هاري و سياه زخم هنوز ريشه‌كن نشده‌اند

کد خبر: ۱۳۸۴۴۴

تاریخ: ۰۵ دی ۱۳۸۹ - ۱۶:۵۸

از زماني كه لويي پاستور، شيميدان فرانسوي واكسن سياه زخم و هاري را كشف كرد حدود 120 سال مي‌گذرد ولي هنوز اين بيماري‌ها در كشور ما ريشه‌كن نشده‌اند و قرباني مي‌گيرند.

به گزارش خبرنگار بهداشت و درمان فارس، 236 سال از توليد اولين واكسن دنيا كه براي بيماري آبله توسط جنر كشف شد مي‌گذرد. اين واكسن كه براي پيشگيري از آبله گاوي اولين بار در سال 1774 ميلادي به پسربچه‌اي تزريق شد توانست بيش از 12 قرن بعد يعني در سال 1979 ميلادي موجبات ريشه‌كني اين بيماري مسري كه به صورت تاول‌هاي ريز روي پوست بدن كودكان بروز مي‌كرد و با تب همراه بود را فراهم كند.

107 سال بعد در سال 1881 لويي پاستور فرانسوي، استاد شيمي دانشگاه استراسبورگ كه در يك خانواده تهيدست به دنيا آمده بود. واكسن سياه‌زخم را براي علاج قطعي بيماري گوسفندان كشف كرد. او باكتري اين بيماري را در دمايي بالاتر از دماي بدن حيوان كشت داد تا مايعي براي تلقيح تهيه كند كه موجب حمله خفيف سياه‌زخم در جانور شود و حيوان را براي روزي كه دچار حمله شديد بيماري مي‌شود، ايمن سازد.

پيشرفت‌هاي اين دانشمند بزرگ كه 3 فرزند اولش را قبل از رسيدن آنها به سن بلوغ از دست داد ادامه يافت و 3 سال بعد از كشف واكسن سياه‌زخم يعني در سال 1884 توانست واكسني براي بيماري‌ هاري، ابداع كند.

پژوهش‌هاي پاستور كه مبتني بر كشف جنر يعني واردكردن ميكروب ضعيف‌شده بيماري به بدن فرد سالم بود، ايمن‌سازي را به علمي بسيار كارآمد تبديل كرد و زمينه را براي وقوع انقلابي در مهار بيماري‌هاي عفوني آماده كرد.

27 دسامبر يا به عبارتي 6 دي سالروز تولد اين دانشمند بزرگ بهانه خوبي براي بررسي وضع اين 2 بيماري در ايران و جهان و بررسي آخرين وضعيت آنهاست.

*هر 10دقيقه يك نفر در جهان بر اثر بيماري هاري مي‌ميرد

احمد فياض، رئيس بخش تحقيقات و مركز رفرانس‌هاي انستيتو پاستور ايران مي گويد: بيماري هاري هر 10 دقيقه به طور متوسط جان يك نفر را در جهان مي‌گيرد اين بيماري درمان ندارد اما 100درصد قابل پيشگيري است.

وي مي‌افزايد: در كشور پاكستان، هاري به شدت در شهرهاي اسلام‌آباد، كويته، پيشاور ديده مي‌شود به صورتي كه امكان درمان و كنترل اين شهرها مانند ايران فراهم نيست و تنها افرادي كه توانايي مالي دارند به مراكز مربوطه مراجعه مي‌كنند. طبق آمارهاي موجود در سال 1355 در كشور پاكستان تعداد 2 هزار نفر جان خود را از دست دادند.

فياض اضافه مي كند: كشور افغانستان نيز يكي از كشورهايي است كه در گذشته توسط انستيتو پاستور ايران، بيماري هاري در آن كنترل شده است اما با توجه به اينكه در آنجا پيشگيري به درستي انجام نمي‌شود هنوز بيماري‌ هاري در اين كشور بسيار است.

وي اظهار مي‌دارد: در برخي از كشورها شيوع بيماري هاري به صفر رسيده است و در بعضي از كشورها در شرف پاك شدن آن هستيم؛ در كشور ايران نيز براي كنترل بيماري هاري در وحوش و حيوانات اهلي اقدامات مناسبي انجام شده است.

