درهاي ما به روي آمريكايي‌ها باز است

گفت‌وگو با نماينده ايران در اوپك

کد خبر: ۱۴۴۷۳

تاریخ: ۰۶ مرداد ۱۳۸۷ - ۱۶:۱۰

نخستين آزمون محمدعلي خطيبي ماه آينده رقم خواهد خورد. او بايد براي نخستين بار در جلسه هيات عامل اوپك، به عنوان نماينده ايران شركت كند. متولد نيمه نخست دهه 30 است و فارغ‌التحصيل رشته شيمي است. نخستين مصاحبه بلند او با مطبوعات در حالي با شهروند امروز انجام شد كه وي به همراه خانواده‌اش در سفر بود. همين‌جاست كه بايد به خاطر فرصتي كه براي اين گفت‌وگو گذاشت از او تشكر كرد. مابقي را در متن گفت‌وگو بجوييد.

• آقاي خطيبي، با توجه به اينكه جنابعالي هم معاون بازاريابي و فروش نفت امور بين‌الملل شركت نفت بوده‌ايد و هم نماينده ايران در اوپك هستيد به عنوان سوال نخست مي‌خواستم بپرسم رفتن آقاي غنيمي‌فرد و آمدن آقاي عرشي چه ميزان در سياست‌هاي فروش نفت ايران اثر خواهد گذاشت؟
ترديد دارم كه سياست‌ها تغيير كند چرا كه انتصاب مدير جديد امور بين‌الملل شركت نفت از بيرون نبوده است. فردي به عنوان مدير بين‌الملل منصوب شده كه خودش 5/2 سال مسئول بازاريابي نفت خام بوده است.

• زماني كه شما معاون بازاريابي و فروش نفت بوديد ايشان معاون‌تان بود. آيا جنابعالي ايشان را در اين سمت منصوب كرديد؟
بنده حدود سال 61 وارد صنعت نفت شدم. آقاي عرشي قبل از من وارد صنعت نفت شده بود. ايشان قبل از سال 61 در امور بين‌الملل حضور داشتند و فرد شناخته‌شده‌اي هستند. از زماني كه بنده مسئوليت بازاريابي و فروش را در مديريت بين‌الملل به عهده گرفتم ايشان هم به عنوان رئيس اداره بازاريابي نفت خام انجام وظيفه كردند.

• براي انتصاب فردي به سمت مديريت بين‌الملل شركت نفت كه پست استراتژيكي است آيا صرفا نظر مديرعامل شركت ملي نفت يا وزير نفت لحاظ مي‌شود يا نظر مقامات ارشد كشور هم مدنظر قرار مي‌گيرد؟
نسبت به گذشته اطلاعاتي ندارم و نمي‌توانم نظر دهم. اما در تغييرات اخير بايد عرض كنم چون مدير بين‌الملل مستقيما زير نظر مديرعامل شركت ملي نفت كار مي‌كند اصل نظر مديرعامل است.

• يعني نهادهاي بالاتر، نظري درباره انتصاب در اين پست نمي‌دهند؟
مطمئن نيستم ولي ممكن است در اين حوزه با وزير نفت هم هماهنگي كرده باشند اما با نظر مديرعامل شركت ملي نفت ايران حكم صادر مي‌شود.

• از دو سال و نيم گذشته كه جنابعالي از موسسه مطالعات بين‌المللي انرژي به معاونت بازاريابي و فروش نفت امور بين‌الملل منصوب شديد بحث جايگزيني شما با آقاي غنيمي‌فرد داغ شد. آيا اين جايگزيني به شما هم پيشنهاد شده بود؟
خير، پيشنهادي نبود. اما اگر هم پيشنهاد مي‌شد بنده بنا داشتم كه اين پيشنهاد را قبول نكنم.

• به چه دليل؟
به دلايل مختلف. خودم را در اين حد نمي‌ديدم.

• حدتان را پايين‌تر مي‌ديديد يا بالاتر؟
هميشه خودم را پايين‌تر ديده‌ام مگر در جايي كه احساس تكليف شده باشد.

• يعني نمايندگي ايران در هيات عامل اوپك اهميتش كمتر از مديريت بين‌الملل است كه شما اين سمت را پذيرفته‌ايد؟
اين دو با هم قابل مقايسه نيستند چون اساسا دو وظيفه مختلف دارند. امور بين‌الملل مسئوليت فروش نفت خام، فرآورده‌هاي نفتي و مسئوليت واردات فرآورده‌هاي نفتي را بر عهده دارد. به اضافه يك سري قراردادهاي داخلي و خارجي سرمايه‌گذاري داخلي و خارجي. اين كار بسيار مهم است و با زندگي تك‌تك آحاد مردم در ارتباط است. افرادي كه قبلا در اين سمت بوده‌اند مسئوليت بسيار سنگيني داشتند و افرادي هم كه امروز در اين سمت هستند در طول دو سال و نيم گذشته شاهد بودم كه فعاليت بزرگي در امور بين‌الملل انجام داده‌اند.

