرمسئول روزنامه جام‌جم ،یکي از دلايل گرفتار شدن مطبوعات در چنين وضعيتي را مشكلات مالي می داند كه منجر به تعديل نيروها شده و در نتیجه روزنامه‌اي كه تنها با ۵ يا ۶ نفر نيرو در حال انتشار است، نمي‌تواند در جذب مخاطب توفيقي داشته باشد

وی افزود: ‌هر مديري اگر شناخت درست و دقيق از وضعيت فعلي نداشته باشد، در طرح‌ها و برنامه‌هاي خود نمي‌تواند موفقيتي را كسب كند و منظور از اين شناخت اعم از وضعيت اقتصادي، فرهنگي و مشكلات ريشه‌اي است كه مطبوعات ما با آن دست به گريبان هستند.  يكي از دلايل گرفتار شدن مطبوعات در چنين وضعيتي مشكلات مالي  است  كه منجر به تعديل نيروها شده و روزنامه‌اي كه تنها با ۵ يا ۶ نفر نيرو در حال انتشار است، نمي‌تواند در جذب مخاطب توفيقي داشته باشد د

وی ادامه داد: نقش معاونت مطبوعاتي در حل اين دسته از مشكلات مطبوعات قابل توجه است. اگر مشكلات اقتصادي روزنامه‌ها حل شود بسياري از اين معضلات قابل حل است چرا كه مشكلات اقتصادي به صورت تدريجي آنقدر به روزنامه‌ها فشار آورده و باعث شده اين دسته از روزنامه‌ها مجبور به تعديل نيروهاي خود شوند و در نهايت تمام نيروي يك روزنامه به چند نفر خلاصه شده است.

در مواردي برخي از روزنامه‌ها تنها ۳ نفر نيرو دارند و وقتي از یک نيرو سؤال مي‌شود كه شما مسئول كدام گروه هستيد در پاسخ مي‌گويد گروه اجتماعي، فرهنگي، سياست خارجي و ... گاهي ديده مي‌شود كه يك نفر نيرو در روزنامه، مسئول بستن ۵ صفحه از صفحات روزنامه است

نظام الدین موسوی مدیر موسوول روزنامه خط شکن جوان هم با اشاره به این که همه روزنامه ها با این مشکل مواجه نیستند و برخی رسانه ها و روزنامه ها توانسته اند تعداد فروش و مخاطبان و روزنامه نگاران خود را افزایش دهند گفت:قبول  ندارم که تیراژ همه روزنامه ها کم شده و لزوما برای همه روزنامه ها، افت تیراژ و کاهش نیرو را شاهد نیستیم.

وی افزود: روزنامه ها دو دسته هستند یک دسته با کاهش تیراژ و کاهش نیرو مواجه هستند و دلیل آن این است که به تحلیل اخبار و گزارش ها و مقالات تولیدی نمی پردازند و تنها اخبار خبرگزاری ها را چاپ می کنند  و تعدادی دیگر نیز به جای تحلیل اخبار وحضور کارشناس خبرنگار در روزنامه، تعدادی از خبربیار دارند که تنها با حوزه های خبری و روابط عمومی ها درارتباط هستند .

مدیرمسوول این روزنامه پرمخاطب اظهار داشت: البته کار خبری و خبربیاری نیز لازم است اما آن چه بین روزنامه با رسانه ها وخبرگزاری های دیگر تفاوت ایجاد می کند موضوع تحلیل اخبار و گزارش های تولیدی است تا مردم با ابعاد خبر ورویدادهای خبری آشنا شوند.

وی با اشاره به گسترش نقش اینترنت و رسانه های دیجیتال در فضای مجازی گفت: بخشی از مخاطبان روزنامه ها به سمت سایت ها، وب لاگ ها و .. تمایل پیدا کرده اند و مخاطب های انحصاری کمتر شده است. باید با مطالب کارشناسی محور، در روزنامه ها و تحلیل اخبار فضایی ایجاد کنیم که مخاطبان، اخبار را در سایت ها بخوانند اما تحلیل اخبار را در روزنامه ها جستجو کنند و روزنامه ها برای مخاطبان جذاب باشد.

