مردی که در قلب همه بحران‌های لبنان ایستاده است

چرا نبیه بری مهم است؟ / راز ۴۰ سال ماندگاری در قدرت

پرداختن به نبیه بری در این مقطع، صرفاً بازگشت به یک چهره قدیمی در سیاست لبنان نیست. مسئله این است که لبنان امروز در نقطه‌ای ایستاده که تقریباً هیچ بازیگر سیاسی به‌تنهایی توان «تعریف تعادل» ندارد، اما چند چهره محدود هنوز می‌توانند در لحظه‌های بحرانی نقش ترمز یا شتاب‌دهنده ایفا کنند. نبیه بری دقیقاً در همین دسته است؛ سیاستمداری که نه فقط تاریخ لبنان را دیده، بلکه در بسیاری از نقاط حساس، خودش بخشی از سازوکار تصمیم‌سازی بوده است.

کد خبر: ۱۳۷۶۸۸۲

تاریخ: ۱۴ خرداد ۱۴۰۵ - ۰۶:۳۸

به گزارش تابناک، در شرایطی که تنش‌های مرزی جنوب لبنان، فشار اقتصادی داخلی، و سایه درگیری‌های منطقه‌ای هم‌زمان بر کشور سنگینی می‌کند، تحلیل نقش بری بیشتر از آنکه یک کنجکاوی تاریخی باشد، نوعی «خوانش وضعیت فعلی قدرت» است.

از فریتاون تا بنت جبیل؛ دوگانه‌ای که شخصیت او را ساخت

نبیه بری در سال ۱۹۳۸ در فریتاون سیرالئون به دنیا آمد؛ در خانواده‌ای مهاجر از جنوب لبنان. این نکته فقط یک جزئیات بیوگرافیک نیست، بلکه یکی از کلید‌های فهم شخصیت اوست. خودش در یکی از گفت‌و‌گو‌های قدیمی‌اش گفته بود:«کسی که بیرون از وطن به دنیا می‌آید، وطن را فقط یک جغرافیا نمی‌بیند، یک مسئله دائمی می‌بیند.»

این تجربه دیاسپورا، در کنار ریشه‌های روستایی خانواده در بنت جبیل، از او شخصیتی ساخت که همزمان دو جهان را می‌فهمد:

جهان طائفه‌ای لبنان و جهان مهاجرت، تجارت و بقا.

بعد‌ها وقتی به لبنان بازگشت و حقوق خواند، این دوگانه تبدیل شد به یک سبک فکر سیاسی: قانون، برای او ابزار کنترل تعادل بود، نه ایدئولوژی.

او در جوانی تحت تأثیر فضای ناصری و پان‌عربیستی بود، اما برخلاف بسیاری از هم‌نسلانش که در ایدئولوژی ماندند، مسیرش را به سمت سیاست عملی تغییر داد. خودش جایی گفته بود:

«سیاست در لبنان جای شعار نیست، جای دوام آوردن است.»

امل، موسی صدر و لحظه‌ای که سیاست شروع شد

با ناپدید شدن امام موسی صدر، جنبش امل وارد مرحله‌ای شد که دیگر صرفاً یک حرکت اجتماعی نبود. وقتی نبیه بری در ۱۹۸۰ رهبری این جنبش را بر عهده گرفت، لبنان عملاً در حال ورود به یکی از پیچیده‌ترین جنگ‌های داخلی قرن بود.

در همان سال‌ها، او در میانه یک میدان کاملاً خشونت‌زده قرار گرفت:

گروه‌های فلسطینی، شبه‌نظامیان لبنانی، ارتش‌های خارجی و فروپاشی دولت مرکزی.

اما نکته‌ای که در همان دوره درباره او برجسته شد، این بود که برخلاف بسیاری از فرماندهان جنگ، به‌دنبال حذف کامل رقبا نبود. یکی از دیپلمات‌های فرانسوی در آن سال‌ها درباره او گفته بود:

«او بیشتر از آنکه جنگ را بفهمد، توازن جنگ را می‌فهمد.»

درگیری‌های امل با فلسطینی‌ها، به‌ویژه در جنگ اردوگاه‌ها، یکی از خونین‌ترین فصل‌های آن دوره بود. اما همزمان، بری کانال‌های مذاکره را هیچ‌وقت کامل نبست. این دوگانه «جنگ در زمین، مذاکره در پشت صحنه» بعد‌ها تبدیل به امضای سیاسی او شد.

او در جوانی تحت تأثیر فضای ناصری و پان‌عربیستی بود، اما برخلاف بسیاری از هم‌نسلانش که در ایدئولوژی ماندند، مسیرش را به سمت سیاست عملی تغییر داد.

رقابت با حزب‌الله؛ از درگیری تا همزیستی

با ظهور حزب الله، معادلات شیعی لبنان وارد مرحله جدیدی شد. این گروه با حمایت مستقیم ایران و با گفتمان مقاومت وارد صحنه شد و به‌سرعت به رقیب امل تبدیل شد.

در دهه ۸۰، رقابت میان امل و حزب‌الله گاهی به درگیری‌های مستقیم کشیده شد. اما در دهه ۹۰، یک تغییر مهم رخ داد: تبدیل رقابت به همزیستی.

در این مرحله، امل بیشتر به سمت ساختار سیاسی و پارلمانی رفت، در حالی که حزب‌الله در حوزه نظامی و مقاومت منطقه‌ای تثبیت شد.

این تقسیم نقش، یک واقعیت نانوشته در سیاست لبنان ساخت:

رقابت وجود دارد، اما حذف وجود ندارد.

طائف؛ جایی که بری از رهبر جنبش به ستون نظام تبدیل شد

پس از توافق طائف، لبنان وارد نظم جدیدی شد؛ نظمی که در آن جنگ داخلی پایان یافت، اما ساختار طائفه‌ای تثبیت شد.