• آقاي خطيبي، اين جواب سوال من نيست. شما فرموديد كه بنده خودم را در حد پذيرش مسئوليت امور بين‌الملل نفت نمي‌ديدم. سوالم اين بود كه آيا نمايندگي ايران در اوپك مسئوليتش كمتر از امور بين‌الملل بود كه پذيرفتيد؟ اوپكي كه به هر حال بر سياست‌هاي انرژي جهان تاثير جدي دارد و كشورهاي عضو در عين دوستي و رفاقت، رقابت جدي بر سر منافع خودشان دارند.
در اوپك بيشتر فعاليت‌ها سياست‌گذاري است. بنده حدود 15 سال سابقه كار در امور اوپك را داشتم. آخرين سمتم هم رياست اداره قيمت‌گذاري آنجا بود. در تعداد زيادي از جلسات داخلي و خارجي اوپك شركت داشتم. حتي در جلسه تعاريف اوپك كه تعريف‌هاي اين سازمان را مشخص مي‌كرد شركت داشتم.

• ولي جلسه هيات عاملي نرفته‌ايد؟
سابقه‌اي كه در امور اوپك داشتم به من اين جرات را داد كه اين مسئوليت را بپذيرم. اما در مورد امور بين‌‌الملل سابقه كارم كمتر بود.

• وقتي سمت نمايندگي ايران در هيات عامل اوپك را پذيرفتيد با آقاي كاظم‌پور اردبيلي صحبتي كرديد كه از تجربيات ايشان استفاده كنيد. تا آنجا كه بنده اطلاع دارم شما در تحويل گرفتن اين پست همديگر را ملاقات نكرده‌ايد؟
زماني كه آقاي كاظم‌پور اردبيلي از وزارت خارجه به نفت آمدند، بنده در امور اوپك بودم. شايد برايتان جالب باشد كه در اولين ماموريت خارجي كه آقاي كاظم‌پور تشريف بردند، بنده را همراه خودشان بردند و در طول سفر از نظراتم استفاده مي‌كردند و با همديگر صلاح و مشورت مي‌كرديم. البته ماموريت هم بسيار حساس بود. در واقع زماني كه ايشان تشريف آوردند من آنجا بودم و در آن ماموريت كه اولين ماموريت ايشان هم بود از نظرات و تجربيات بنده استفاده مي‌كردند.

• بالاخره وقتي آقاي كاظم‌پور اردبيلي وارد نفت شدند سابقه سرپرستي وزارت بازرگاني و معاوت وزارت خارجه را داشتند.
ولي تجربيات بنده در اين حوزه به عنوان يك كارشناس بيشتر از ايشان بود.

• بعد از بيست‌وچند سال وقتي مي‌خواستيد نمايندگي اوپك را تحويل بگيريد باز هم تجربيات شما بيشتر از ايشان بود؟
افراد دو گونه هستند. يك عده افراد مستقيما از بالا مي‌آيند و در جايگاهي قرار مي‌گيرند. طبيعتا اين افراد فاقد پيشينه كارشناسي هستند و ناچارند در موضوعات مختلف از نظرات كارشناسانه استفاده كنند. عده‌اي هم مراحل رشد خودشان را پله‌پله طي كرده‌اند. اينها مراحل كارشناسي را از نخستين پله تا آخرين پله طي كرده‌اند. به هر حال من چون از اولين پله كارشناسي فعاليتم را آغاز كردم تمام اين مراحل را پله‌پله طي كرده‌ام.

• ببخشيد آقاي خطيبي، وظيفه‌ام در اينجا دفاع از آقاي كاظم‌ پوراردبيلي نيست. ولي الان كسي از شما احتمالا قبول نخواهد كرد كه بگوييد بعد از اين همه سال ايشان صاحب‌نظر مسائل اوپك نيستند. ضمن اينكه مباحث اوپك همه‌اش كارشناسي و نفتي نيست. مباحث بسيار پيچيده سياسي دارد. قبول داريد؟
نمي‌خواهم بگويم كه اوپك مسائل سياسي ندارد. اما اوپك يك سازمان سياسي صرف نيست. خود اوپك هم پرهيز مي‌كند كه به عنوان يك سازمان سياسي قلمداد شود. اوپك بيشتر يك سازمان اقتصادي است. يكي از دلايلي كه تا به امروز نتوانستيم در اوپك سمت‌هاي بالايي بگيريم اين است كه سعي كرده‌ايم افرادي را كه پيشينه سياسي دارند در اين سازمان مطرح كنيم.

• مگر دبيركل فعلي اوپك پيشينه سياسي ندارد؟ ايشان سال‌ها وزير نفت ليبي بود. كشوري كه در آن برهه در مقابل آمريكا بود و...
همين آقاي البدري را اگر بررسي كنيد خواهيد ديد كه مراحل كارشناسي را در داخل صنعت نفت طي كرده است. بعضا ديدم كه افرادي كه چهره‌هاي شناخته شده‌اي هستند وقتي در سمت‌هاي غيرمرتبط قرار مي‌گيرند ارباب جرايد اين را طبيعي مي‌دانند ولي اگر كسي بعد از طي مراحل مختلف و كارشناسي در سمت مرتبط قرار مي‌گيرد فكر مي‌كنند اتفاق عجيبي افتاده است. اجازه بدهيد كمي به عقب‌تر برگردم. زمان آقاي غرضي وقتي ما وارد نفت شديم مديريت‌ها خيلي راحت به افراد داده مي‌شد. به ياد مي‌آورم وقتي آقاي غرضي را ملاقات كردم ايشان هم سمت مديريتي به بنده پيشنهاد كردند هم سمت كارشناسي. اما توصيه كردند كه بروم از سمت كارشناسي شروع كنم تا با پايه قوي رشد كنم. حداقل بنده هر دو رده پيشنهادي را داشتم. اما ترجيح دادم توصيه آقاي غرضي را بپذيرم.

