قایق‌های تندرو انتحاری سپاه؛ سایه‌ای کوچک با تهدیدی بزرگ در خلیج فارس

در خلیج فارس، همیشه همه‌چیز درباره اندازه نیست. گاهی یک ناوشکن چند میلیارد دلاری با آن همه رادار، موشک و سامانه دفاعی، بیشتر از هر چیز از چند قایق کوچک و سریع می‌ترسد که روی آب مثل سایه حرکت می‌کنند. قایق‌های تندرو انتحاری نیروی دریایی سپاه دقیقاً از دل همین دکترین متولد شدند

کد خبر: ۱۳۷۸۴۱۹

تاریخ: ۲۱ خرداد ۱۴۰۵ - ۱۱:۲۳

به گزارش تابناک؛ سلاح‌هایی نامتقارن که قرار نیست وارد نبرد کلاسیک شوند، بلکه آمده‌اند تا معادله جنگ دریایی را به‌هم بزنند. در منطقه‌ای که هر متر آب آن می‌تواند به بحران جهانی انرژی تبدیل شود، همین قایق‌های کوچک حالا بخشی از مهم‌ترین ابزار بازدارندگی دریایی ایران محسوب می‌شوند؛ و اتفاقات روز‌های ۲۰ و ۲۱ خرداد ۱۴۰۵ در شمال خلیج فارس دوباره نشان داد این تهدید دیگر فقط یک سناریوی رزمایش نیست.

دکترین دریایی سپاه از سال‌ها قبل بر پایه جنگ نامتقارن شکل گرفته است؛ یعنی به‌جای رقابت مستقیم با ناو‌های سنگین آمریکایی، سراغ ابزار‌هایی برود که بتوانند هزینه درگیری را بالا ببرند. نتیجه این تفکر، شکل‌گیری ناوگان گسترده‌ای از قایق‌های تندرو، پهپاد‌های دریایی، شناور‌های موشک‌انداز و حالا قایق‌های انتحاری بدون سرنشین یا سرنشین‌دار است. قایق‌هایی که شاید در نگاه اول ساده به نظر برسند، اما فلسفه طراحی آنها بر پایه سرعت، تعداد بالا، سطح مقطع پایین و ضربه ناگهانی شکل گرفته است.

این قایق‌ها معمولاً ابعادی کوچک دارند و به موتور‌های پرقدرت مجهز شده‌اند که به آنها اجازه می‌دهد با سرعتی بسیار بالا روی آب حرکت کنند. برخی مدل‌ها می‌توانند به سرعتی بیش از ۵۰ تا ۷۰ نات دریایی برسند؛ سرعتی که رهگیری و انهدام آنها را برای سامانه‌های دفاع نزدیک دشوارتر می‌کند. مخصوصاً وقتی چندین قایق به‌صورت همزمان و از جهات مختلف به سمت هدف حرکت کنند. در دکترین دریایی سپاه، اصل ماجرا دقیقاً همین «حمله اشباع» است؛ حمله‌ای که سامانه دفاعی دشمن را زیر فشار تعداد بالا قرار می‌دهد.

بخش مهمی از این شناور‌ها به مواد منفجره سنگین مجهز می‌شوند و هدف اصلی آنها برخورد مستقیم با شناور دشمن است. در واقع این قایق‌ها بیش از آنکه یک شناور رزمی سنتی باشند، نوعی موشک دریایی هدایت‌شونده محسوب می‌شوند؛ با این تفاوت که روی سطح آب حرکت می‌کنند و می‌توانند مانور بدهند. برخی گزارش‌ها نشان می‌دهد بخشی از این قایق‌ها به سامانه هدایت از راه دور و حتی هدایت اپتیکی مجهز شده‌اند تا بدون حضور خدمه نیز عملیات انجام دهند.

مزیت اصلی این قایق‌ها هزینه پایین تولید در برابر تهدیدی است که ایجاد می‌کنند. ناوشکن‌ها و شناور‌های رزمی سنگین آمریکایی برای مقابله با موشک‌ها و هواگرد‌های پیچیده طراحی شده‌اند، اما مقابله با ده‌ها هدف کوچک و سریع که روی سطح آب حرکت می‌کنند، داستان متفاوتی است. مخصوصاً در آبراه باریک و پیچیده خلیج فارس که فضای مانور ناو‌های بزرگ محدودتر می‌شود. همین مسئله باعث شده نیروی دریایی آمریکا طی سال‌های اخیر تمرین‌های متعددی برای مقابله با حملات Swarm یا حملات ازدحامی انجام دهد.

