تک نگاری یک اتومبیل خاص

شورولت بلیزر؛ آیکون چهار چرخ روی جاده‌های ایران و آمریکا!

اگر در خیابان‌های تهران، شیراز یا اصفهان ناگهان با یک غول مربعی‌شکل رو‌به‌رو شوید که صدای V۸ اش را از دو کوچه آن‌طرف‌تر می‌شنوید، احتمالاً با یک بلیزر رو‌به‌رو شده‌اید. این خودرو در ایران جایگاهی ویژه و تقریباً کیش‌گونه دارد.

کد خبر: ۱۳۸۵۳۳۵

تاریخ: ۲۷ تير ۱۴۰۵ - ۱۵:۰۱

به گزارش تابناک، در دوران پهلوی و پس از تاسیس شرکت ایرانی-آمریکایی جنرال موتورز ایران، بلیزر K۵ در کنار وانت شورولت کاستوم، کامارو، ایمپالا و کاپریس به ایران راه یافت.

عمده نمونه‌های موجود در کشور پس از سال ۱۹۷۴ وارد شده‌اند و بلیزر‌های متداول در بازار عمدتاً از سال‌های ۱۹۷۶ تا ۱۹۷۹ هستند که از پیشرانه‌های ۳۵۰، ۴۰۰ و حتی ۴۵۴ اینچ مکعبی بهره می‌برند.

آمار دقیق واردات در دسترس نیست، اما این خودرو همزمان با عرضه در آمریکا، در اواسط دهه ۵۰ خورشیدی به ایران رسید و هم‌اکنون تعدادی از آنها در شرایط فنی و فیزیکی خوبی توسط بلیزرسواران ایرانی نگهداری می‌شوند.

کارشناسان بازار تخمین می‌زنند بین سه تا پنج هزار دستگاه در کل کشور وجود داشته باشد که البته بخش قابل توجهی از آنها در طول دهه‌ها از میان رفته‌اند.

در بازار امروز ایران، قیمت شورولت بلیزر کارکرده مدل‌های ۱۹۷۵ تا ۱۹۷۸ در محدوده ۴۵۰ میلیون تا یک میلیارد و ۱۰۰ میلیون تومان در نوسان است، و نمونه‌های مرمت‌شده با موتور و بدنه سالم می‌توانند بالاتر از این ارقام هم معامله شوند. تعداد نسبتاً محدودی از نسخه‌های شکاری با سقف قابل حذف و در‌های بدون ستون، مربوط به سال‌های پیش از ۱۹۷۵، در کشور وجود دارند که با قیمت‌های نسبتاً بالاتری فروخته می‌شوند.

این ماشین دیگر صرفاً یک خودروی کارکرده نیست؛ در ایران به یک خودروی کالکشنی با هویت و باند طرفدار تبدیل شده.

پدرخوانده‌ای که از آمریکای دهه ۷۰ آمد

برای فهمیدن بلیزر، باید ابتدا آمریکای دهه ۱۹۷۰ را تصور کرد: کشوری که تازه از زخم ویتنام بیرون آمده، بحران نفتی نفسش را بریده، اعتماد به نهاد‌ها فروپاشیده، و مردمش دنبال یک معنا یا یک فرار هستند. در چنین فضایی بود که بلیزر K۵ نه فقط به عنوان یک محصول، بلکه به عنوان یک پاسخ فرهنگی ظهور کرد.

قبل از بلیزر، SUV یا همان شاسی‌بلند، عمدتاً یک ابزار بود: وسیله‌ای کاری، نظامی یا کشاورزی. جیپ CJ، اینترنشنال اسکاوت، فورد برانکوی اولیه؛ همه اسپارتان، ساده و بی‌تکلف.
بلیزر K۵ اولین باری بود که کسی جرئت کرد این فرمول را بشکند و SUV را به عنوان وسیله‌ای تفریحی-خانوادگی-چندمنظوره برای طبقه متوسط آمریکایی تعریف کند. بزرگ‌تر، جادارتر، قدرتمندتر، با موتور‌های V۸ عضلانی که حس سلطه می‌دادند.

سقفی که برمی‌داشتی و دنیا عوض می‌شد

یکی از جذاب‌ترین ویژگی‌های بلیزر K۵، که آن را از رقبا متمایز می‌کرد، طراحی نیمه‌کابین با سقف سخت قابل جداشدن بود. از سال ۱۹۷۶ به بعد، یک سقف فایبرگلاسی محکم از پشت در‌ها تا انتهای خودرو امتداد داشت که می‌شد کاملاً باز کرد. نه سقف نرم، نه پارچه، نه قراضه. یک سقف سخت که راننده صبح جمعه با دوستانش آن را برمی‌داشت، می‌انداخت توی انبار، و یک بلیزر کاملاً باز تحویل می‌گرفت. این «نیمه‌بسته + قابل تبدیل به باز» در آن دوره چیزی بود که نه Ford Bronco داشت، نه Scout. ترکیبی از ایمنی روزانه و آزادی آخر هفته‌ای.