• چه كسي شما را به نفت آورد؟
خيلي راحت از طريق سيستم معمول مصاحبه و گزينش شديم.

• چه سمت‌هايي به شما پيشنهاد داده بودند؟
حالا نمي‌خواهم وارد فضاي آن دوران شوم اما به هر حال شركت‌‌ها، مديريت‌هاي مختلفي داشتند.

• وقتي شما پست نمايندگي در هيات عامل اوپك را تحويل مي‌گيريد بي‌آنكه با نفر قبلي كه بيشتر از 20 سال در اين حوزه تجربه كسب كرده تعامل كنيد يعني اين مقدار تجربه از نفت خارج مي‌شود. اين را ضعف نمي‌دانيد؟
چرا فكر مي‌كنيد اگر كسي مسئوليتي مي‌گيرد حتما بايد نظر فرد قبلي را جلب كرده باشد.

• منظورم جلب نظر نبود. مي‌شد در جلساتي تجربيات آقاي كاظم‌پور را بگيريد.
بنده قبل از ايشان در امور اوپك بودم. بنابراين تجربياتم بيش از ايشان است. ايشان اوايل از تجربيات بنده استفاده مي‌كرد. بعد از 15 سالي كه در امور اوپك بودم 10 سال هم در موسسه مطالعات در رده پژوهشي اوپك و بازارهاي نفت بودم. در واقع در اين دوران كار اوپك را ادامه دادم ولي با عمق بيشتر. ارتباطم با اوپك قطع نشده بود كه بخواهم دوباره وصلش كنم.
اجازه بدهيد قضاوت در اين‌باره را بسپاريم به افكار عمومي و سياست‌هايي كه در اين‌باره پياده مي‌شود.

• در مورد سياست‌ها اجازه بدهيد عرض كنم كه سياست‌ها در اوپك را وزير محترم نفت تعيين مي‌كنند. شما فكر نكنيد نماينده در هيات عامل سياست‌گذار است.
ولي در زمان آقاي كاظم‌پور حتي در زمينه تدوين استراتژي براي اوپك خاطرم هست كه ايشان مشاركت داشتند.
سياست‌هاي اوپك در جلسات تدوين استراتژي بلندمدت با حضور همه اعضاي اوپك تهيه مي‌شود. بعيد مي‌دانم يك نفر بتواند سياست‌گذار اوپك باشد.

• اجازه بدهيد از اين بحث فاصله بگيرم. سياست جنابعالي در اوپك سياست خاصي خواهد بود. يعني آقاي وزير از شما خواسته‌اند كه در اين سازمان سياست خاصي را پيش ببريد؟ يعني سياست ايران نسبت به سال‌هاي گذشته در اوپك تفاوتي خواهد كرد؟
سياست‌هاي جمهوري اسلامي ايران با تغيير نفرات تغيير نمي‌كند. در طول مدتي كه آقاي كاظم پوراردبيلي نماينده ايران در اوپك بودند شاهد بوديد كه چند وزير تغيير كرد. شما فكر مي‌كنيد در اين مدت سياست‌هاي ما در اوپك تغيير كرده است؟

• سياستي كه در زمان جنگ در اوپك داشتيم با سياست بعد از جنگ بالاخره با هم تفاوت داشت. مثلا مقاومت در برابر هم‌سهمي توليد نفت با عراق و بعد هم پذيرشش. يا در مسئله دبيركلي دوره‌اي گفتيم «يا ايران يا هيچ» و در دوره ديگري به دبيركلي ليبي رضايت داديم.
هيچ وقت ما راضي نشديم كه عراق سهميه برابري در توليد نفت با ايران داشته باشد. در آخرين جلسه‌اي كه خاطرم هست در زمان آقازاده در اين مورد برگزار شد اعلام كرديم كه ما درصد توليد نفت خودمان را از سقف توليد اوپك برمي‌داريم. اگر كشورهاي ديگر از درصد خودشان مي‌خواهند به عراق بدهند. بنابراين كشورهاي ديگر از سهم‌شان به عراق دادند تا سهميه‌مان مساوي شود.

• جنابعالي براي نخستين بار در ماه سپتامبر در جلسه هيات عامل اوپك شركت خواهيد كرد. نگران نيستيد؟
براي چه بايد نگران باشم. جلسات هيات عامل جلسات خاصي نيست. بنده در جلسات پيچيده كارشناسي و فني در اوپك شركت كرده‌ام. در بسياري از اجلاس وزارتي هم در كنار وزراي وقت بودم. زماني در اوپك چنددستگي بود و اجلاس بسيار سختي داشتيم و جلسات گاها تا بامداد طول مي‌كشيد. الان كه آن مسائل نيست.

