از سید عباس موسوی تا سید حسن نصرالله و شیخ نعیم قاسم ...

ضاحیه؛ خط مقدمِ امنیت ایران در مدیترانه/ چرا ضاحیه مهم است ؟

حمله امروز اسرائیل به ضاحیه جنوبی بیروت، فقط یک عملیات هوایی علیه چند ساختمان یا یک پاسخ تاکتیکی به تحرکات میدانی نبود؛ این حمله در واقع شلیک مستقیم به یکی از مهم‌ترین اضلاع معماری امنیتی جمهوری اسلامی ایران در غرب آسیا بود. جایی که برای تهران صرفاً یک منطقه شیعه‌نشین در جنوب بیروت نیست، بلکه قلب تپنده شبکه بازدارندگی ایران در برابر اسرائیل و آمریکا محسوب می‌شود.

کد خبر: ۱۳۷۹۰۸۷

تاریخ: ۲۵ خرداد ۱۴۰۵ - ۰۰:۰۱

به گزارش تابناک؛ منطقه‌ای که نامش حالا حتی در بند‌های مذاکرات غیرعلنی، تفاهم‌های امنیتی و طرح‌های آتش‌بس موقت جنگ رمضان نیز دیده می‌شود. دنیا به شکل عجیبی به جایی رسیده که سرنوشت بخشی از بیروت می‌تواند روی متن توافق احتمالی تهران و واشنگتن اثر بگذارد.

عکس از جلد کتاب ضاحیه نوشته علیرضا سکاکی

تاریخ گاهی مثل نویسنده‌های خسته شبکه‌های خبری، بیش از حد دراماتیک می‌شود.

ضاحیه جنوبی بیروت طی دو دهه اخیر از یک منطقه صرفاً حامی حزب‌الله، به اتاق فرماندهی راهبرد منطقه‌ای ایران در شرق مدیترانه تبدیل شده است. بسیاری تصور می‌کنند اهمیت ضاحیه فقط به حضور رهبران حزب‌الله یا انبار‌های تسلیحاتی مربوط می‌شود، اما واقعیت عمیق‌تر از این حرف‌هاست. ضاحیه برای تهران، بخشی از عمق دفاعی ایران است؛ عمقی که هزاران کیلومتر دورتر از مرز‌های جغرافیایی کشور تعریف شده تا تهدید را پیش از رسیدن به داخل ایران متوقف کند. به همین دلیل هم جمهوری اسلامی در سال‌های اخیر بار‌ها تأکید کرده که امنیت لبنان و حزب‌الله را از امنیت ملی خود جدا نمی‌داند.

اسرائیل هم دقیقاً همین مسئله را فهمیده است. به همین دلیل بعد از عملیات «نصر» و تهدید هفته گذشته قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا، تمرکز حملات تل‌آویو دوباره به ضاحیه بازگشت؛ چون اسرائیلی‌ها می‌دانند اگر قرار باشد زنجیره فرماندهی و بازدارندگی محور مقاومت دچار اختلال شود، یکی از مهم‌ترین نقاط هدف همین منطقه است. ضاحیه فقط محل استقرار حزب‌الله نیست؛ مرکز هماهنگی اطلاعاتی، لجستیکی، رسانه‌ای و حتی بخشی از سامانه ارتباطی نیرو‌های متحد ایران در منطقه محسوب می‌شود. از نگاه اسرائیل، هر ضربه به ضاحیه می‌تواند سرعت واکنش محور مقاومت را کاهش دهد، حتی اگر این اختلال موقت باشد.

در سوی دیگر، ایران نیز حزب‌الله را صرفاً یک متحد سیاسی یا ایدئولوژیک نمی‌بیند. حزب‌الله در چهارچوب دکترین بازدارندگی جمهوری اسلامی، مهم‌ترین متحد کلاسیک در برابر اسرائیل است؛ نیرویی که برخلاف بسیاری از گروه‌های منطقه، دارای ساختار منظم نظامی، سامانه موشکی پیشرفته، شبکه پهپادی، یگان‌های جنگ الکترونیک و تجربه نبرد واقعی در چند جبهه است. در واقع اگر تهران بخواهد بدون ورود مستقیم به جنگ، اسرائیل را تحت فشار قرار دهد، مهم‌ترین ابزار عملیاتی‌اش حزب‌الله لبنان است. برای همین هم هر حمله به ضاحیه در تهران نه فقط یک حمله منطقه‌ای، بلکه تهدیدی علیه توازن بازدارندگی تلقی می‌شود.