در روز‌های ۲۰ و ۲۱ خرداد ۱۴۰۵، تنش میان ایران و آمریکا در خلیج فارس بار دیگر بالا گرفت؛ تنشی که پس از نزدیک شدن چند شناور آمریکایی به محدوده عملیاتی نیرو‌های ایرانی و افزایش پرواز‌های شناسایی در منطقه شکل تازه‌ای به خود گرفت. در جریان این تنش‌ها، تصاویر و گزارش‌هایی از حضور گسترده قایق‌های تندرو سپاه در آب‌های شمالی خلیج فارس منتشر شد؛ قایق‌هایی که با آرایش عملیاتی گسترده و سرعت بالا در اطراف مسیر شناور‌های آمریکایی حرکت می‌کردند. منابع غربی حتی مدعی شدند بخشی از این شناور‌ها به تجهیزات انفجاری و عملیات انتحاری مجهز بوده‌اند؛ موضوعی که دوباره بحث دکترین جنگ نامتقارن ایران را به رسانه‌های نظامی جهان بازگرداند.

آنچه این قایق‌ها را خطرناک می‌کند، فقط مواد منفجره یا سرعتشان نیست؛ بلکه ترکیب آنها با سایر ابزار‌های رزمی ایران است. در سناریوی واقعی نبرد، این شناور‌ها معمولاً بخشی از یک حمله ترکیبی محسوب می‌شوند؛ حمله‌ای که ممکن است همزمان با شلیک موشک‌های ساحل به دریا، حمله پهپادها، جنگ الکترونیک و عملیات قایق‌های موشک‌انداز انجام شود. یعنی دشمن باید به‌طور همزمان چند تهدید متفاوت را مدیریت کند؛ و دقیقاً همین پیچیدگی است که دکترین دریایی سپاه روی آن حساب باز کرده است.

برخی تحلیلگران نظامی معتقدند الهام بخشی از این قایق‌ها از تجربه‌های جنگ ایران و عراق و همچنین عملیات قایق‌های انفجاری در درگیری‌های منطقه‌ای گرفته شده است. اما ایران در سال‌های اخیر تلاش کرده این مفهوم را به سطح پیشرفته‌تری برساند؛ با استفاده از سامانه‌های هدایت دقیق‌تر، موتور‌های قوی‌تر و حتی شناور‌های بدون سرنشین. تصاویر رزمایش‌های اخیر سپاه هم نشان داده که برخی از این شناور‌ها قابلیت عملیات گروهی و نیمه‌خودکار دارند.

البته این قایق‌ها نقاط ضعف خودشان را هم دارند. سطح حفاظتی پایین، آسیب‌پذیری در برابر تیربار‌های سنگین، بالگرد‌ها و پهپاد‌های مسلح از جمله مشکلات اصلی آنهاست. در صورت کشف زودهنگام، احتمال انهدامشان بالا می‌رود. اما فلسفه استفاده از این شناور‌ها دقیقاً بر پایه کاهش زمان واکنش دشمن بنا شده؛ یعنی نزدیک شدن سریع، حمله ناگهانی و ایجاد شوک عملیاتی پیش از آنکه سامانه‌های دفاعی فرصت واکنش کامل پیدا کنند.

نکته مهم اینجاست که در جنگ دریایی مدرن، همیشه سلاح گران‌تر برنده نیست. تاریخ نشان داده حتی شناور‌های کوچک هم می‌توانند تهدیدی جدی برای ناو‌های بزرگ باشند؛ مخصوصاً در آبراه‌های محدود. حمله به ناوشکن آمریکایی USS Cole در سال ۲۰۰۰ هنوز یکی از نمونه‌های مشهور این مسئله محسوب می‌شود؛ حادثه‌ای که باعث شد مفهوم تهدید قایق‌های انفجاری دوباره جدی گرفته شود.

در خلیج فارس، اما ماجرا ابعاد پیچیده‌تری دارد. این منطقه فقط یک میدان نظامی نیست؛ شاهرگ انرژی جهان است. هر تنش دریایی در این آبراه می‌تواند قیمت نفت، بازار جهانی و امنیت منطقه را تحت تأثیر قرار دهد. به همین دلیل، حضور قایق‌های تندرو انتحاری سپاه فقط یک مسئله نظامی نیست؛ بخشی از معادله بازدارندگی ایران در منطقه محسوب می‌شود.

امروز قایق‌های تندرو سپاه دیگر صرفاً چند شناور سبک با تیربار نیستند. آنها به بخشی از دکترین پیچیده نبرد دریایی ایران تبدیل شده‌اند؛ دکترینی که بر سرعت، غافلگیری و جنگ نامتقارن تکیه دارد. شاید این شناور‌ها در برابر ناو‌های عظیم آمریکایی کوچک به نظر برسند، اما در جنگ‌های واقعی، همیشه اندازه تعیین‌کننده نیست. گاهی یک سایه کوچک روی آب می‌تواند معادله یک ناوگان را تغییر دهد؛ و خلیج فارس جایی است که همه این را خوب می‌دانند.