پیام‌های دیپلماتیک با آیات قرآنی / راز آیات قرائت‌شده در وداع هیئت‌های خارجی با رهبر شهید

مراسم باشکوه تشییع و وداع با رهبر شهید جمهوری اسلامی ایران، نه تنها حماسه‌ای عظیم از حضور مردمی و اتحاد ملی بود، بلکه با ابتکاری در حوزه دیپلماسی عمومی، توجه ناظران و کاربران فضای مجازی را به خود جلب کرد.

کد خبر: ۱۳۸۲۹۳۲

تاریخ: ۱۳ تير ۱۴۰۵ - ۱۴:۰۵

برگزاری مراسم باشکوه  وداع با رهبر شهید انقلاب با نظمی کم‌نظیر و بهره‌گیری از آیات قرآن کریم برای هر یک از هیئت‌های خارجی، نشان از برنامه‌ریزی خاص در انتقال پیام‌های معنوی و سیاسی در بستری متفاوت داشت.

به گزارش تابناک، یکی از نکات برجسته این رویداد تاریخی، قرائت آیات متناسب با شرایط هر هیئت خارجی بود که، می‌تواند به مثابه پیامی اخلاقی، سیاسی و معنادار نیز تلقی شود.

عربستان سعودی
هیئت عربستان سعودی به ریاست «ولید بن عبدالکریم خریجی»، قائم‌مقام وزیر خارجه این کشور، هنگام ادای احترام، شاهد تلاوت آیه ۱۳ سوره آل‌عمران بودند:
«قَدْ كَانَ لَكُمْ آيَةٌ فِي فِئَتَيْنِ الْتَقَتَا ۖ فِئَةٌ تُقَاتِلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَأُخْرَىٰ كَافِرَةٌ يَرَوْنَهُمْ مِثْلَيْهِمْ رَأْيَ الْعَيْنِ ۚ وَاللَّهُ يُؤَيِّدُ بِنَصْرِهِ مَنْ يَشَاءُ ۗ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَعِبْرَةً لِأُولِي الْأَبْصَارِ»
(ترجمه: تحقیقاً برای شما در دو گروهی که [در جنگ بدر] با هم رو به رو شدند، نشانه‌ای [از قدرت خدا و حقّانیّت نبوّت پیامبر] بود، گروهی در راه خدا می‌جنگیدند، و گروه دیگر کافر بودند، که اهل ایمان را به چشم خویش دو برابر می‌دیدند [به همین خاطر شکست خوردند] و خدا هر که را بخواهد با یاری خود تأیید می‌کند؛ مسلماً در این [واقعیت] عبرتی برای دارندگان بصیرت است.)

مفسران معتقدند این آیه با بیان برخورد دو گروه در بدر، نشانه‌ای از قدرت خداوند است. در این جنگ، مسلمانان حدود ۳۱۳ نفر و مشرکان بیش از ۱۰۰۰ نفر بودند، اما با وجود این نابرابری، خداوند مسلمانان را پیروز کرد تا عبرتی برای صاحبان بصیرت باشد.
نکته جالب اینکه کافران، مسلمانان را در میدان نبرد دو برابر خود می‌دیدند («يَرَوْنَهُمْ مِثْلَيْهِمْ») که عاملی برای ترس و شکست آنها شد. آیه با «وَاللَّهُ يُؤَيِّدُ بِنَصْرِهِ مَنْ يَشَاءُ» (و خدا هر که را بخواهد با یاری خود تأیید می‌کند) پایان می‌یابد و این پیام را می‌رساند که پیروزی، تنها به امکانات مادی نیست، بلکه به اراده و یاری خداوند وابسته است.

قطر
هیئت قطر به ریاست «حسن بن عبدالله غانم»، رئیس مجلس این کشور، با تلاوت آیه دوم سوره فتح مواجه شدند:
«لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ وَيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ وَيَهْدِيَكَ صِرَاطًا مُسْتَقِيمًا»
(ترجمه: تا خدا [با این پیروزی آشکار] آنچه را [به وسیله دشمنان از توطئه‌ها و موانع و مشکلات در راه پیشرفت دعوتت به اسلام] در گذشته پیش آمده و آینده پیش خواهد آمد از میان بردارد، و نعمتش را بر تو کامل کند، و به راهی راست راهنمایی‌ات نماید.)
این آیه به صلح حدیبیه مربوط است؛ پیمان صلحی که در سال ششم هجری میان پیامبر اسلام و مشرکان قریش منعقد شد و زمینه‌ساز فتح نهایی مکه گردید.
خداوند این صلح را «فَتْحاً مُبِیناً» (فتحی آشکار) می‌خواند؛ چراکه این صلح اگرچه در ظاهر نوعی عقب‌نشینی بود، اما در باطن پیروزی بزرگی برای مسلمانان به شمار می‌رفت و امکان گسترش اسلام را فراهم کرد.
مفسران درباره مراد از «ذنب» در این آیه که در فضای مجازی و بین کاربران نیز مباحث را ایجاد کرد، بحث کرده‌اند. برخی از مفسران، از جمله بر اساس روایتی از امام رضا (ع)، معتقدند منظور، «گناهی» نیست که از پیامبر سر زده باشد، بلکه به اتهاماتی اشاره دارد که مشرکان به پیامبر نسبت می‌دادند و خداوند با این پیروزی، آن اتهامات را از بین برد و حقانیت ایشان را ثابت کرد. در تفاسیر دیگر نیز اشاره شده که این «غفران» به معنی زدودن موانع و مشکلاتی است که در مسیر دعوت پیامبر وجود داشته است.