• چه اتفاقي افتاد كه در زمان آقاي زنگنه از امور اوپك به موسسه مطالعات رفتيد؟
موسسه مطالعات فعاليت جديدي را براي مطالعه عميق بازارهاي انرژي شروع كرده بود.

• به خاطر مؤسسه مطالعات رفتيد يا به خاطر اختلاف‌نظرهايي كه با شما داشتند؟
اختلاف‌نظر كه طبيعي است.

• با حمايت چه كسي به عنوان نماينده جديد ايران در اوپك منصوب شديد؟ آيا سوابق‌تان در انجمن اسلامي هم موثر بود؟
فكر مي‌كنم به دليل سوابق كارشناسي كه داشتم انتخاب شدم. به هيچ وجه ارتباطي به نكته‌اي كه شما اشاره كرديد نداشت. چون حتي برخي اين سوابق را ضدامتياز تلقي مي‌كردند!

• با تيم دولت آشنايي داريد؟
بنده فقط با آقاي نوذري صحبت كردم. آشنايي ايشان هم با بنده به زمان نمايندگي مجلسشان برمي‌گردد. در آن زمان ايشان در دو، سه جلسه اوپك به همراه وزير نفت شركت كرده بودند. بنده هم در معيت ايشان به عنوان يك كارشناس حضور داشتم.

• آقاي خطيبي، رئوس سياست‌هاي شما در اوپك چه خواهد بود؟
عرض كردم سياست‌ها را ما تعيين نمي‌كنيم. ما همچنان سياست‌هاي وزارت نفت را دنبال مي‌كنيم كه ممطئن هستم اين سياست‌ها در بعضي موارد در سطوح بالاتر هماهنگ مي‌شود.

• بنابراين جنابعالي اعلام مي‌كنيد كه سياست ايران در اوپك تغيير نخواهد كرد؟
چرا بايد تغيير كند. براي اينكه نفر قبل از بنده هم اين سياست‌ها را نگذاشته است كه ما بخواهيم تغيير دهيم. اين سياست‌ها در مجموعه بالاتري تدوين مي‌شوند. ما هم اگر پيشنهاد كارشناسي داشته باشيم ارائه مي‌دهيم.

• با توجه به اينكه معاونت بازاريابي و فروش امور بين‌الملل را هم تجربه كرده‌ايد بفرماييد مقاصد فروش نفت ايران چه كشورهايي هستند؟
الان ديگر در مسئوليت قبلي‌ام در امور بين‌الملل در رابطه با فروش نفت نيستم. اما به هر حال بايد عرض كنم كه تغييراتي در مصرف دنيا به وجود آمده است. در دهه‌هاي گذشته موتور تقاضا در كشورهاي صنعتي بود. اما در دهه اخير، موتور افزايش تقاضا كشورهاي آسيايي هستند. بنابراين به درستي تغيير در بازارهاي ما از غرب به شرق صورت گرفته است. الان عمده نفت ايران در بازار شرق به فروش مي‌رسد.

• يعني كدام كشورها؟
عمدتا كشورهاي آسيايي نظير هند، چين، تايوان، كره، فيليپين.

• چه ميزان از نفت ايران به كشورهاي آسيايي مي‌رود؟
حدود يك ميليون و 600 هزار بشكه در روز به كشورهاي آسيايي صادر مي‌شود. كل صادرات ايران در سال‌هاي اخير بين 5/2 ميليون بشكه يا 6/2 ميليون بشكه بوده است.

• يعني روزانه حدود يك ميليون بشكه از نفت ايران به بازار اروپا و آفريقا مي‌رود؟
حدود هشتصد و پنجاه هزار بشكه به بازار اروپا مي‌رود. حدود 150 هزار بشكه هم به كشورهاي آفريقايي و عمدتا آفريقاي جنوبي نفت صادر مي‌شود. مقداري هم به صورت قراردادهاي دوجانبه نفت مي‌فروشيم.

• در اروپا بيشتر به چه كشورهايي نفت مي‌فروشيد؟
به خيلي از كشورها. تركيه، يونان، ايتاليا،‌ فرانسه و يكي از كشورهاي اروپاي شرقي. به بسياري از كشورهاي اروپايي از طريق فروش نفت به شركت‌ها نفت صادر مي‌كنيم. مثلا توتال از ما نفت مي‌خرد ولي لزوما شايد همه نفت را در فرانسه عرضه نكند.

• شركت توتال چه ميزان نفت از ايران مي‌خرد؟
بين 150 تا 180 هزار بشكه در روز.

• شركت شل چقدر نفت مي‌خرد؟
اخيرا دريافت نفت شكل به 20 هزار بشكه در روز كاهش پيدا كرده است.

• به چه دليل خريد شل از روزانه حدود 100 هزار بشكه تا اين حد كاهش يافته است؟
برخلاف آنچه گفته مي‌شود ايران در فروش نفت‌اش تخفيف مي‌دهد شل اعلام كرد كه قيمت‌هاي ما گران است.

