با تشییع رهبر شهید چه کنیم؟

بیژن همدرسی*

کد خبر: ۱۳۸۰۵۸۳

تاریخ: ۳۱ خرداد ۱۴۰۵ - ۱۵:۳۹

وقایع مربوط به شهادت مقام معظم رهبری و تهاجم دشمن، تنها یک گزارش تاریخی نیست، بلکه یک گسست و پیوند بنیادین در حافظه جمعی ملت است که نیازمند نگاهی جامع، عمیق و هنرمندانه در مستندسازی باشد. برای آنکه سازمان صدا و سیما، سازمان تبلیغات اسلامی، وزارت ارشاد و سایر نهادهای فرهنگی بتوانند این دوران را به گونه‌ای ثبت کنند که برای نسل‌های آینده به عنوان یک سند زنده و اثرگذار باقی بماند، باید از رویکردی فراتر از گزارش‌های خبری صبغ داده و به سوی «تاریخ‌نگاری عاطفی و حماسی» حرکت کنند.

در وهله اول، محوریت مستندسازی باید بر محور «عنصر انسانی» استوار باشد. تاریخ در لایه‌های پنهانِ احساسات مردم جاری است. هنرمندان و مستندسازان باید به جای تمرکز صرف بر تجمعات میلیونی، به دنبال ثبت لحظات خام و واکنش‌های انسانی باشند. تضاد میان سکوت شهر در لحظه شنیدن خبر شهادت و فریادهای اندوه، یا تصویر کردن غم‌های خرد مانند نگاه یک سرباز در خط مقدم یا گریه یک پیرزن در گوشه‌ای از محله، می‌تواند عمق فاجعه و در عین حال عظمت پیوند مردم با رهبر شهید را به مخاطب منتقل کند. این نگاه، مستند را از یک گزارش رسمی به یک روایت انسانی تبدیل می‌کند که هر بیننده‌ای را با خود همراه می‌سازد.

در لایه‌ی دوم، بهره‌گیری از «تضادهای بصری و نمادپردازی» ضرورت دارد. در این مستندات، تقابل میان تخریب و تکریم باید به شکلی هنرمندانه به تصویر کشیده شود. تضاد میان ویرانه‌های ناشی از حملات متجاوران و نمازهای جماعتی که برای طلب خون شهید برپا شده است، گویای این حقیقت است که اراده‌ی ایمان بر ابزار تخریب پیروز شده است. همچنین تمرکز بر نمادهایی چون تسبیح، سجاده یا لباس رهبر شهید در لحظات آخر، می‌تواند پیوندی مادی و معنوی میان مخاطب و شخصیت شهید ایجاد کند و حس فقدان را به شکلی ملموس‌تر منتقل نماید.

بخش حیاتی دیگر در این مسیر، روایت «تداوم و اتصال» است.

مستند باید به گونه‌ای طراحی شود که گسست ایجاد شده توسط شهادت، بلافاصله با اتصال سریع و قانونی سیستم به نمایش درآید. تصویر کردن فرایند انتصاب رهبری جدید توسط مجلس خبرگان و انتقال متین و سریع مسئولیت به آیت‌الله مجتبی خامنه‌ای، باید به عنوان یک نقطه عطف در روایت قرار گیرد تا به جهان و نسل‌های آینده ثابت شود که حاکمیت و ایمان در این سرزمین دچار وقفه نشده و مسیر مقاومت با نظم و ثباتی کامل ادامه یافته است.از منظر زیبایی‌شناسی، صدا و موسیقی در این آثار نقش کلیدی دارند. ترکیب طنین اذان در شب‌های حزن‌انگیز با صدای تکبیرات در مراسم تشییع، و استفاده از سکوت‌های معنادار در لحظات حساس، می‌تواند لرزه بر اندام مخاطب بیندازد و او را با عمق اندوه و شکوه شهادت آشنا کند. همچنین استفاده از آخرین پیام‌ها و سخنان ضبط شده‌ی رهبر شهید در میان سکانس‌های مستند، گویی صدای ایشان را در فضای روایت زنده می‌کند و مخاطب را با راهنمایی مستقیم ایشان مواجه می‌سازد.

‌

در نهایت، هدف غایی این مستندسازی باید گذار از «سوگ» به «امید و مقاومت» باشد. اثر نباید در فضای اندوه متوقف شود، بلکه باید به این نکته اشاره کند که چگونه این شهادت، به جای ایجاد شکست، به موتور محرک جدیدی برای مقاومت در برابر متجاوران تبدیل شد. نمایش اینکه چگونه جوانان و نسل جدید پس از این حادثه، احساس مسئولیت بیشتری برای حفظ میهن یافته‌اند، پایان‌بندی درستی برای این آثار خواهد بود. با این رویکرد، مستندات تولید شده نه تنها یک آرشیو تاریخی، بلکه یک سند عاطفی-سیاسی خواهند بود که اراده‌ی ملت را در برابر هرگونه تهاجم، برای همیشه ثبت می‌کنند.
*مستندساز