وی افزود: از آن جا که مخاطبان نخبه، دسترسی ساده تری به سایت ها دارند سریعتر به اخبار می رسند و از آن جا که روزنامه های خبر محور یک روز عقب هستند در نتیجه بسیاری از مخاطبان به خصوص مخاطبان نخبه  کمتر به روزنامه های خبر محور توجه دارند اما اگر روزنامه ای به تحلیل اخبار روز بپردازد در جذب مخاطب موفق تر از روزنامه های خبر محور خواهد بود.

وی ادامه داد: روزنامه های خبر محور که با کاهش تیراژ مواجه هستند باید با جذب کارشناسان وخبرنگاران اهل تحلیل، کاری کنند که در کنار ارائه خبر، تحلیل نیز ارائه دهند تا از این طریق مخاطبان را جذب و تیراژ خود را افزایش دهند.

نظام الدین موسوی تاکید کرد: در دنیای امروز، در کنار روزنامه های کاغذی، رسانه های آن لاین نیز ایجاد شده و ما نیز در کنار روزنامه جوان، سایت جوان آن لاین را نیز داریم که به انتشار اخبار به موقع وسریع می پردازد.اما در روزنامه  نیز تلاش بر این است که ضمن تامین نیاز مخاطب روزنامه که به سایت ها کمتر دسترسی دارند، اخبار را همراه با تحلیل و گزارش های تولیدی ارائه دهیم تا خبر همراه با چرایی و چگونگی خبر کار شود.

مدیر مسوول جوان که روزنامه اش تحلیل های جامعی را در مسائل روز منتشر می کند تصریح کرد: باید با آموزش خبرنگاران و تاکید بر نکات کارشناسی، گزارش های تولیدی را در روزنامه ها افزایش داد تا طیفی از خبرنگاران کارشناس به نوشتن گزارش های تولیدی مشغول شوند و مخاطبان بیشتری را جذب کنند

اما حجت الاسلام مسیح مهاجری مدیر مسوول روزنامه جمهوری اسلامی در این زمینه نظر دیگری دارد و معتقداست که تیراژ روزنامه ها کاهش نیافته وبا تاکید بر اینکه  تیراژ روزنامه ها کاهش نیافته می افزاید :به نظر من هنوز روزنامه ها مخاطبان خود را از دست نداده اند،بلکه تیراژ آنها هر روز افزایش می یابدو روزنامه جمهوری اسلامی تا به حال افزایش تیراژ داشته است ومن از اساس ادعای کاهش تیراژ را رد می کنم.

عده ای از روزنامه هایی که با کاهش نفرات و تیراژ مواجه شده اند، در خصوص چرايي مبتلا شدن به اين وضعيت به مشكلات اقتصادي اشاره مي‌كنند و معتقدند که  اگر اين دسته از مشكلات حل شود بسياري از اين روزنامه‌ها مي‌توانند به عرصه پرنشاط فعاليت بازگردند.

عده ای به مسائل مالی اشاره دارند که به دو بخش آگهی های روزنامه ها، فروش تک نسخه ای و یارانه های دولت مرتبط است و معتقدند که دولت باید یارانه را متناسب با تیراژ هر روزنامه توزیع کند و در عرضه آگهی نیز شرکت ها و سازمان ها مانند یک بنگاه اقتصادی بخش خصوصی تصمیم گیر باشند.

