جشن تولد از آغاز تاكنون

فرانك فراهاني جم

کد خبر: ۱۴۴۶۸۳

تاریخ: ۰۷ بهمن ۱۳۸۹ - ۱۲:۲۸

جام جم آنلاين: در گذشته و پيش از اين كه انسان‌ها روشي براي ثبت زمان داشته باشند، روز تولد هر فرد از جايگاهي مانند آنچه امروزه در جوامع انساني به آن توجه مي‌شود، برخوردار نبود.

اگرچه همه مي‌دانستند كه همه افراد با گذشت زمان بزرگ‌تر مي‌شوند، اما در آن زمان، هيچ روشي براي ثبت تاريخ اتفاقات و حوادث وجود نداشت، تا اين كه بتدريج انسان‌هاي اوليه نيز متوجه شدند تغييرات زمان براساس يك برنامه مشخص انجام مي‌شود و به اين ترتيب، تقويم اختراع شد و از آن پس، براي نخستين بار برگزاري جشن‌هايي در روزهاي بخصوصي از سال مانند سالروز تولد افراد مرسوم شد.

جالب است بدانيد زماني كه نخستين بار برگزاري جشن‌هايي مانند جشن تولد مرسوم شد، اين جشن تنها مختص گروهي از افراد مهم مانند سران قبايل بود كه براي اداي احترام به آنها برگزار مي‌شد و برخلاف امروز در بيشتر جوامع به ندرت جشن تولد براي افراد معمولي و بخصوص بچه‌ها برگزار مي‌شد.

اما امروزه همه افراد از كوچك و بزرگ تا پير و جوان مي‌توانند تولد خود را جشن بگيرند. شايد برايتان جالب باشد بدانيد كه ايراني‌ها نخستين مردم دنيا بودند كه سالروز تولد خود را جشن مي‌گرفتند و جشن روز تولد از جمله جشن‌هايي است كه برگزاري آن از گذشته‌هاي دور در ميان اقوام ايراني رايج بوده است.

اگرچه در گذشته جشن تولد تنها مخصوص كودكان بود و بندرت افراد سالروز تولد بزرگ‌ترهاي خانواده را به ياد مي‌آوردند و به آنها تبريك مي‌گفتند، اما در سال‌هاي اخير حتي برگزاري جشن تولد براي پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها نيز در ميان خانواده‌هاي ايراني مورد توجه قرار گرفته است و ديگر تنها كودكان نيستند كه از جشن تولد امسال خود تا جشن تولد سال بعدشان روزشماري مي‌كنند، بلكه برخي بزرگ‌تر و حتي پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها نيز از هفته‌ها يا ماه‌ها قبل براي جشن سالروز تولدشان و جمع‌شدن همه فرزندان و اعضاي خانواده در كنار هم به بهانه برگزاري جشن تولد آنها روزشماري مي‌كنند.

چرا روز تولد خود را جشن مي‌گيريم

اگرچه برگزاري مراسم جشن تولد در هر كشور تابع فرهنگ حاكم بر آن كشور است، اما در عين حال در برخي كشورها، جشن‌هايي كه در سالروز تولد افراد برگزار مي‌شود از بسياري جهات مشابه است.

ولي بسياري از رسومات نيز برگرفته از آداب و رسوم كشورهاي مختلف بوده و تنها در يك كشور يا منطقه خاص متداول و مرسوم هستند. براي مثال روشن كردن شمع روي كيك تولد براي برآورده شدن آرزوهاي فردي كه سالروز تولد خود را جشن مي‌گيرد يا اجراي بازي‌هاي مخصوص كودكان در سالروز جشن تولد آنها به منظور محك زدن قابليت‌ها و توانايي‌هاي ذهني و جسمي آنها در مقايسه با سال گذشته يا نيشگون گرفتن از فرد در روز جشن تولدش براي تضمين اين كه سال آينده براي او، خوش‌شانسي به ارمغان خواهد آورد، از جمله رسومات مشترك در بسياري از كشورها هستند. زبان، دين و مذهب، موقعيت جغرافيايي و شرايط اقتصادي كشورها از جمله عواملي هستند كه مي‌توانند رسومات هر يك از كشورها در برگزاري آيين‌ها و جشن‌هايي مانند برگزاري جشن تولد را تحت‌تاثير خود قرار دهند. به عنوان نمونه در برخي كشورها به جاي اين‌كه سالروز تولد افراد جشن گرفته شود، روز نامگذاري افراد به عنوان سالروز تولد آنها جشن گرفته مي‌شود.

از آنجا كه روز تولد هر فرد روز بسيار مهمي در زندگي او محسوب مي‌شود، اغلب سالروز تولد افراد با هيجان خاصي براي آنها همراه است و بخصوص كودكان كه بيش از هر چيز در انتظار گرفتن هداياي تولدشان هستند. در مقابل بسياري از افراد بزرگسال نيز از آنجا كه در اين روز يك سال بر سن آنها افزوده مي‌شود، از سالروز تولدشان خاطره چندان خوشي ندارند.

