بازدارندگی ژئوپلیتیک، بازدارندگی هسته‌ای

محسن پاک آیین

کد خبر: ۱۳۷۸۳۴۲

تاریخ: ۲۰ خرداد ۱۴۰۵ - ۲۱:۲۴

آرای اعضای شورای حکام آژانس بین المللی انرژی اتمی با توجه به ترکیب آن، همواره علیه ایران بوده و خواهد بود و این رویکرد تا زمانی که ایران برنامه‌های هسته‌ای صلح آمیز خود را کاملا متوقف نکند، غیر قابل تغییر است.

این شورا که به همراه مجمع عمومی، ارکان سیاست‌گذاری در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی محسوب می‌شوند، دارای ۳۵ عضو است.

۱۳ عضو از اعضای شورای حکام شامل کشور‌های توسعه‌یافته در زمینهٔ انرژی هسته‌ای بوده و از میان آنها کشور‌هایی همچون آمریکا، انگلیس و فرانسه دارای بمب هسته‌ای هستند و آمریکا هم سابقه استفاده از این سلاح در هیروشیما و ناکازاکی را دارد.

۲۰ عضو نیز از سوی مجمع عمومی و ۲ عضو دیگر هم از میان کشور‌های در حال توسعه انتخاب می‌شوند. در حال حاضر ۷ کشور از اروپا، ۵ کشور از آمریکا، ۴ کشور از آفریقا،۲  کشور از غرب و جنوب آسیا،۱  کشور از آسیای جنوب شرقی و ۱ کشور از شرق آسیا هستند؛ بنابراین سیاست‌های این شورا را کشور‌های غربی همچون آمریکا، انگلیس و فرانسه با حمایت متحدین خود تعیین می‌کنند.

شورای حکام معمولا پنج بار در سال و در ماه‌های مارس و ژوئن و سپتامبر (۲ بار) و دسامبر تشکیل جلسه می‌دهد و در جهت منافع قدرت‌های هسته‌ای، سیاست گذاری می‌کند.

با این وصف نمی‌توان انتظار داشت که انگیزه‌های سیاسی در قطعنامه‌های صادره از سوی این شورا، وجود نداشته باشد و رویکرد فنی بر تصمیمات آن حاکم شود.

در ارتباط با ایران نیز بطور سنتی، قطعنامه پیشنهادی ۳ کشور اروپایی (فرانسه، انگلیس و آلمان) با همراهی آمریکا علیه برنامه صلح‌آمیز هسته‌ای ایران در نشست شورای حکام تصویب می‌شود و نوع همکاری ایران با آژانس بین المللی انرژی اتمی نیز تاثیری در صدور این قطعنامه‌های سنتی و تکراری ندارد.

اصولا فلسفه تاسیس آژانس بین المللی انرژی اتمی و‌ ترکیب شورای آن، حفظ صنعت هسته‌ای برای چند کشور قدرتمند و جلوگیری از دستیابی کشور‌های مستقل به انرژی هسته‌ای حتی برای مصارف صلح آمیز بوده و اصولا کشور‌های دارنده این انرژی نمی‌خواهند دیگر کشور‌های جهان در زمینه انرژی به آنها نیازمند نباشند.

البته خطای راهبردی بزرگ آژانس و شورای حکام و هچنین کشور‌های آمریکا، انگلیس، فرانسه و آلمان این است که هرگز واکنشی به برنامه‌های هسته‌ای خطرناک رژیم صهیونیستی نداشته و با برجسته کردن موضوع ایران، سعی در انحراف افکار عمومی از خطرات هسته‌ای اسرائیل برای صلح جهانی دارند.

روز چهارشنبه نیز شورای حکام در ادامه رفتار سنتی خود، قطعنامه‌ای با ۱۹ رای موافق، ۱۱ رای ممتنع و ۳ رای مخالف علیه ایران به تصویب رساند که مانند همیشه مبتنی بر اطلاعات جعلی اسرائیل بود و به همکاری‌های گسترده جمهوری اسلامی ایران با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، توجه نداشت.

البته در این میان نباید رویکرد ضد ایرانی رافائل گروسی مدیرکل آژانس را که در اندیشه ارتقای جایگاه خود در سطح بین المللی است، نادیده گرفت. او حتی حاضر نشد حمله آمریکا و اسرائیل را به تأسیسات صلح آمیز و تحت پادمان ایران را محکوم کند و خود و آژانس را بی اعتبار ساخت.

نتیجه اینکه رویکرد آژانس و شورای حکام با توجه به ترکیب آن تغییر نخواهد یافت و البته در واکنش به قطعنامه‌های سنتی شورای حکام، دستگاه دیپلماسی و دفتر نمایندگی ایران در وین بیانیه‌هایی صادر و واکنش لازم را نشان می‌دهند، اما آنچه می‌تواند آژانس و بانیان قطعنامه علیه ایران را متنبه کند، تغییر در دکترین دفاعی و تقویت بازدارندگی با استفاده از انرژی هسته‌ای است.

اقتدار ایران در استفاده از ژئوپلیتیک و افزایش بازدارندگی با مدیریت بر تنگه هرمز نشان داد که هیچ قدرتی نمی‌تواند در مقابل اراده ملتی را که به دنبال حفظ استقلال و پیشرفت صنعتی هست، مقاومت کند. این تجربه ژئوپلیتیک را می‌توان در حوزه هسته‌ای نیز تکرار کرد.

*سفیر پیشین ایران در جمهوری آذربایجان