• شركت بريتيش پتروليوم چقدر نفت از ايران مي‌خرد؟
اين شركت هم قبلا حدود 100 هزار بشكه نفت مي‌خريد كه الان حدود 10 تا 20 هزار بشكه در روز مي‌خرد. البته اين قراردادهاي ساليانه‌شان است. ممكن است اين شركت‌ها به صورت تك‌محموله‌اي هم از ايران نفت بخرند. ترجيح هم مي‌دهند تك‌ محموله خريد كنند.

• فكر مي‌كنم بپذيريد كه بخشي از تامين منافع و امنيت ملي‌مان به مقاصد فروش نفت بستگي دارد به عبارت ديگر اگر كشوري به نفت ايران احتياج داشته باشد شايد رفتارش در عرصه بين‌المللي بيشتر همسو با ايران باشد.
اين حرف به نوعي درست است. قبلا كشورهاي مصرف‌كننده نفت، وقتي مي‌خواستند پالايشگاهي را بسازند براساس نفت خام خاصي طراحي مي‌كردند. الان اين‌طور نيست. پالايشگاه‌ها با استفاده از تكنولوژي جديد تركيب نفت خام‌هاي مورد نظرشان را درست مي‌كنند. بنابراين اگر نفت خام خاصي يك روز به پالايشگاهي عرضه نشود مي‌تواند با تركيب نفت خام‌هاي ديگر آن را بسازد. بنابراين انعطاف‌پذيري در سيستم پالايشگاهي زياد شده و خود را وابسته به نفت خام خاصي نمي‌دانند.

• قبول دارم. ولي فرق است بين فرانسه‌اي كه 100 هزار بشكه نفت از ايران مي‌خرد تا فرانسه‌اي كه 10 هزار بشكه نفت مي‌خرد.
اولا شركت‌هاي اروپايي كه نفت ايران را مي‌خرند ممكن است به كشورهاي مختلف اروپا نفت بفروشند. ثانيا بخشي از امنيت ملي ما ممكن است به نفت مرتبط باشد. نه صددرصد آن.

• به نظر شما اينكه ما بيشتر نفت‌مان را به آسيا مي‌دهيم و كمتر آن را به كشورهاي موثر اروپايي، به لحاظ تامين امنيت ملي درست است؟
ما در بازار غرب؟ صورت فعال حضور داريم. حتي فعال‌تر از برخي كشورهاي بزرگ صادركننده نفت.
چه‌طور ممكن است؟ شما مي‌فرماييد از 6/2 ميليون بشكه‌ صادرات حدود 850هزار بشكه اروپا مي‌برد.
الان بازار آسيا در حال رشد است. اگر بخواهيم از تقاضاهاي جديد نفت، سهمي داشته باشيم حتما بايد در اين بازار حضور داشته باشيم. ضمن اينكه تلاشمان اين است كه در بازار اروپا به صورت بسيار فعالي حضور داشته باشيم. حتي اگر قراردادهاي ساليانه خريد نفت را كم كنند به صورت فروش تك محموله حضور خواهيم داشت. بنابراين هيچ فرصتي براي افزايش سهم‌مان در بازار اروپا را از دست نمي‌دهيم.

• به نظر شما تحريم هم در فروش نفت ايران تاثير داشته است؟
بازار نفت‌مان جابه‌جا شده است. قبل از اين كه آمريكا خريد نفت از ايران را در سال‌هاي گذشته توسط شركت‌هاي آمريكايي تحريم كند در مواردي بين 600 تا 650 هزار بشكه در روز به شركت‌هاي آمريكايي نفت مي‌فروختيم. وقتي آمريكايي‌ها از ايران نفت نخريدند ناچار سراغ كشورهاي ديگر رفتند. بنابراين ايران بازار آن كشورها را گرفت.

• منظورم اين بود كه به چه دليل صادرات نفت ايران بيشتر به سمت آسيا سوق پيدا كرد تا اروپا؟
تقاضا در آسيا رشد كرده بود. ضمن اينكه به دليل سياست‌هاي بهره‌وري و صرفه‌جويي انرژي،‌ در برخي سال‌ها رشد تقاضا براي نفت در اروپا كاهش مي‌يابد.

• آقاي خطيبي، اجازه بدهيد واضح‌تر بگويم. وقتي شما به كشوري مثل فيليپين نفت مي‌فروشيد تنها برايتان دلار به ارمغان مي‌آورد نه چيز ديگري مثل امنيت ملي.
هر چه تعداد كشورهايي كه از ايران نفت مي‌خرند بيشتر باشد ما استقبال مي‌كنيم. در بازاريابي و فروش نفت ديدگاهمان سياسي نيست.

• اما مي‌توان استفاده سياسي كرد.
بهره‌برداري‌كنندگان كسان ديگري بايد باشند، مراكز سياسي هيچ وقت براي فروش نفت به ما جهت نداده‌اند.

• بزرگترين مشتري فروش نفت ايران كدام كشور است؟
بالاترين برداشت را ژاپن با حدود روزانه 500هزار بشكه انجام مي‌دهد. بعضي اوقات فيليپين دوم است بعضي وقت‌ها هم چين. با حدود روزانه 400هزار بشكه. اين سه كشور بالاترين برداشت‌ها را دارند.

• يعني حدود يك ميليون و 300 هزار بشكه از نفت ايران فقط به سه كشور ژاپن، چين و فيليپين مي‌رود؟
كره هم حدود 120 تا 150 هزار بشكه از ايران نفت مي‌خرد. البته اين ارقام حدودي است.