به هر حال علت اصلي برگزاري چنين جشني در روز تولد افراد ريشه در باورهاي كهن و قديمي دارد. در گذشته مردم بر اين باور بودند كه با تولد هر كودكي، روح‌هاي پاك و پليدي او را احاطه خواهند كرد كه مي‌توانند مسير زندگي اين كودك را تحت تاثير خود قرار دهند و از آنجا كه مردم در گذشته معتقد بودند هرگونه تغييري در مسير زندگي افراد مي‌تواند پيامدهاي نامطلوبي را در آينده زندگي آنها به همراه داشته باشد، بنابراين در سالروز تولد هر فرد كه مي‌توانست با تغييرات ناگهاني در زندگي او همراه باشد، او را تنها نمي‌گذاشتند و معتقد بودند با دور هم جمع شدن اعضاي خانواده، دوستان و ... در سالروز تولد فرد و برگزاري جشن تولد مي‌توانند از او در برابر ارواح شيطاني محافظت كنند و براي اين‌كه اين كار نتايج بهتري به همراه داشته باشد بهتر است در نخستين ساعات روز هديه فرد را به او تقديم كرده و جشن تولد او را به اين ترتيب به او تبريك بگويند.

آماده كردن يا خريدن كيك تولد، گذاشتن شمع روي كيك تولد، خواندن ترانه‌هاي مخصوص تبريك سالروز تولد، هديه دادن، انجام بازي‌هاي تولد و نيشگون گرفتن، همه و همه از جمله آداب و رسوم مشترك برگزاري جشن تولد در كشورهاي مختلف هستند اما اين‌كه هريك از اين رسومات چگونه متداول شدند، خود داستان ديگري است.

به عنوان مثال از آنجا كه در گذشته پادشاهان يونان تنها افراد مهمي بودند كه روز تولدشان را جشن مي‌گرفتند، گذاشتن تاج يا كلاه تولد روي سر افراد در روز جشن تولدشان نيز از همان هنگام مرسوم شد. گذاشتن شمع بر روي كيك تولد به نشانه برآورده شدن آرزوها نخستين‌بار در حدود 200 سال پيش و توسط آلماني‌ها مورد توجه قرار گرفت. همان طور كه مي‌دانيد، آلماني‌ها از گذشته‌هاي دور در ساختن شمع مهارت داشتند تا اين‌كه روزي به اين فكر افتادند تا شمع‌هاي كوچكي مخصوص كيك تولد بسازند. آنها بر اين باور بودند كه اگر فردي بتواند شمع‌هاي روي كيك تولدش را همزمان با هم خاموش كند، نشانه اين است كه سال آينده براي او با موفقيت و خوش‌شانسي همراه خواهد بود. ترانه تولدت مبارك نيز حدود 100 سال پيش توسط 2‌آهنگساز آمريكايي ساخته شد و از آن پس در همه كشورها ترانه‌هاي مشابهي با همين مضمون ساخته شد. انگليسي‌ها نيز نخستين افرادي بودند كه تصميم گرفتند با ارسال كارت تبريك تولد اين روز را به دوستان و اعضاي خانواده خود تبريك بگويند. اگرچه اجراي بازي‌هاي مخصوص تولد در كشور ما چندان مرسوم نيست، اما در اغلب كشورها در سالروز تولد افراد و بخصوص كودكان اين بازي‌ها انجام مي‌شود. از آنجا كه مردم بر اين باور بودند كه انجام اين بازي‌ها به معني پايان بخشيدن سال گذشته و سرآغاز فصل جديدي در زندگي افراد است، محبوبيت اين بازي‌ها كه نحوه انجام آنها در كشورهاي مختلف، متفاوت است، در مقايسه با گذشته افزايش يافته است؛ به گونه‌اي كه اجراي اين بازي‌ها نيز در بسياري از كشورها به يكي از رسومات برگزاري جشن‌هاي تولد تبديل شده است.

رسومي برگرفته از فرهنگ جوامع

بي‌شك كودكان بيش از ديگر افراد در انتظار سالروز تولدشان هستند، چراكه تصور مي‌كنند وقتي يك سال بزرگ‌تر مي‌شوند، مي‌توانند استقلال بيشتري در انجام كارهاي خود داشته باشند و بيش از پيش به برآورده شدن بسياري از خواسته‌ها و آرزوهايشان نزديك خواهند شد. شمارش معكوس از يك يا 2 ماه قبل از روز تولد آنها آغاز مي‌شود و اين هيجان يك هفته پيش از تولد آنها به اوج خود مي‌رسد.