چین و روسیه
در مراسم حضور هیئت چین و روسیه نیز این بخش از کلام خدا قرائت شد:
«يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ اتَّقِ اللَّهَ وَلَا تُطِعِ الْكَافِرِينَ وَالْمُنَافِقِينَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا * وَاتَّبِعْ مَا يُوحَى إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا * وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلًا»
(ترجمه: ای پیامبر! تقوای الهی پیشه کن و از کافران و منافقان اطاعت مکن که خداوند عالم و حکیم است. و از آنچه از سوی پروردگارت به تو وحی می‌شود، پیروی کن که خداوند به آنچه انجام می‌دهید آگاه است. و بر خدا توکل کن، و همین بس که خداوند حافظ و مدافع (انسان) باشد.)

مفسران در اینجا، شأن نزول‌های مختلفی نقل کرده‌اند که تقریباً همه، یک موضوع را تعقیب می‌کند. از جمله این که گفته‌اند: این آیات در مورد «ابوسفیان» و بعضی دیگر از سران کفر و شرک نازل شد، که بعد از جنگ «احد» از «پیامبر اسلام» (صلی الله علیه وآله) امان گرفتند و وارد «مدینه» شدند، و به اتفاق «عبدالله بن ابی» و بعضی دیگر از دوستانشان خدمت رسول خدا (صلی الله علیه وآله) آمده، و عرض کردند: «ای محمّد! بیا و از بدگویی به خدایان ما ـ بت‌های لات و عُزّی و منات ـ صرف نظر کن، و بگو آنها برای پرستش‌کنندگانشان شفاعت می‌کنند، تا ما هم از تو دست برداریم، و هر چه می‌خواهی درباره خدایت توصیف کن، آزاد هستی.»
این پیشنهاد پیامبر (صلی الله علیه وآله) را ناراحت کرد، «عمر» برخاسته گفت: اجازه ده تا آنها را از دم شمشیر بگذرانم! پیغمبر (صلی الله علیه وآله) فرمود: «من به آنها امان دادم، چنین چیزی ممکن نیست» اما دستور داد آنها را از «مدینه» بیرون کنند، آیات فوق نازل شد، و به پیامبر (صلی الله علیه وآله) دستور داد: به این گونه پیشنهادها اعتنا نکند.
مفسران در این باره گفته‌اند: مشرکان «مکّه» و منافقان «مدینه» بارها کوشیدند با طرح پیشنهادهای سازشکارانه، پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه وآله) را از خط «توحید» منحرف سازند. اما نخستین آیات سوره «احزاب» نازل شد و به توطئه آنها پایان داد و پیامبر (صلی الله علیه وآله) را به ادامه روش قاطعانه‌اش در خط توحید، بدون کمترین سازش دعوت کرد.

دیگر آیات قرائت شده در زمان حضور هیئت‌ها

شیوخ عشایر عراقی (الأحزاب: ۱)
{يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ اتَّقِ اللَّهَ وَلَا تُطِعِ الْكَافِرِينَ وَالْمُنَافِقِينَ ۗ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا}

"ای پیامبر! از خدا پروا کن و از کافران و منافقان اطاعت مکن. بی‌تردید خداوند دانا و حکیم است."

ترکیه (النساء: ۹۵)
{فَضَّلَ اللَّهُ الْمُجَاهِدِينَ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ عَلَى الْقَاعِدِينَ دَرَجَةً ۚ وَكُلًّا وَعَدَ اللَّهُ الْحُسْنَىٰ ۚ وَفَضَّلَ اللَّهُ الْمُجَاهِدِينَ عَلَى الْقَاعِدِينَ أَجْرًا عَظِيمًا}

"خداوند مجاهدانی را که با اموال و جان‌هایشان جهاد می‌کنند، بر کسانی که [بدون عذر] نشسته‌اند به درجه‌ای برتری داده است. و خداوند به هر دو [گروه] وعده بهترین [پاداش] را داده است، اما خداوند مجاهدین را بر نشستگان با پاداشی بزرگ برتری بخشیده است."

دولت لبنان (النساء: ۶۶)
{وَلَوْ أَنَّا كَتَبْنَا عَلَيْهِمْ أَنِ اقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ أَوِ اخْرُجُوا مِنْ دِيَارِكُمْ مَا فَعَلُوهُ إِلَّا قَلِيلٌ مِّنْهُمْ}
"و اگر ما بر آنان مقرر کرده بودیم که «خودتان را بکشید» یا «از خانه‌هایتان بیرون شوید»، جز عده کمی از آنان انجامش نمی‌دادند." (بقیه آیه: اما اگر آنچه را به آنان اندرز داده می‌شد انجام می‌دادند، قطعاً برایشان بهتر و [در ایمان] استوارتر بود.)

حزب‌الله (المائدة: ۵۵-۵۶)
{إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ ۝ وَمَنْ يَتَوَلَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا فَإِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْغَالِبُونَ}
"ولیّ و سرپرست شما تنها خداوند و پیامبر او و کسانی هستند که ایمان آورده‌اند؛ کسانی که نماز را برپا می‌دارند و زکات می‌دهند در حالی که در حال رکوع‌اند. و هر کس ولایت خداوند و پیامبر او و مؤمنان را بپذیرد، [بداند که] حزب الله آنها غالب و پیروزند."

حماس (الأحزاب: ۲۳)
{مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ ۖ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضَىٰ نَحْبَهُ وَمِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ ۖ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِيلًا}
"در میان مؤمنان مردانی هستند که به آنچه با خداوند پیمان بستند صادقانه وفا کردند. از آنان کسی است که عهدش را به پایان رسانده (شهید شده) و از آنان کسی است که [شهادت را] انتظار می‌کشد، و آنها هیچ تغییری [در پیمان خود] نداده‌اند."