• اينكه گفته مي‌شود ايران براي فروش نفتش برخي اوقات تخفيفاتي قائل مي‌شود درست است؟ آيا ممكن است به شركتي اين ماه مثلا Aدلار نفت بفروشيد و ماه بعد به خاطر اينكه نفتتان روي آب مانده است A-X دلار بفروشيد؟
شركت نفت هر ماهه قيمت فروش نفتش را براي ماه بعد اعلام مي‌كند. قيمت‌ها در جلسات كارشناسي با بررسي همه جوانب تعيين مي‌شود. اين قيمت از طريق مدير بين‌الملل به تاييد مديرعامل شركت ملي نفت و پس از آن به تاييد وزير نفت مي‌رسد و به همه خريداران نفت اعلام مي‌شود. نفت خام ايران به قيمت رسمي فروخته مي‌شود. در برخي فروش‌هاي تك‌محموله‌اي هم مي‌گوييم مثلا قيمت رسمي به اضافه يك دلار يا يك دلارونيم.

• وقتي قيمت را ماهانه اعلام مي‌كنيد افزايش و كاهش‌هايي كه در طول ماه اتفاق مي‌افتد در قيمت شما تاثير نمي‌گذارد؟
فرمول را اعلام مي‌كنيم نه قيمت را. مثلا مي‌گوييم قيمت نفت برنت به اضافه يا منهاي يك عدد.

• اين فرمول را با چه حسابي تهيه مي‌كنيد؟
شرايط بازار، شرايط رقبا، هزينه حمل و قيمت فرآورده‌ها، همه اينها در تهيه فرمول تاثيرگذار است.

• تا حالا با رقبايتان جنگ قيمتي داشته‌ايد؟ خاطرم هست كه همين اواخر به دليل وجود نفت خام‌هاي روي آب آقاي كاظم‌پور به رقبا هشدار داده بود كه وارد جنگ قيمتي نشويد.
در دوره‌اي كه بنده حضور داشتم اصلا به دنبال جنگ قيمتي نبوده‌ايم. نفت خام‌هاي روي آب هم بيشتر دليل فصلي و تعميرات پالايشگاهي دارد.

• براساس آخرين آمارتان چقدر نفت روي آب داريد كه هنوز فروش نرفته است؟
الان آخرين آمار را ندارم اما تا آنجا كه خاطرم هست اغلب نفت روي آب فروش رفته و چيز زيادي نمانده است. آنچه كه مانده به خاطر شرايط فصلي و طبيعي است كه هر سال هم بوده است. متاسفانه برخي داخلي‌ها و خارجي‌ها سعي كردند اين مسئله را بزرگ‌نمايي كنند. در حالي كه سال‌هاي گذشته هم نفت روي آب داشتيم.

• يعني ماندن نفت روي آب ارتباطي به موضوع تحريم‌ها ندارد؟
غير از آمريكا كه خريد نفت از ايران را تحريم كرده كشور ديگري تحريم نكرده است.
حالا ممكن است يك موقع كمتر بخرند يك دوره بيشتر. تحريم آمريكا هم برمي‌گردد به دوره كلينتون.

• قيمت نفت خام سبك ايران با نفت سبك عربستان چقدر تفاوت دارد؟
قيمت نفت خام عرب لايت عربستان با قيمت نفت سبك ايران به هم نزديك است.

• اگر بحث تحريم عليه ايران جدي‌تر باشد آيا ممكن است از ابزار نفتي براي تامين منافع ملي استفاده كنيد كه به سلاح نفت تعبير مي‌شود؟
اين مسئله به عهده سياستمدارهاست. ما در فروش نفت كار سياسي انجام نمي‌دهيم.

• ولي ابتداي مصاحبه گفتيد كه كار در اوپك سياستگذاري لازم دارد.
كار در اوپك اقتصادي است كه رگه‌هاي سياسي هم دارد. سياست هم در سطوح بالاتر تدوين مي‌شود.

• در سطوح بالاتر، اين بحث مطرح شده است كه ايران از ابزار نفتي‌اش در شرايط سخت به عنوان سلاح استفاده كند؟
چيزي در اين رابطه نشنيده‌ام. اما شخصا اعتقاد دارم وقتي شرايط عادي است كه همه چيز روال عادي دارد. اما در شرايط غيرعادي معمولا رفتارها غيرعادي خواهد بود. بنابراين كساني كه مي‌خواهند شرايط را غيرعادي كنند بايد بدانند كه در شرايط غيرعادي خيلي موارد ممكن است غيرعادي شود. خارج از حد محاسبه آنها. به نظرم عكس‌العمل‌هاي ما متناسب است با مقدار غيرعادي شدن شرايط. در طول 8سال جنگ، ايران نفت‌اش را به بازارهاي بين‌المللي صادر مي‌كرد چون بالاخره امكان عرضه نفت‌مان بود. اميدواريم شرايط غيرعادي نشود چون به هر حال در دنيا عقلايي وجود دارند كه مي‌دانند اگر شرايط غيرعادي شود زيان‌ آنها بيشتر خواهد بود.

