از کالج‌های زنانه تا دانشگاه‌های فراگیر؛ نقشه جدید جنسیتی آموزش عالی جهان

تا چند سال پیش، بسیاری از دانشگاه‌های جهان تصور می‌کردند که بحث‌های مربوط به جنسیت، هویت جنسیتی و تفکیک یا اختلاط جنسیتی به تدریج به سمت یک الگوی نسبتاً ثابت حرکت خواهد کرد. اما تحولات چند سال اخیر نشان می‌دهد که این تصور چندان دقیق نبوده است.

کد خبر: ۱۳۸۰۹۵۶

تاریخ: ۰۲ تير ۱۴۰۵ - ۱۱:۰۹

به گزارش تابناک، امروز دانشگاه‌ها در اروپا، آمریکا و برخی کشور‌های دیگر بار دیگر در حال بازنگری در سیاست‌های جنسیتی خود هستند؛ بازنگری‌ای که از پذیرش دانشجو گرفته تا خوابگاه‌ها، ورزش دانشگاهی، سرویس‌های بهداشتی، استخدام اعضای هیئت علمی و حتی ادبیات رسمی دانشگاه‌ها را دربر می‌گیرد.

سه موج متفاوت در جهان دانشگاهی

بررسی روند‌های جهانی نشان می‌دهد که دانشگاه‌ها اکنون تحت تأثیر سه جریان عمده قرار دارند.

جریان نخست بر گسترش سیاست‌های فراگیر تأکید دارد. در این رویکرد، دانشگاه‌ها تلاش می‌کنند علاوه بر زنان، دانشجویان دارای هویت‌های جنسیتی متنوع را نیز در سیاست‌های خود لحاظ کنند. شماری از کالج‌های زنانه مشهور آمریکا از جمله اسمیت، مونت هولیوک و ولزلی در سال‌های اخیر سیاست‌های پذیرش خود را به گونه‌ای تنظیم کرده‌اند که برخی دانشجویان ترنس نیز امکان تحصیل در این مراکز را داشته باشند.

جریان دوم بر بازگشت به تعریف زیستی از جنسیت تأکید دارد. در این رویکرد، برخی دولت‌ها و نهاد‌های قانون‌گذار معتقدند که بسیاری از قوانین باید بر مبنای جنسیت بیولوژیک تفسیر شوند. این دیدگاه در سال‌های اخیر به ویژه در بریتانیا و ایالات متحده تأثیر قابل توجهی بر فضای آموزش عالی گذاشته است.

جریان سوم نیز تلاش می‌کند میان حقوق زنان، الزامات قانونی و مطالبات گروه‌های مختلف اجتماعی نوعی تعادل ایجاد کند؛ رویکردی که در بسیاری از دانشگاه‌های اروپایی مشاهده می‌شود.

دانشگاه‌های زنانه؛ از انحصار کامل تا بازتعریف مأموریت

یکی از مهم‌ترین عرصه‌های این تحولات، دانشگاه‌ها و کالج‌های زنانه هستند.

در گذشته فلسفه وجودی این مراکز، ایجاد فرصت آموزشی برای زنان در جامعه‌ای بود که دسترسی آنان به آموزش عالی محدودتر بود. اما اکنون این مؤسسات با پرسش‌های جدیدی مواجه شده‌اند: «زن» دقیقاً چه کسی است؟ آیا معیار، جنسیت زیستی است یا هویت جنسیتی؟

برخی کالج‌های زنانه آمریکا در یک دهه گذشته سیاست‌های پذیرش خود را توسعه داده و دانشجویانی را که خود را زن معرفی می‌کنند نیز مشمول پذیرش قرار داده‌اند. در مقابل، گروهی دیگر همچنان بر تعریف سنتی‌تر از زن تأکید می‌کنند. همین اختلاف دیدگاه باعث شده است که برخی از این مؤسسات حتی با بررسی‌های حقوقی و اداری دولت فدرال نیز مواجه شوند.

