هفدهم خرداد؛ روزی که صدای داعش به قلب تهران رسید

ساعت هنوز به ظهر نرسیده بود که صدای تیراندازی در خیابان‌های مرکزی تهران پیچید. مردم اول فکر کردند چیزی شبیه درگیری عادی یا شاید صدای ترقه است. تهران به شلوغی و هیاهو عادت داشت، اما آن روز، ماجرا فرق می‌کرد. چند مرد مسلح وارد ساختمان مجلس شورای اسلامی شده بودند و همزمان، در جنوب تهران، اطراف حرم امام خمینی (ره) نیز صدای انفجار و تیراندازی بلند شده بود. برای نخستین بار، داعش رسماً به قلب پایتخت ایران رسیده بود. روزی که فقط یک عملیات تروریستی نبود؛ لحظه‌ای بود که جنگ‌های عراق و سوریه، بعد از سال‌ها، سایه خود را روی خیابان‌های تهران انداختند.

کد خبر: ۱۳۷۷۴۸۰

تاریخ: ۱۷ خرداد ۱۴۰۵ - ۱۵:۲۰

به گزارش تابناک؛ هفدهم خرداد ۱۳۹۶ فقط یک تاریخ در تقویم نیست. برای خیلی‌ها، روزی است که ایران فهمید آتشی که سال‌ها آن‌طرف مرز‌ها شعله می‌کشید، حالا می‌تواند به داخل کشور هم برسد. صبح آن روز، تصاویر مردانی مسلح با کلاشینکف و جلیقه انفجاری از راهرو‌های مجلس منتشر شد؛ تصاویری که تا قبل از آن بیشتر شبیه فیلم‌های مربوط به بغداد، دمشق یا کابل بودند، نه تهران.

داعش مسئولیت حمله را پذیرفت؛ گروهی که آن روز‌ها هنوز بخش‌هایی از عراق و سوریه را در اختیار داشت و با خشونتی بی‌سابقه، منطقه را به آتش کشیده بود. همان گروهی که شهر‌ها را قتل‌عام می‌کرد، سربازان را زنده‌زنده می‌سوزاند، سر می‌برید و با دوربین‌های حرفه‌ای از جنایت‌هایش فیلم می‌گرفت. حالا همان تفکر، به قلب ایران رسیده بود.

مهاجمان مسلح، با برنامه‌ریزی قبلی وارد ساختمان مجلس شدند. سلاح‌های انفرادی، نارنجک و جلیقه‌های انفجاری همراه داشتند و هدفشان روشن بود؛ ایجاد وحشت، گرفتن تلفات و نشان دادن اینکه داعش می‌تواند حتی به یکی از امنیتی‌ترین نقاط ایران هم نفوذ کند. درگیری ساعت‌ها ادامه پیدا کرد. نیرو‌های امنیتی، سپاه، پلیس و یگان‌های ویژه وارد عمل شدند و ساختمان مجلس عملاً به میدان نبرد شهری تبدیل شد.

در همان ساعات، تصاویر و خبر‌هایی منتشر می‌شد که بعد‌ها بخشی از حافظه امنیتی ایران شدند. نیرو‌های مسلح در راهرو‌های مجلس حرکت می‌کردند، صدای تیراندازی از طبقات شنیده می‌شد و خبرنگارانی که داخل ساختمان بودند، لحظه‌به‌لحظه روایت می‌کردند که چه اتفاقی در حال وقوع است. تهران سال‌ها جنگ را از تلویزیون دیده بود، اما آن روز، جنگ وارد قاب واقعی شهر شده بود.

در میان چهره‌هایی که آن روز در میدان حضور داشتند، نام فرمانده‌ای بیشتر از همه جلب توجه کرد؛آن زمان فرمانده کل سپاه شخص دیگری بود. فرمانده نیروی زمینی سپاه در آن روزها، سردار شهید محمد پاکپور نبود که بعد‌ها فرمانده کل سپاه شد و در جنگ رمضان  شهید شد اما واقعیت این است که در جریان عملیات مقابله با داعش در تهران، فرماندهان میدانی  شخصاً وارد صحنه شدند و تصاویر حضور مستقیم نیرو‌های عملیاتی سپاه و فراجا ( در آن زمان ناجا)  در اطراف مجلس و مناطق درگیری منتشر شد. آن روز‌ها هم  فرماندهان نسل جنگ، میدان را از پشت میز اداره نمی‌کردند؛ بسیاری‌شان تجربه خرمشهر، فاو، حلبچه و سوریه را با خود داشتند و وقتی صدای گلوله در تهران پیچید، خودشان وارد میدان شدند.

اما هفدهم خرداد فقط یک حمله تروریستی نبود؛ ادامه جنگی بود که سال‌ها قبل در عراق و سوریه آغاز شده بود. اگر داعش آن روز به تهران رسید، پیش از آن موصل، رقه، تدمر و بخش‌های بزرگی از سوریه و عراق را بلعیده بود. گروهی که با پول، سلاح و شبکه‌ای پیچیده از نیرو‌های افراطی رشد کرد و در مقطعی آن‌قدر پیش رفت که بعضی تحلیلگران غربی از احتمال فروپاشی کامل عراق حرف می‌زدند.

در آن سال‌ها، نامی که بیش از هر چیز در برابر داعش شنیده می‌شد، حاج قاسم سلیمانی بود. فرمانده نیروی قدس سپاه که برای بسیاری از نیرو‌های منطقه، فقط یک فرمانده نظامی نبود؛ چهره‌ای بود که در سخت‌ترین روز‌های نبرد با داعش، میان خط مقدم دیده می‌شد. از آمرلی تا البوکمال، از حلب تا موصل، ردپای او و همرزمانش در بسیاری از عملیات‌های ضد داعش دیده می‌شد.