عده دیگری از روزنامه نگاران، فضای سیاسی ، ملاحظات نویسندگان و بی توجهی مخالفان و منتقدان به رعایت مفاد قانونی وحفظ حرمت مقامات و اشخاص را دلیل کاهش تیراژ می دانند و معتقدند که هر دو طرف چه طرفدار دولت و چه منتقد دولت باید یکدیگر را تحمل کنند و اگر قرار باشد که منتقدان مانند دو دهه گذشته به شکل افراطی عمل کنند و موازین و قانون  و ارزش ها را زیر سوال ببرند باعث ایجاد مشکلاتی خواهد شد وطرف مقابل نیز برخورد خواهد کرد و فضای گفت وگو و نقد را  کم رنگ می کند.

عده  دیگری نیز به امنیت شغلی روزنامه نگاران، مشکلات مالی و اخراج روزنامه نگاران به خاطر مشکلات مالی و ... اشاره می کنند و معتقدند که روزنامه نگاران این شغل را ترک کرده و به شغل دیگر متمایل می شوند و کم شدن روزنامه نگار نیز باعث ضعیف شدن کار خبررسانی و تحلیل می شود .

نکته دیگر نیز سیاست خود هیات نظارت بر مطبوعات و  وزارت ارشاد است که عملا به سمت افزایش تعداد روزنامه ها رفته و کاهش تیراژ را به همراه دارد.

برخی روزنامه نگاران نیز تحولات سیاسی و درخواست احزاب خلق الساعه و یا دولتی برای انتشار روزنامه و همچنین درآمد زایی  برخی صاحب امتیازها از طریق اجاره دادن روزنامه و یا فروش و واگذاری آن را یکی از دلایل رشد شدید تعداد روزنامه ها بدون توجه به کیفیت و تیراژ ارزیابی می کنند و معتقدند هر گروه سیاسی برای آن که تریبونی داشته باشد به دنبال آن بوده که روزنامه ای به نام حزب خود منتشر کند و یا از کس دیگری روزنامه اجاره کند. این مسئله باعث شد که در انتخابات تیراژ روزنامه ها بالا برود و پس از آن به شدت کاهش یابد.

رضا حقی معاون مدیر مسوول روزنامه اصلاح طلب مردم سالاری، معتقد است که روزنامه ها با سه دسته مشکل مواجه هستند. مشکل مهم این است که وزارت ارشاد برنامه مشخصی برای حمایت از مطبوعات ندارد و هر کس به عنوان معاونت مطبوعاتی انتخاب می شود، نظر شخصی خود را در آن اعمال می کند.

در نتیجه دو نوع مشکل ایجاد می شود یکی این که منبع مهم تامین مالی مطبوعات، یعنی آگهی ها به گونه ای بین روزنامه ها توزیع می شود که باعث بی عدالتی می شود. به عنوان مثال بخشنامه دولت که برای اولین بار در تاریخ مطبوعات صادر شد تمام آگهی های شرکت ها و سازمان های دولتی را به سمت روزنامه ایران سرازیر کرد و ماهیانه 5 میلیارد تومان را به جای توزیع در بین همه مطبوعات، تنها به سمت روزنامه ایران روانه کرد.

این موضوع نشان می دهد که دولت تصور می کند که چون این شرکت ها و سازمان ها دولتی هستند پس اجازه دارند که در مورد این آگهی ها تصمیم بگیرند. در حالی که بخش عمده ای از اقتصاد ایران به دلایل مختلف و از جمله درآمد نفت که متعلق به همه مردم ایران است دولتی است و این اموال و کارخانه ها و سازمان ها متعلق به همه مردم است.

نکته دوم این است که یارانه های دولت به مطبوعات نباید سلیقه ای پرداخت شود. برخی مسوولین اعلام کرده اند که هر روزنامه ای که طرفدار دولت باشد و از دولت حمایت کند یارانه دریافت می کند ویارانه را اموال و دارایی خود می دانند. در حالی که روزنامه را مردم می خوانند و چه منتقد دولت و چه طرفدار دولت، مخاطبانی در بین مردم دارند و دولت موظف است که چتر قانونی را یکسان بر سر همه نگه دارد و حمایت یارانه ای را از همه به طور یکسان داشته باشد.