• در شرايط فعلي اگر نفت ايران از بازار خارج شود جايگزيني برايش وجود دارد؟
آقاي شكيب خليل، رييس اجلاس اوپك، رسما اعلام كرده‌اند كه اوپك نمي‌تواند نفت ايران را جايگزين كند.

• اما رئيس قبلي IEA گفته بود كه آژانس انرژي مي‌تواند تا سه ماه نفت ايران را جايگزين كند.
كشورهاي صنعتي عضو IEA معمولا سه ماه بايد ذخيره نفت داشته باشند كه جهت اطلاعتان الان كمتر دارند. در حال حاضر به دليل اينكه ظرفيت مازاد براي توليد نفت زياد وجود ندارد امكان جايگزين كردن نفت ايران نيست.

• اگر همه يا بخشي از نفت ايران از بازار خارج شود به نظرتان قيمت نفت تا كجا بالا مي‌رود؟
متوجه نمي‌شوم منظورتان از خروج نفت ايران چيست؟

• مثلا اگر در يك احتمالي شرايط جنگي مطرح شود.
اگر نفت ايران از بازار خارج شود نفت منطقه از بازار خارج خواهد شد. اگر در منطقه شرايط جنگي حكمفرما شود فقط نفت ايران نيست كه از بازار قطع مي‌شود بلكه نفت منطقه از بازار قطع خواهد شد.

• چرا اين‌طور مي‌گوييد؟
براي اينكه اگر نفت ايران نتواند از منطقه خارج شود نفت ديگران هم نمي‌تواند خارج شود. اگر اين منطقه ناامن شود فقط براي نفت ايران كه ناامن نمي‌شود، براي نفت ديگران هم ناامن مي‌شود. بين كشتي‌اي كه نفت ايران را مي‌خواهد از منطقه خارج كند با كشتي‌اي كه نفت ديگري را خارج مي‌كند ناامني چه فرقي مي‌كند؟! بنابراين نبايد در محاسبات اشتباه كرد. در صورت ناامني منطقه 40درصد نفت دنيا از بازار خارج مي‌شود.

• و تاثيرش در قيمت‌ها چه خواهد بود؟
آن روز ديگر افزايش قيمت نخواهيم داشت بلكه انفجار قيمتي خواهيم داشت.

• انفجار قيمت تا چه ميزان؟
معلوم نيست. البته پيش‌بيني‌هايي بين 200تا 500دلار براي هر بشكه كرده‌اند.

• اين‌طور كه از سخنانتان متوجه شدم ايران راسا صادرات نفتش را قطع نخواهد كرد. درست است؟
سابقه ايران در طول 8 سال جنگ هم نشان داده است كه ايران سعي مي‌كند در سخت‌ترين شرايط هم نفت خودش را به بازار عرضه كند و به تعهدات قراردادي‌اش با مشتري‌ها عمل كند. مي‌خواهيم هم ما به تعهداتمان عمل كنيم و هم همسايه‌هاي ما به تعهداتشان عمل كنند. به هيچ وجه نمي‌خواهيم مصرف‌كنندگان را از عرضه نفت محروم كنيم. نيروهاي خارج از منطقه به صلاح توليدكنندگان، نه مصرف‌كنندگان و نه كشورهاي منطقه نمي‌انديشند. اگر مصرف‌كنندگان قرار باشد قيمت‌هاي بالاي نفت را بپردازند بهاي اين نيروهاي خارج از منطقه را مي‌پردازند. اگر اين نيروها از منطقه خارج شوند هم قيمت نفت كاهش مي‌يابد هم قيمت گاز.

• عربستان در مقاطع مختلف بازي‌هاي سياسي خاصي با بشكه‌هاي نفتي‌اش كرده است. اگر در اين شرايط بخواهد وارد بازي با ايران شود در همسويي با يك كشور خاص عكس‌العمل شما چه خواهد بود؟
عربستان عمده نفت‌اش را از همين منطقه صادر مي‌كند. بنابراين ناامني منطقه به نفع عربستان نيست. بسياري از پروژه‌‌هايي كه الان در حال اجرا هستند نياز به تجهيزات دارند. اصلا به نفع هيچ كشوري نيست كه اين منطقه ناامن باشد. مطمئن باشيد براي اينكه صادرات و واردات عربستان انجام شود به نفع اين كشور است كه منطقه امن باشد. براي هر كشور ديگر هم اين‌طور است.

• مشخصا درباره تنگه هرمز صحبت مي‌كنيد؟
درباره محل خاصي صحبت نمي‌كنم مي‌گويم وقتي شرايط ناامن شود شما ابعاد ناامني را نمي‌توانيد مشخص كنيد. كشوري كه در فشار قرار مي‌گيرد حق دارد از كليه ابزارها به نفع خودش استفاده كند.