این طراحی نمادی بیش از یک ویژگی فنی بود. در جامعه‌ای که از زندگی شهری خسته و دنبال فرار بود، بلیزر توپ‌لس نماد همان آزادی بود؛ همان حس که با یک تصمیم ساده می‌توانی سقف را برداری، باد را روی سرت بگذاری، و آدم دیگری بشوی.

قلبش: یک V۸ که غرش می‌کرد

از نظر فنی، بلیزر ۱۹۷۹ در کلاس خودش بی‌رقیب بود. محبوب‌ترین قلبش موتور ۳۵۰ V۸ یا همان ۵.۷ لیتری Small-Block بود؛ کارایی خوب در دور‌های پایین، گشتاور بالا برای آفرود و یدک‌کشی، و صدایی که وقتی پدال را فشار می‌دادی، از دویست متر آن‌طرف‌تر می‌شنیدی. برای کسانی که این کافی نبود، نسخه ۴۰۰ و حتی ۴۵۴ اینچ مکعبی هم در سبد قرار داشت که در SUV‌های رقیب آن روزگار نادر بود.

سیستم چهارچرخ محرک NP-۲۰۵ که زیرش نشسته بود، یکی از مقاوم‌ترین transfer case‌های زمان خودش بود. شاسی بر پایه وانت K۱۰، فاصله محوری ۱۰۶.۵ اینچ، محور‌های دوام‌آور GM Corporate با نسبت‌های دنده سنگین. این ماشین هم در گل و برف راه می‌رفت، هم یک تریلر ۶۰۰۰ پوندی می‌کشید، هم پنج نفر را با آسایش در جاده می‌برد. این «همه‌کاره» بودن بدون قربانی کردن هیچ‌کدام، چیزی بود که دهه ۷۰ آن‌قدر کم داشت که بلیزر را ستاره‌ی بلامنازع کرد.

در فیلم Jaws؛ تولد یک آیکون اگر بخواهیم یک لحظه را نام ببریم که بلیزر از «خودرو» به «شخصیت» تبدیل شد، همان صحنه‌های فیلم Jaws (آرواره‌ها) در سال ۱۹۷۵ است. روی شایدر در نقش Sheriff Martin Brody پشت فرمان یک بلیزر ۱۹۷۴ زرد-قهوه‌ای می‌نشیند، در جزیره‌ای ساحلی که یک کوسه عظیم جانش را تهدید می‌کند. تصویر آن کلانتر محلی با آن بلیزر عضلانی در کنار دریا، در ذهن نسل کاملی از آمریکایی‌ها حک شد. بعدتر در سریال CHiPs، در فیلم Commando با آرنولد شوارتزنگر، و در ده‌ها تبلیغ تلویزیونی که بلیزر را وسط کوهستان یا کنار دریاچه‌ای دورافتاده نشان می‌دادند، این حضور رسانه‌ای مستمر بود که نام بلیزر را از یک محصول به یک اسطوره تبدیل کرد.

برای فهمیدن بلیزر، باید ابتدا آمریکای دهه ۱۹۷۰ را تصور کرد: کشوری که تازه از زخم ویتنام بیرون آمده، بحران نفتی نفسش را بریده، اعتماد به نهاد‌ها فروپاشیده، و مردمش دنبال یک معنا یا یک فرار هستند.

آمریکایی که از پشت شیشه طبیعت را تماشا می‌کند.

اما بلیزر فقط یک ماشین نبود؛ آینه‌ای بود از تضاد‌های جامعه آمریکایی. محققان و پژوهشگران دانشگاهی سال‌هاست این موضوع را کاوش می‌کنند.

در یک سطح، بلیزر تجسم مدرن «مرز» آمریکایی است؛ همان روحیه‌ای که از روز‌های پیشگامان و فتح غرب در خاک این کشور جا خوش کرده. اما مرز این بار نه با اسب و تفنگ، بلکه با چرخ‌های بزرگ و V۸ و صندلی‌های گرم‌شونده فتح می‌شود. تبلیغات بلیزر در کنار کوه‌ها و رودخانه‌ها، همان «وحشی‌گری» آمریکایی را به کالایی قابل مصرف تبدیل می‌کند. «میانه هیچ‌جا» به «جایی» بدل می‌شود که می‌توان بدون ترک راحتی مصرف‌گرایانه به آن رسید.