وقتی داعش تا نزدیکی بغداد رسیده بود و بسیاری تصور می‌کردند کار عراق تمام شده، شبکه‌ای از نیرو‌های عراقی، سوری، ایرانی و نیرو‌های مقاومت منطقه شکل گرفت که آرام‌آرام ماشین جنگی داعش را متوقف کرد. جنگ آسانی نبود. داعش فقط یک گروه چریکی ساده نبود؛ ارتشی نامنظم، اما مجهز بود که از تانک، توپخانه، خودرو‌های انتحاری، پهپاد و جنگ رسانه‌ای استفاده می‌کرد.

در نبرد‌های سوریه و عراق، بسیاری از نیرو‌های ایرانی جان خود را از دست دادند. مستشارانی که بعضی حتی نامشان سال‌ها رسانه‌ای نشد. فرماندهانی که در خط مقدم می‌جنگیدند و بعد‌ها عنوان «مدافع حرم» گرفتند. برای ایران، جنگ با داعش فقط دفاع از سوریه یا عراق نبود؛ این نگاه وجود داشت که اگر داعش در دمشق و بغداد متوقف نشود، دیر یا زود به مرز‌های ایران می‌رسد. هفدهم خرداد ۱۳۹۶ برای بسیاری، اثبات همین مسئله بود.

بعد از حمله تهران، پاسخ ایران فقط امنیتی نبود. چند روز بعد، سپاه پاسداران با شلیک موشک‌های بالستیک به مواضع داعش در دیرالزور سوریه پاسخ داد؛ عملیاتی که از کرمانشاه و کردستان انجام شد و موشک‌ها صد‌ها کیلومتر آن‌طرف‌تر به اهداف برخورد کردند. آن عملیات فقط حمله به داعش نبود؛ پیامی آشکار بود که ایران حاضر نیست حمله به خاکش را بدون پاسخ بگذارد.

در سال‌های بعد، داعش به‌تدریج قلمروهایش را از دست داد. موصل سقوط کرد، رقه آزاد شد و خلافت خودخوانده‌ای که روزی نقشه خاورمیانه را تهدید می‌کرد، فروپاشید. اما هزینه این جنگ کم نبود. هزاران نفر کشته شدند، شهر‌های زیادی ویران شدند و منطقه وارد یکی از خونین‌ترین دوره‌های معاصر خود شد.

در ایران نیز نام بسیاری از نیرو‌هایی که در نبرد با داعش کشته شدند، وارد حافظه عمومی شد. از مستشاران گمنام تا فرماندهان بلندپایه؛ و در رأس همه آنها، حاج قاسم سلیمانی؛ فرمانده‌ای که سال‌ها در خط مقدم جنگ با داعش حضور داشت و سرانجام در دی‌ماه ۱۳۹۸، در حمله مستقیم آمریکا در بغداد ترور شد. حمله‌ای که از نگاه ایران، ادامه همان پروژه فشار و تقابل علیه محور مقاومت بود.

برای بسیاری در ایران، ماجرای داعش، حملات تروریستی تهران، ترور فرماندهان نظامی و حملات اسرائیل به نیرو‌های مقاومت، حلقه‌های یک زنجیره‌اند؛ زنجیره‌ای از جنگ‌های پنهان و آشکار که سال‌هاست در منطقه جریان دارد. به همین دلیل، هفدهم خرداد فقط یادآور یک عملیات تروریستی نیست؛ یادآور دوره‌ای است که منطقه در آتش افراط‌گرایی، جنگ نیابتی و مداخله خارجی می‌سوخت.

امروز، ۹ سال از آن روز گذشته است. شاید خیابان‌های تهران آرام‌تر به نظر برسند، شاید ساختمان مجلس دیگر نشانی از آن درگیری نداشته باشد، اما حافظه آن روز هنوز زنده است. هنوز هم وقتی تصاویر آن ساعات پخش می‌شود، صدای تیراندازی در راهرو‌های مجلس، فریاد مردم و دویدن نیرو‌های امنیتی، بخشی از همان شوک را زنده می‌کند.

نسلی که جنگ ایران و عراق را دیده بود، آن روز فهمید تروریسم مدرن دیگر مرز نمی‌شناسد؛ و نسل جوان‌تر، برای نخستین بار صحنه واقعی حمله تروریستی سازمان‌یافته را در قلب پایتخت دید. شاید به همین دلیل است که هفدهم خرداد فقط یک حادثه امنیتی نیست؛ بخشی از تاریخ معاصر ایران است. روزی که تهران برای چند ساعت، چهره‌ای شبیه بغداد و دمشق پیدا کرد؛ و شاید مهم‌ترین بخش ماجرا همین باشد؛ اینکه ایران در دهه‌های اخیر، فقط با تحریم و فشار سیاسی روبه‌رو نبوده است. از جنگ تحمیلی تا ترور دانشمندان هسته‌ای، از حملات داعش تا ترور فرماندهان نظامی و جنگ دوم و سوم تحمیلی ، بخشی از تاریخ معاصر کشور در سایه امنیت و جنگ گذشته است. هفدهم خرداد، یادآور این واقعیت تلخ است که امنیت، برای کشوری در قلب خاورمیانه، چیزی نبوده که رایگان به دست آمده باشد.