در بریتانیا نیز کالج‌های زنانه‌ای مانند کالج‌های وابسته به دانشگاه کمبریج ضمن حفظ مأموریت تاریخی خود برای حمایت از آموزش زنان، تلاش کرده‌اند سیاست‌های انعطاف‌پذیرتری در قبال دانشجویانی که در طول تحصیل تغییر هویت جنسیتی می‌دهند اتخاذ کنند.

بریتانیا؛ تأثیر یک رأی تاریخی

شاید مهم‌ترین تحول حقوقی سال‌های اخیر در حوزه جنسیت، رأی دیوان عالی بریتانیا در سال ۲۰۲۵ باشد.

این رأی اعلام کرد که اصطلاحات «زن» و «جنسیت» در قانون برابری بریتانیا بر پایه جنسیت زیستی تفسیر می‌شوند. این تصمیم پیامد‌های مهمی برای فضا‌های تک‌جنسیتی، خوابگاه‌ها، امکانات رفاهی و سیاست‌های دانشگاهی به همراه داشته است. پس از این رأی، بسیاری از دانشگاه‌ها ناچار شدند مقررات داخلی خود را مورد بازبینی قرار دهند و برخی نیز اعلام کردند که سیاست‌های قبلی آنان نیازمند اصلاح یا بازنگری حقوقی است.

آمریکا؛ از تنوع و شمول تا بازنگری گسترده

در ایالات متحده نیز فضای سیاست‌گذاری دانشگاهی در حال تغییر است.

پس از سال‌ها گسترش برنامه‌های موسوم به «تنوع، برابری و شمول» (DEI)، بسیاری از دانشگاه‌ها در سال‌های اخیر با فشار‌های حقوقی و سیاسی برای بازنگری این برنامه‌ها مواجه شده‌اند. برخی دانشگاه‌ها ساختار‌های مرتبط با این حوزه را کوچک‌تر کرده‌اند یا در حال بازنویسی مقررات خود هستند. تغییرات مورد بحث تنها به مسائل نژادی محدود نیست و موضوعات مرتبط با جنسیت و هویت جنسیتی را نیز شامل می‌شود.

خوابگاه‌ها، سرویس‌های بهداشتی و ورزش؛ میدان‌های جدید مناقشه

اگر در گذشته بحث جنسیت بیشتر به پذیرش دانشجو محدود بود، امروز موضوعاتی مانند خوابگاه‌های دانشجویی، امکانات رفاهی، مسابقات ورزشی و فضا‌های تک‌جنسیتی به کانون اصلی مناقشات تبدیل شده‌اند.

بسیاری از دانشگاه‌ها تلاش می‌کنند میان حفظ امنیت و آسایش دانشجویان، الزامات قانونی و مطالبات گروه‌های مختلف تعادل برقرار کنند. همین مسئله سبب شده است که مقررات داخلی دانشگاه‌ها بیش از هر زمان دیگری در معرض بازبینی قرار گیرد.

تحولات چند سال اخیر نشان می‌دهد که جهان دانشگاهی وارد دوره‌ای جدید شده است. اگر در دهه گذشته گسترش سیاست‌های شمول‌گرا روند غالب بود، اکنون شاهد شکل‌گیری مرحله‌ای تازه هستیم که در آن دانشگاه‌ها ناچارند میان ملاحظات حقوقی، اجتماعی، فرهنگی و آموزشی توازن برقرار کنند.

در واقع، بحث جنسیت دیگر صرفاً یک موضوع فرهنگی یا اجتماعی نیست؛ بلکه به یکی از مهم‌ترین موضوعات سیاست‌گذاری آموزش عالی در جهان تبدیل شده است. به نظر می‌رسد در سال‌های آینده نیز دانشگاه‌ها همچنان یکی از اصلی‌ترین میدان‌های شکل‌گیری و آزمون سیاست‌های جدید جنسیتی باقی خواهند ماند.