یکی از خبرنگاران روزنامه اصلاح طلب شرق نیز معتقد است که به خاطر فضایی که بعد از انتخابات شاهد بودیم، افراد صاحب نظر در گفتار و نوشتار خود بسیار اهل ملاحظه شده اند و تحلیل به مردم ارائه نمی دهند . اخبار نیز شب قبل ازچاپ روزنامه ها ازطرق سایت های اینترنتی و صدا و سیما، به اطلاع مردم می رسد . در نتیجه برای روزنامه ها تنها تحلیل باقی مانده است و تحلیل اخبار ورویدادها و گزارش های تحلیلی و تحقیقی نیز به خاطر همین ملاحظه های صاحب نظران ارائه نمی شود.

در نتیجه مخاطبان تشنه مطالب به جای این که به روزنامه ها مراجعه کنند به سایت ها، شبکه های خارج کشور، رسانه های بیگانه و... روی می آورند و مطبوعات داخلی دچار سرخوردگی می شوند و تعداد کمتری از نویسندگان در روزنامه ها مشغول کار هستندو تعداد آنها دائم رو به کاهش است و اگر این محدودیت ها و ملاحظات به تدریج برطرف شود و جناح های سیاسی یکدیگر را تحمل کنند و مخالف و موافق و منتقد به هم احترام بگذارند نتیجه این می شود که مطبوعات با رشد فروش تک نسخه ای خود درآمد کسب می کنند و خبرنگاران بیشتری را جذب خواهند کرد و تیراژ و فروش بهتر می شود وفشار برای گرفتن آگهی و یارانه از دولت نیز کاهش خواهد یافت.

البته شرط این راهکار این است که مخالف ومنتقد نیز حدود قانون را رعایت کنند و به گونه ای عمل نکنند که طرفداران دولت به دنبال ایجاد محدودیت باشند و نویسندگان مجبور به ملاحظه کاری و سکوت شوند.

نیشابوری سردبیر روزنامه عصر ایرانیان، نیز با اشاره به کاهش اعتماد مردم به روزنامه ها گفت: کاهش تولید محتوا، و حضور کسانی که تعلقات سیاسی واقتصادی دارند و کار حرفه ای و روزنامه نگاری نمی کنند و دنبال تریبون هستند تا نظرات خود را بیان کنند یا درآمدی برای خود ایجاد کنند باعث شده که تحلیل، اخبار و گزارش های تولیدی و حرفه ای کاهش یابد و مخاطبان کمتر شوند

وی اظهار داشت: باید توجه داشت که روزنامه نگاری باید در وجود خبرنگار باشد و این که کسی صرفا روزنامه نگاری خوانده باشد کافی نیست بلکه باید علاقه مند باشد و در وجود او شور کار و تحلیل و پیگیری اخبار باشد.

وی افزود: از سال آینده، با هدفمندی یارانه ها وافزایش هزینه های آب، برق، گاز و کاغذ، برخی روزنامه ها و مطبوعات تعطیل می شوند و مشکلات هزینه ای نیز عاملی برای افزایش مشکلات روزنامه ها به شمار می آید.

محسن اکبری دبیر سرویس صنعت یکی از روزنامه های اقتصادی نیز معتقد است که نبود امنیت شغلی و تغییر شغل دائمی، مشکل عمده روزنامه نگاران است و وقتی روزنامه نگار احساس می کند که مدت کوتاهی در یک روزنامه خواهد بود و به دلیل مشکلات مالی، نظر سردبیر یا تعطیلی روزنامه، مجبور به ترک کار خود خواهد بود تصمیم می گیرد که یا از کشور خارج شود، یا به شغل دیگری مشغول باشد و یا سرگرم کارهای مطبوعاتی، روابط عمومی و شغل های مرتبط با رسانه ها باشد تا زمان بگذرد.