نكته: گذاشتن شمع روي كيك تولد به نشانه برآورده شدن آرزوها نخستين‌بار در حدود 200 سال پيش و توسط آلماني‌ها مورد توجه قرار گرفت. آلماني‌ها از گذشته‌هاي دور در ساختن شمع مهارت داشتند

اگر بخواهيم درباره رسومات خاص كشورهاي مختلف در سالروز جشن تولد افراد صحبت كنيم، بهتر است ابتدا سري به آفريقا بزنيم. در آفريقا به جاي برگزاري جشن‌هاي تولد سالانه مراسم ويژه‌اي به منظور آشنايي كودكان و نوجوانان با قوانين، فرهنگ، آداب، رسوم و باورهاي حاكم بر جوامع مختلف در آغاز دوره‌هاي بخصوصي از زندگي افراد در سنين مختلف برگزار مي‌شود كه از اهميت بسيار زيادي براي آنها برخوردار است. در اين كشور در جشن تولد 20 سالگي فرزندان، والدين كليدي را به فرزندشان هديه مي‌كنند تا راهگشاي مسير زندگي آنها در آينده باشد. در كشور برزيل رسم بر اين است كه پدر يا مادر بايد به اندازه سن فرزندشان در روز تولد او، لاله گوش او را بكشند تا سال آينده براي او موفقيت را به همراه داشته باشد. همچنين فردي كه روز تولدش را جشن مي‌گيرد، بايد نخستين برش از كيك تولدش را به فردي بدهد كه نقش مهمي در موفقيت او در مسير زندگي برعهده داشته است. در چين پدر و مادرها با برگزاري مراسم باشكوهي و با دعوت از تعداد زيادي از دوستان و اقوام خود اين روز را جشن مي‌گيرند.

نودل (رشته‌فرنگي مخصوص چيني)‌ غذاي مخصوص روز جشن تولد در اين كشور است. جالب است بدانيد كه والدين در اين روز پول قابل توجهي را به عنوان هديه روز تولد به فرزندانشان تقديم مي‌كنند و به اين ترتيب شايد بتوان گفت كه چيني‌ها از جمله افرادي هستند كه در روز تولدشان يكي از بهترين‌ هدايا را از والدينشان مي‌گيرند. در كشور دانمارك، مردم در روز جشن تولد هريك از اعضاي خانواده خود، پرچمي را بيرون از خانه آويزان مي‌كنند تا به همه اعلام كنند كه در اين خانه يكي از اعضاي خانواده سالروز جشن تولد خود را جشن مي‌گيرد و ديگر اين كه والدين كادوي تولد فرزندش را هنگامي كه او در خواب است در كنار تختخواب او قرار مي‌دهند تا به اين ترتيب فرزندشان صبح روز تولد خود را با هديه‌اي كه از پدر و مادرش گرفته است آغاز كند، اما در ويتنام همه اعضاي خانواده بدون در نظر گرفتن روزي كه در آن متولد شده‌اند نخستين روز سال را به عنوان سالروز تولد همه اعضاي خانواده به طور مشترك جشن مي‌گيرند، چرا كه بر اين باورند با آغاز سال جديد يك سال به سن همه آنها اضافه شده است . در روسيه هم به جاي تهيه كيك تولد، نوعي كلوچه ميوه‌اي مخصوص روز تولد آماده مي‌شود و از همه مهمان‌ها نيز با اين كلوچه‌هاي ميوه‌اي پذيرايي مي‌شود. در كشور انگليس هنگام تهيه كيك تولد اشيايي مانند سكه پول در لايه‌هاي مختلف كيك قرار داده مي‌شود و اگر فردي هنگام خوردن كيك يك سكه در آن پيدا كند به اين معني است كه پول زيادي نصيب او خواهد شد. در كشور آلمان يكي از اعضاي خانواده بايد پيش از آغاز روز و طلوع آفتاب شمع‌هايي را كه قرار است روي كيك توليد فردي كه در آن روز تولدش را جشن مي‌گيرد قرار داده شود، روشن كند. تعداد اين شمع‌ها برابر سن افراد است كه يك شمع ديگر نيز به نشانه آرزوي خوشبختي و موفقيت به اين تعداد اضافه خواهد شد. اين شمع‌ها همه روز و تا پايان شام و آغاز مراسم جشن تولد روشن مي‌مانند و پس از آن با خواندن ترانه مخصوص روز تولد، فرد شمع‌ها را پس از آرزو كردن خاموش كرده ، سپس هداياي خود را در حضور مهمان‌ها باز كرده و از آنها قدرداني و تشكر مي‌كند. در كشور هلند نيز در سنين 5، 10، 15 و 20 سالگي كه سنين طلايي ناميده مي‌شوند، جشن‌هاي بزرگ و باشكوهي در روز تولد افراد برگزار مي‌شود. در اين سال‌ها پدر و مادر با اهداي هديه ارزشمندي تولد فرزندشان را تبريك مي‌گويد و ميز مخصوص سرو شام تولد را با نوارهاي كاغذي، گل‌ها و بادكنك‌هاي رنگارنگ تزئين مي‌كنند.

اگر چه ممكن است امروز بسياري از اين رسوم كه در گذشته تنها در يك كشور بخصوص رواج داشته‌اند، به آيين مشترك همه كشورها تبديل شده باشند، اما به هر حال بايد پذيرفت . اين رسوم ريشه در فرهنگ حاكم بر آن كشورها داشته و براي نخستين بار در آن كشور متداول و مرسوم شده است.