*بيماري هاري در اروپاي غربي به صورت كامل كنترل شد

فياض با بيان اينكه در 25 سال گذشته بيماري هاري در اروپاي غربي بسيار شايع بود، مي‌گويد: سالانه در اين منطقه 1500 مورد بيماري هاري در اروپاي غربي گزارش مي‌شد اما در حال حاضر يك مورد بيماري هاري حيواني در اروپاي غربي ديده نمي‌شود و اين آمار نشان مي‌دهد كه بيماري هاري در اروپاي غربي به صورت كامل كنترل شده است.

رئيس بخش مركز رفرانس‌هاي انستيتو پاستور ايران با بيان اينكه براي كنترل بيماري هاري در كشور 20 ميليون واحد سرم ضد انساني هاري مصرف مي‌شود، اضافه مي‌كند: تهيه واكسن سلولي بسيار گران است و درمان و پيشگيري هزينه بسيار سنگيني را براي وزارت بهداشت و درمان دارد.

وي با بيان اينكه بيماري هاري به غير از شهر تهران در تمام استان‌هاي ايران وجود دارد‌ مي‌افزايد: خوشبختانه در كشور ايران كنترل انساني خوبي در زمينه بيماري هاري انجام شده است و ايران از اين لحاظ نسبت به كشورهاي همسايه و منطقه وضعيت بسيار مطلوبي دارد.

*افراد مأنوس با سگ بشتر از ديگران هاري مي‌گيرند

سيمين سيماني، معاون بخش تحقيقات انستيتو پاستور ايران نيز مي‌گويد: خوردن گوشت و مغز حيوان آلوده به ويروس هاري موجب انتقال اين بيماري به انسان مي‌شود و موارد انتقال اين بيماري از طريق خوردن مغز گاو و گوسفند در ايران نيز گزارش شده است.

وي اظهار مي‌دارد: سگ مهمترين ناقل بيماري هاري در دنياست و بدترين گازگرفتگي توسط سگ‌ها صورت مي‌گيرد به همين لحاظ كودكان مأنوس با سگ‌ها و ساير حيوانات بيشترين آسيب را از اين نظر مي‌بينند.

معاون بخش تحقيقات و مركز رفرانس‌هاي هاري انستيتو پاستور ايران با بيان اينكه بالاترين ميزان ابتلا به هاري در جنوب آمريكاي شمالي و شمال آمريكاي جنوبي گزارش شده است مي‌افزايد: در شمال كشور، روباه و شغال و در غرب و شمال غربي كشور گرگ‌ها از مخازن بيماري هاري هستند البته در تمام آنها سگ‌ها ناقل اصلي بيماري هاري به حساب مي‌آيند.

سيماني با اعلام اين آمار كه روزانه 100 كودك در آفريقا و آسيا بر اثر بيماري هاري مي‌ميرند،تأكيد مي‌كند: بهترين راه ممكن براي مقابله با اين بيماري در جهان، آموزش و اطلاع‌رساني مناسب است.

معاون بخش تحقيقات و مركز رفرانس‌هاي هاري انستيتو پاستور ايران مي‌گويد: يكي از خطرات ابتلا به بيماري هاري استفاده از مغز گاو، گوسفند و گوساله مبتلا به اين بيماري است چرا كه مغز سرشار از ويروس‌ هاري است كه در بعضي مناطق ايران نيز گزارش شده است.

*سالانه 9ميليارد تومان براي كنترل بيماري هاري در كشور هزينه مي‌شود

محمدرضا شيرزادي، رئيس اداره بيماري‌هاي قابل انتقال بين حيوان و انسان وزارت بهداشت مي‌گويد: سالانه 9 ميليارد تومان براي كنترل بيماري هاري در كشور هزينه مي‌شود كه اين مبلغ فقط شامل خريد واكسن و سرم است.

وي با بيان اينكه كنترل بيماري وحوش بخش اصلي و پايه‌اي را بايد در محيط زيست كشور داشته باشد، مي‌افزايد: متأسفانه اولويتي از نظر محيط زيست براي آن در نظر گرفته نشده است و علت آن، اين است كه اين سازمان، تجهيزات و نفرات لازم را براي كنترل وحوش ندارد.

شيرزادي با اشاره به اينكه سگ‌ها نقش اصلي را در بيماري هاري دارند، تأكيد مي‌كند: واكسيناسيون سگ‌ها مقوله‌اي است كه بايد به صورت جدي پيگري شود البته ديگر وحوش و حيوانات اهلي نيز بايد در اولويت‌هاي بعدي براي اقدامات پيشگيرانه از بيماري هاري قرار داده شوند.