در سطحی دیگر، بلیزر در جامعه‌شناسی جنسیت هم نقشی پیچیده بازی می‌کند. در اقتصادی که خدماتی شده و جنبش‌های برابری‌طلب فضا را تغییر داده‌اند، این غول فلزی به نوعی بازسازی هویتی تبدیل شده. پژوهش‌های دانشگاهی نشان داده‌اند که خرید SUV‌های بزرگ با حس قدرت، اندازه و سلطه پیوند خورده؛ ماشینی که بدون ترک حومه‌نشینی، اجازه می‌دهد خودت را در قالب دیگری بسازی؛ و در سطح سوم، بلیزر محصول همان تناقض شیرین آمریکایی است: عاشق طبیعت هستیم، اما با خودرو‌های غول‌پیکر به سراغش می‌رویم. تبلیغاتش جاده‌های خالی کوهستانی را نشان می‌دهد، انگار مصرف کربن اضافی‌اش را با تصویر درختان پاک می‌کنند. این همان «آگاهی زیست‌محیطی پسامدرن» است که پژوهشگران از آن حرف می‌زنند: دوست داری طبیعت را از پشت شیشه ضد صدا ببینی، نه واقعاً در آن باشی.

پنجاه سال بعد: چرا هنوز زنده است؟

بلیزر در سال ۱۹۷۹ با دستیابی به فروشی نزدیک به صد هزار دستگاه، بالاترین فروش تاریخ خود را در یک سال به ثبت رساند.

این رقم در آن روزگار فوق‌العاده بود. اما محبوبیت بلیزر K۵ در دهه‌های بعد، حتی پس از توقف تولید، نه‌تنها کم نشد بلکه بیشتر هم شد.

امروز پروژه‌های رستومد (بازسازی کلاسیک با قطعات مدرن) که Ringbrothers یا Velocity Restorations ساخته‌اند، نمونه‌هایی از K۵ بلیزر هستند که به صد‌ها هزار دلار می‌رسند. نسل جدیدی که دهه ۷۰ را ندیده، برای همین ماشین حاضر است عمری پس‌انداز خرج کند. چون بلیزر در ناخودآگاه فرهنگی آمریکا یک چیز را نمایندگی می‌کند که به آن نیاز دارند: سادگی، قدرت خام، و این توهم که می‌توانی سقفش را برداری و فرار کنی.

جالب اینجاست که شورولت در ۲۰۱۹ نام «بلیزر» را دوباره زنده کرد، اما این بار روی یک کراس‌اوور شهری معمولی با دو درایوتری و موتور چهار سیلندر. طرفداران K۵ که این را دیدند، انگار به کسی سیلی زده باشند واکنش نشان دادند. یکی از کاربران ایرانی زیر یک مقاله نوشته بود: «نام بلیزر رو کشتن با این مدل جدید.» احساسی که در ایران و آمریکا هر دو مشترک است.

بلیزر در ناخودآگاه فرهنگی آمریکا یک چیز را نمایندگی می‌کند که به آن نیاز دارند: سادگی، قدرت خام، و این توهم که می‌توانی سقفش را برداری و فرار کنی.

در نهایت: ماشینی که داستان می‌گوید

بلیزر در هر دو جهانی که حضور دارد، ایران و آمریکا، فراتر از یک وسیله نقلیه است. در آمریکا، تجسم «استثناگرایی» کشوری است که فردگرایی را ستایش می‌کند، اما آن را از طریق مصرف جمعی محقق می‌سازد. پلی است بین زندگی روزمره حومه‌ای و رویای فرار به طبیعت، بدون آنکه واقعاً ساختار‌های مصرفی را به چالش بکشد. آینه‌ای برای تنش میان آزادی و امنیت، مردانگی و خانواده، طبیعت و صنعت.

در ایران هم بلیزر همین نقش عجیب را دارد. خودرویی که از آمریکای دوران پهلوی باقی مانده، نمادی از دورانی است که دیگر نیست. هر بار که یکی‌شان از کنارت می‌گذرد و آن صدای V۸ را می‌شنوی، انگار یک تکه از تاریخ از جلوی چشمانت رد می‌شود.

خاطره جمعی مشترک ایرانیان از بلیزر؛ بازگشت امام خمینی به ایران

این است که یک ماشین را آیکون می‌کند: نه فقط مشخصات فنی‌اش، نه فقط طراحی‌اش؛ بلکه اینکه بتواند داستانی بزرگ‌تر از خودش را سوار بر چهار چرخ حمل کند.