نکته قابل توجه این است که قبلا یک روزنامه با 50 خبرنگار و کارکنان مختلف کار می کرد، تیراژ بالای 100 هزار نسخه داشت اما حالابه دلایل مختلف، تعداد روزنامه ها بیشتر شده اما از کیفیت، تیراژ و تعداد خبرنگاران آنها کاسته شده، کیوسک های روزنامه فروشی نشان می دهد که بیش از 50 روزنامه و هفته نامه با چند نسخه محدود روی هر کیوسک قرار دارد در حالی که قبل همین اطلاعات و کیهان، با تیراژ انبوه در هر کیوسک به چشم می خورد . در نقاط مختلف شهر عده ای مشغول لایی زدن روزنامه همشهری بودند و عده ای صدا می زدند روزنامه ، روزنامه ، آخرین بار.

وی معتقد است حتی اگر تحلیل برای روزنامه ها باقی مانده باشد و خبر کمتر مورد توجه روزنامه ها باشد بازهم باید شرایط به گونه ای باشد که مردم روزنامه خوان بیشتر شود نه کمتر. زیرا در دنیای امروز اطلاعات و تحلیل قابل عرضه وفروش است و حتی با وجود میلیون ها وب لاگ و وب سایت، باز هم روزنامه برند خاص خود را دارد و مورد توجه مردم است و نسخه کاغذی در کنار نسخه چاپی باید معنا داشته باشد. به گونه ای که خلاصه ای از تحلیل اخبار در نسخه اینتر نتی باشد و کامل آن در نسخه کاغذی و همچنین نسخه کامل مقاله از طریق کارت های اعتباری قابل خرید باشد.

از طرف دیگر علیرضا بختیاری مدیر مسئول روزنامه تکنیکی دنیای اقتصاد نیز افت تیراژ روزنامه ها را تایید می کند ولی آن را از چند جهت قابل بررسی می داند. از نظر بختیاری روزنامه در کنار کارکرد رسانه ای اش یک بنگاه اقتصادی هم هست که باید با پردازش خوب اخبار و تاثیرگذاری عمیق روی مخاطب حوزه نگاه مخاطب را وسیع کند. از طرفی روزنامه ها باید با تولید بیشتر و پردازش صحیح اطلاعات و اخبار و استخدام خبرنگاران خبره به تقویت فرهنگ روزنامه خوانی کشور کمک کنند

بختیاری که مدیریت پر تیراژ ترین رسانه ی مکتوب اقتصادی کشور را بر عهده دارد وجود رسانه های آنلاین را عاملی برای کم شدن مخاطبان رسانه های مکتوب نمی داند و می گوید:به نظر من تاثیرگذاری رسانه های مکتوب بسیار بیشتر از سایت ها و خبرگزاری هاست، به همین جهت باید با حرکت در یک چهار چوب منتظم و با مدیریت درست مطالب و توزیع ، روزنامه را به عنوان یک رسانه مرجع به مردم معرفی کرد.از طرفی هم دولت باید فرهنگ روزنامه خوانی را در میان مردم تقویت کند و با ارائه بسته های تشویقی و حمایتی مطبوعات را به سمت بالندگی سوق دهد.

به هر حال آنچه که مسلم است روزنامه های ما با مشکلات روز افزونی مواجه هستند که نگاه به این مشکلات و اقدام در جهت کمک به رفع این مشکلات زمینه ای است برای تقویت فرهنگ مطالعه و تاثیرگذاری هرچه بیشتر روزنامه های ما در سطح جامعه و حتی بین الملل.گرچه تلاش بولتن در این گزارش برای مصاحبه با اعضای کمسیون فرهنگی مجلس و مسئولین وزارت ارشاد به جایی نرسید ولی آمادگی دارد در صورت لزوم راه کارهای ارائه شده مسئولین برای رفع این مشکلات را بررسی کند