وي ادامه مي‌دهد: متأسفانه در اكثر مناطق روستايي اين فرهنگ هنوز جا نيفتاده است كه صاحبان سگ‌هاي نگهبان بايد حيوان خود را واكسينه كنند و رعايت‌نكردن همين امر باعث مي‌شود تا بيماري از حيوان به انسان انتقال پيدا كند.

رئيس اداره بيماري‌هاي قابل انتقال بين حيوان و انسان وزارت بهداشت بيان مي‌دارد: انجام اقدامات كنترل در كشورهايي مانند استراليا، ژاپن، انگليس، ايرلند، سوئد باعث شد كه بيماري هاري كنترل شود اما اين كشورها با موارد هاري در ميان انسان و حيواني مواجه شدند كه در كشور خودشان وجود نداشت.

وي مي‌گويد: مهاجرت گروه‌هاي بسياري از كشورهاي آلوده به كشورهاي پاك از جمله مهاجرت افغان‌هاي آلوده به بيماري هاري به ايران سبب شد تا توجه بيشتري به مسئله هاري صورت گيرد.

شيرزادي تصريح مي‌كند: در سال 1388 بيشترين موارد بيماري هاري در استان اردبيل و پس از آن به ترتيب در استان‌هاي گلستان، خراسان شمالي و خراسان رضوي اين بيماري گزارش شده است كه طبق آمار ثبت‌شده، موارد حيوان گزيدگي از سال 1366 كه بالغ بر 18 هزار مورد بوده است با افزايش جمعيت انساني و افزايش جمعيت حيواني همچنين تقويت نظام مراقبت بهداشتي و نقش آنها در ثبت آمارهاي حيوان گزيد‌گي، روند رو به رشدي داشته و به 135 هزار مورد فزوني داشته است.

وي اشاره مي‌كند: گزارش‌هاي ثبت‌شده در خصوص افراد مبتلا به هاري 4 نفر در سال 88 و 6 نفر در سال 87 بوده است كه خوشبختانه اين آمار نشان‌ مي‌دهد كه در كشور با توجه به افزايش موارد حيوان گزيد‌گي آمار هاري افزايش نداشته است و مي‌توان گفت اقدامات مناسب در كنترل بيماري هاري در كشور صورت گرفته است البته به لحاظ هزينه 9 ميليارد توماني كه براي كنترل آن متحمل مي‌شويم اميد داريم اين تعداد نيز به به صفر برسد.

شيرزادي خاطرنشان مي‌كند: بيشترين آمار حيوان‌گزيدگي در جنس مذكر گزارش شده است كه علت آن تحريكات حيوان توسط جنس مذكر و تماس بيشتر اين جنس با حيوانات است. همچنين بيشترين آمار در سنين 10 تا 15 سالگي ديده شده است.

رئيس اداره بيماري‌هاي قابل انتقال بين حيوان و انسان وزارت بهداشت هاري بيماري كشنده است و فرد پس از ظهور علائم آن مي‌ميرد اعلام مي‌كند: سالانه 120 هزار نفر براثر حيوان گزيدگي تحت درمان رايگان پيشگيري از بيماري هاري قرار مي‌گيرند.

سياه زخم

سياه زخم،بيماري است كه از گذشته وجود داشته است كه ميزان تخريب آن نسبت به هاري كمتر است اما متأسفانه گفته مي‌شود كه به چند دليل براي توليد بمب ميكروبي هم مورد استفاده مي‌شود؛ اولاً ميكروبي است بسيار قوي و به سهولت پراكنده مي‌شود. ثانياً عفونت شش‌ها كه در اين بيماري رخ مي‌دهد منجر به آلودگي افراد ديگر نخواهد شد لذا فقط بر روي يك هدف تاثير مي‌گذارد و به سرعت فرد مبتلا را از پاي در مي‌آورد، خطر مرگ در آن بالاتر از 80 درصد است.

*كمتر از 500 نفر در سال به سياه‌زخم مبتلا مي‌شوند

آراسب دباغ‌مقدم، معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشكي ارتش مي‌گويد: با توجه به واكسيناسيون دام توسط سازمان دامپزشكي بر ضد سياه زخم آمار بيماري در كشور كاهش يافته است و زير 500 نفر در سال در كشور به اين بيماري مبتلا مي‌شوند.