• در اجلاس سران اوپك در رياض در سئوالي به آقاي احمدي‌نژاد عرض كردم كه معمولا شما ابداعات جديدي مطرح مي‌كنيد آيا در اين شرايط ايران مي‌خواهد از نفت خودش به عنوان ابزار صلح و آرامش استفاده كند؟ ايشان هم آن موقع جوابي دادند. حالا همين سئوال را از شما مي‌پرسم. آيا مي‌توان با آمريكا وارد يك ديالوگ نفتي شد؟
ما كه درها را به روي شركت‌هاي آمريكايي نبسته‌ايم. آنها بسته‌اند. درهاي ما به روي شركت‌هاي آمريكايي باز است. هم براي خريد نفت و هم براي سرمايه‌گذاري. آنها تحريم كرده‌اند. از طرف ايران هيچ ممانعتي وجود ندارد. بنابراين اگر قرار باشد قدمي بردارند آنها بايد بردارند. درهاي ما باز است.

• بازار نفت را در ماه‌هاي آينده چه‌طور پيش‌بيني مي‌كنيد؟
امسال چون شرايط اقتصادي تعريفي ندارد فكر مي‌كنم اگر قيمت‌ها بخواهد از الگوي عرضه و تقاضا پيروي كند نبايد خيلي افزايشي باشد. چون تقاضا مرتب به سمت پايين تعديل مي‌شود. منتها در حال حاضر عوامل غيربنيادين قميت نفت را دچار نوسان كرده است.

• تا پايان سال ميلادي جاري چه حدودي از قيمت را خواهيم داشت؟
افزايش قيمت‌ها در حال حاضر توسط دو عامل ژئوپولتيك و كاهش ارزش دلار هدايت مي‌شود. ارزش دلار نسبت به سال 2001 تقريبا نصف شده است. يعني اگر امروز شما نفت 150دلاري هم داشته باشيد معادل 75دلار چند سال پيش است.

• اگر عوامل غير بنيادين نباشد قيمت نفت چقدر خواهد شد؟
طبيعتا فعاليت بورس بازان كم خواهد شد و بازار آرام مي‌شود نهايتا قيمت‌ها روند كاهشي خواهد يافت.

• اگر بازار آرام شود قيمت پايين‌تر از 100 دلار را پيش‌بيني مي‌كنيد؟
قيمت نفت زير 100 دلار بعيد است چون برخي نفت خام‌هايي كه الان توليد مي‌شود حدود 70دلار هزينه دارد. اگر قيمت پايين‌تر از اين هم باشد آن نفت خام‌ها توليد نخواهد شد و بازار دچار كمبود خواهد شد.

• برخي معتقدند قيمت نفت در دو- سه سال آينده به 200 دلار هم مي‌رسد. شما هم معتقديد؟
بله. اگر ارزش دلار از اين هم كمتر شود و بحران‌هاي سياسي هم تشديد شود قميت نفت تا 500 دلار هم خواهد رسيد.

• با همين روالي كه امروز شاهد آن هستيم به نظرتان نفت به 200 دلار خواهد رسيد؟
اگر ارزش دلار هر سال به طور متوسط حدود 10درصد كاهش يابد، بعيد مي‌دانم دولت بعدي آمريكا اين اجازه را بدهد، قيمت‌هاي نفت به همين ميزان هم افزايش مي‌يابد.

• به عنوان سئوال پاياني مايلم نظرتان را درباره تفاهمنامه اخير شركت نفت با بنياد مستضعفان بپرسم. به نظر شما فروش نفت به غير از سيستم امور بين‌الملل درست است؟
اين تفاهم نامه را نديده‌ام. اما بايد عرض كنم كه فروش نفت براساس ضوابطي كه از سوي هيات مديره تعيين مي‌شود براي همه خريداران يكسان است. هر خريداري كه مراحل ثبت تاييد صلاحيت‌اش را طي كند و به تصويب هيات مديره برسد براساس ضوابط مي‌تواند نفت بخرد.

• اما پيش از اين شما به هيچ شركت ايراني نفت نمي‌فروختيد؟
توانمندي‌هاي ما در اين سطح نبود. اين مباحث جديد هستند. اما نكته مهم اين است كه ما در فروش نفت به ايران با خارجي تبعيضي‌ها قائل نخواهيم شد.

• به شرطي كه اگر به بنياد مستضعفان مي‌دهيد به شركت‌هاي ديگري ايراني هم بدهيد.
بحثم در مورد شركت خاصي نيست.

• اگر اروپا از ايران نفت بيشتري بخواهد مي‌فروشيد؟
اروپا خودش خريد نفتش را از ايران كم كرده كه باعث شده است به دنبال بازارهاي ديگري برويم. سياست ما به هيچ وجه اين نيست كه فروش نفت به اروپا را كم كنيم. سياست ما حفظ بازارهاي سنتي‌مان است.

• آيا اروپا به دليل مسائل سياسي خريد نفت از ايران را كم كرده است؟
نمي‌دانم. ولي آنها مي‌گويند كه شما قيمت نفت‌تان بالاست و دارند نفت‌هاي ارزانتري را تهيه مي‌كنند.

• به نظرتان راست مي‌گويند؟
نمي‌دانم.

• تا پايان سال ظرفيت توليد نفت ايران به چه ميزان خواهد رسيد؟
تا پايان سال به 3/4 ميليون بشكه و تا پايان برنامه چهارم به 5/4 ميليون بشكه در روز خواهد رسيد. برنامه افزايش ظرفيت توليد تا يك ميليون بشكه در روز هم براي برنامه آينده توسعه در نظر گرفته شده است.

منبع :‌ شهروند امروز