اهمیت موضوع زمانی بیشتر مشخص می‌شود که نام ضاحیه و حزب‌الله وارد ادبیات مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا می‌شود. طی ماه‌های اخیر و هم‌زمان با بالا گرفتن درگیری‌های منطقه‌ای، گزارش‌های متعددی منتشر شد که نشان می‌داد در برخی کانال‌های میانجی‌گری، مسئله محدود شدن تنش در لبنان و جلوگیری از حمله گسترده اسرائیل به ضاحیه، بخشی از گفت‌و‌گو‌های غیرعلنی بوده است. دلیلش روشن است؛ آمریکا به‌خوبی می‌داند هر جنگ تمام‌عیار در لبنان می‌تواند کل منطقه را به سمت انفجار پیش ببرد و پای پایگاه‌های آمریکایی در عراق، سوریه و حتی خلیج فارس را هم به درگیری باز کند. در نتیجه، ضاحیه حالا فقط یک پرونده لبنانی نیست؛ تبدیل به بخشی از معادله امنیت منطقه و حتی مذاکرات تهران و واشنگتن شده است.

در چهارچوب آتش‌بس موقت جنگ رمضان نیز همین حساسیت دیده می‌شد. یکی از نگرانی‌های اصلی میانجی‌ها این بود که حملات اسرائیل به ضاحیه یا ترور فرماندهان حزب‌الله، کل توافق شکننده را فروبپاشد. چون تجربه سال‌های گذشته نشان داده حزب‌الله در برابر حمله مستقیم به مراکز راهبردی خود، معمولاً پاسخ را محدود نگه نمی‌دارد. اسرائیل هم این مسئله را می‌داند و برای همین در بسیاری از حملات اخیر، میان ضربه زدن و جلوگیری از جنگ سراسری، روی لبه تیغ حرکت کرده است؛ وضعیتی که هر لحظه ممکن است از کنترل خارج شود.

بحث اصلا ضاحیه نیست ، تفکر حاکم بر ضاحیه است که آن جا را تا این حد مهم کرده است .

از منظر نظامی نیز ضاحیه یک نقطه عادی نیست. این منطقه به دلیل تراکم زیرساخت‌های ارتباطی و نزدیکی به فرودگاه بیروت و خطوط ساحلی، در سال‌های اخیر به بخشی از شبکه پشتیبانی لجستیکی حزب‌الله تبدیل شده است. اسرائیل معتقد است بخشی از انتقال تجهیزات حساس، قطعات موشکی و سامانه‌های پهپادی از همین محور مدیریت می‌شود. در مقابل، حزب‌الله تلاش کرده ساختار خود را به‌گونه‌ای طراحی کند که حتی در صورت بمباران شدید ضاحیه، توان عملیاتی‌اش از بین نرود. همین مسئله باعث شده جنگ میان اسرائیل و حزب‌الله بیش از آنکه یک نبرد کلاسیک باشد، به جنگ فرسایشی اطلاعاتی و بازدارندگی تبدیل شود؛ جنگی که در آن هر ساختمان ممکن است یک مرکز ارتباطی باشد و هر ترور، مقدمه یک پاسخ چندلایه.

حمله امروز اسرائیل را هم باید در همین چهارچوب دید. تل‌آویو تلاش می‌کند هم‌زمان چند پیام ارسال کند؛ نخست اینکه هنوز توان نفوذ و ضربه به عمق حزب‌الله را دارد، دوم اینکه تهدید‌های ایران بعد از عملیات موشکی اخیر را بدون پاسخ نمی‌گذارد، و سوم اینکه می‌خواهد هزینه حفظ فشار منطقه‌ای علیه اسرائیل را برای تهران افزایش دهد. اما مشکل اینجاست که چنین حملاتی معمولاً فقط معادله را پیچیده‌تر می‌کند. تجربه نشان داده هرچه فشار بر ضاحیه بیشتر شود، پیوند امنیتی میان تهران و حزب‌الله نیز عمیق‌تر می‌شود؛ چون جمهوری اسلامی این منطقه را نه یک متحد دوردست، بلکه بخشی از دیوار دفاعی خود می‌بیند.

برای همین است که نام ضاحیه حالا کنار پرونده هسته‌ای، تحریم‌ها و مذاکرات منطقه‌ای قرار گرفته است. در خاورمیانه امروز، گاهی یک محله در جنوب بیروت می‌تواند به اندازه یک میدان گازی یا پایگاه موشکی اهمیت داشته باشد. منطقه‌ای که زمانی فقط با خیابان‌های شلوغ و ساختمان‌های فشرده‌اش شناخته می‌شد، حالا تبدیل به یکی از حساس‌ترین نقاط ژئوپلیتیکی غرب آسیا شده است؛ جایی که هر انفجار در آن، صدایش فقط در لبنان شنیده نمی‌شود، بلکه تا تهران، تل‌آویو، واشنگتن و حتی اتاق‌های مذاکرات محرمانه هم می‌رسد.