وي مي‌افزايد: سياه زخم‌ از قديمي‌ترين بيماري‌هاي كشور است و يكي از دلايل تشكيل سازمان دامپزشكي به علت اين عارضه بوده است چرا كه هم روي انسان اثر دارد و هم موجب تأثير بر صادرات دام مي‌شود.

دباغ‌مقدم اضافه مي‌كند: اين عارضه ماهيتاً يك بيماري دامي است كه بيشتر در بين گوسفندان و در مناطقي كه پرورش گوسفند بيشتر است ديده مي‌شود. راه انتقال آن 3 نوع است كه يكي از انواع شايع آن سياه زخم پوستي است كه به علت تماس با دام بيمار يا فرآورده‌هاي دامي خوراكي و غير خواركي آلودگي ايجاد مي‌شود و به صورت زخم‌ سياه رنگي كه سقف سياه رنگ دارد و اطراف آن مثل قله آتش‌نشان برجسته است ايجاد مي‌شود.

وي ادامه مي‌دهد: راه ديگر انتقال تنفسي است كه نسبت به راه پوستي احتمال انتقال ‌آن كمتر است اما وقتي شخصي مبتلا شود عوارض بيشتري دارد و بيشتر اين افراد كساني هستند كه مثل قاليبافان با گرد و غبار و اسپور يا هاگ سر و كار دارند.

دباغ‌مقدم تصريح مي‌كند: نوع ديگر راه انتقال از طريق گوارش است كه نسبت به 2 تاي ديگر بسيار نادرتر است اما كشندگي آن بالاتر است. نوع گوارشي سياه زخم بيشتر هنگامي ايجاد مي‌شود كه وقتي دام مبتلا به سياه زخم است مردم دام را به صورت حلال ذبح مي‌كنند ولي به بهداشت آن توجهي ندارند. لذا اگر دام بيمار باشد فردي كه فقط حلال‌بودن را مطابق پاك‌بودن مي‌داند و آن را به صورت كباب نيم‌پخته مصرف مي‌كند دچار سياه‌زخم مي‌شود.

معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشكي ارتش خاطرنشان مي‌كند: در حدود 10 سال گذشته چندين نوع سياه زخم پوستي را از طريق سفيد آب غير بهداشتي داشتيم چون سفيد آب از مغز حرام يا نخاع گوسفندان تهيه مي‌شود آنهايي كه غير بهداشتي بودند نوع پوستي اين عارضه را ايجاد مي‌كرد.

وي مي‌افزايد: در كشور ما با توجه به واكسيناسيون دام توسط سازمان دامپزشكي بر ضد سياه زخم آمار بيماري كاهش يافته است و به زير 500 نفر در سال به اين بيماري مبتلا مي‌شوند. اين افراد بيشتر كساني بودند كه با دام سر و كار داشتند و كمتر افراد شهري به اين بيماري مبتلا مي‌شوند.

*95 مورد ابتلا به سياه‌زخم در سال جاري در كشور گزارش شده است

محمدرضا شيرزادي،رئيس اداره بيماري‌هاي قابل انتقال بين حيوان و انسان وزارت بهداشت اظهار مي‌دارد: سال گذشته 220 مورد ابتلا به سياه‌زخم كه همه آن از نوع پوستي بود گزارش شد و خوشبختانه مرگ و مير بر اثر اين عارضه نداشتيم.

وي مي‌افزايد: بيشترين موارد اين بيماري در آذربايجان شرقي و غربي مشاهده شده است اما در همه جاي كشور مي‌تواند اتفاق افتد.

شيرزادي با بيان اينكه كنترل اين بيماري از اولويت‌هاي سازمان دامپزشكي است تصريح مي‌كند: به همين دليل اين عارضه با كنترل دام قابل كنترل است و مواردي كه به عنوان ابتلا اتفاق افتاده است در افرادي ديده شده كه به طور غيرقانوني و غيربهداشتي اقدام به ذبح دام مريض و آلوده كرده‌اند و ترشحات دام روي زخم فرد ريخته و آلودگي ايجاد كرده است.

وي با اشاره به اينكه تاكنون 95 مورد ابتلا به سياه زخم در سال جاري گزارش شده است خاطرنشان مي‌كند: نوع گزارشي و ريوي اين بيماري كشنده است كه در طي چند سال گذشته در ايران گزارش نشده است. همچنين بايد در نظر داشت فرم گوارشي از طريق خوردن گوشت خام آلوده دام و فرم ريوي با استنشاق اسپور سياه‌زخم اتفاق مي‌افتد.