در همین دوره بود که نبیه بری به ریاست پارلمان رسید و از ۱۹۹۲ تا امروز در این جایگاه باقی مانده است.

این استمرار طولانی، او را از یک رهبر جنبشی به یک «نقطه ثابت در سیستم سیاسی لبنان» تبدیل کرد.

در لبنان جمله‌ای از او بار‌ها نقل شده است:

«در لبنان دشمن دائمی وجود ندارد، فقط منافع دائمی وجود دارد.»

این جمله، اگرچه ساده به نظر می‌رسد، اما در عمل خلاصه منطق سیاسی اوست: سیاست به‌عنوان مدیریت بی‌پایان تضادها.

زندگی شخصی؛ سیاستمداری که کم حرف می‌زند و کمتر دیده می‌شود

برخلاف بسیاری از سیاستمداران منطقه، بری زندگی شخصی بسیار کم‌حاشیه‌ای دارد. او نه علاقه‌ای به نمایش رسانه‌ای دارد و نه تمایل به روایت‌سازی از زندگی خصوصی‌اش.

در محافل لبنانی، او به «سیاستمدار کم‌صدا» معروف است؛ کسی که تصمیم‌های مهمش معمولاً در اتاق‌های بسته گرفته می‌شود، نه در مصاحبه‌ها.

یکی از نزدیکان سیاسی او نقل کرده بود:

«بری از سیاستمدارانی است که قبل از اینکه حرف بزند، فضا را اندازه می‌گیرد.»

این سبک، امتداد همان منطق کلی اوست: کنترل، کم‌نمایی و مدیریت تصویر.

واقعیات مهم از زندگی شخصی نبیه بری

خانواده او اصالتاً از جنوب لبنان، منطقه بنت جبیل هستند.

او در رشته حقوق در لبنان و فرانسه تحصیل کرده و آموزش حقوقی کلاسیک غربی دارد.

قبل از سیاست، به‌عنوان وکیل فعالیت می‌کرد.

در جوانی تحت تأثیر ناصریسم و پان‌عربیسم بود.

او تجربه زیست مهاجرتی در آفریقا دارد که بر نگاه اقتصادی–عمل‌گرای او اثر گذاشته است.

سبک زندگی او بسیار کم‌نمایش و محافظه‌کارانه است.

مدیریت او در حزب امل ساختار سلسله‌مراتبی و کنترل‌محور دارد.

او یکی از طولانی‌ترین دوره‌های ریاست پارلمان در جهان را دارد.

او بیشتر به جملات کوتاه سیاسی شناخته می‌شود تا سخنرانی‌های ایدئولوژیک.

جملات معروف، نقل‌قول و مواضع ماندگار نبیه بری

«لبنان اگر توافق نکند، وجود نخواهد داشت.»

«هیچ‌کس در جنگ لبنان پیروز نشد؛ همه شکست خوردند.»

«در لبنان، کسی حکومت نمی‌کند؛ همه با هم حکومت می‌کنند یا هیچ‌کس.»

«اختلاف میان شیعیان، هدیه‌ای برای دیگران است.»

«سیاست در لبنان هنر جلوگیری از انفجار است، نه پیروزی.»

«ما در کشوری زندگی می‌کنیم که بحران در آن قاعده است.»

«حق مقاومت بخشی از حاکمیت ملی لبنان است.»

«پارلمان جایی است که لبنان نفس می‌کشد.»

«در لبنان هیچ دشمن دائمی وجود ندارد؛ فقط منافع دائمی وجود دارد.»

«اگر طائفه‌ها را حذف کنیم بدون جایگزین، لبنان حذف شده است.»

در محافل لبنانی، او به «سیاستمدار کم‌صدا» معروف است؛ کسی که تصمیم‌های مهمش معمولاً در اتاق‌های بسته گرفته می‌شود، نه در مصاحبه‌ها.

نقدها؛ از تثبیت طائفه‌گرایی تا کنترل پارلمان

در مقابل این تصویر عمل‌گرایانه، نقد‌ها نیز بسیار جدی هستند. منتقدان می‌گویند بری نه اصلاح‌کننده، بلکه تثبیت‌کننده ساختار طائفه‌ای لبنان بوده است.

به باور این گروه، ریاست طولانی او بر پارلمان، عملاً به ابزاری برای مدیریت روند سیاسی کشور تبدیل شده است؛ تا جایی که برخی تحلیلگران از آن به‌عنوان نوعی «حق وتوی غیررسمی» یاد می‌کنند.

در سطح داخلی جنبش امل نیز انتقاد‌هایی درباره تمرکز قدرت و ضعف گردش نخبگان وجود دارد. همچنین شبکه‌های حامی‌پروری سیاسی در جنوب لبنان، بخشی از نقد‌های ساختاری به این جریان است.

بری در بحران امروز؛ سیاستمدار تعادل یا نگهبان وضعیت موجود؟

در شرایط فعلی لبنان، نقش بری بیش از همیشه به مدیریت بحران گره خورده است. او در نقطه‌ای ایستاده که هم باید با دولت تعامل کند، هم با حزب‌الله، و هم با بازیگران خارجی.

این موقعیت باعث شده برخی او را «نقطه تعادل سیستم» بدانند و برخی دیگر «نگهبان انسداد سیاسی».

اما واقعیت این است که در لبنان امروز، حذف چنین بازیگری تقریباً معادل تغییر کل هندسه قدرت است.

اگر جنگ شود؛ او چه خواهد کرد؟

بر اساس الگوی رفتاری چند دهه گذشته، می‌توان چند مسیر محتمل برای او در بحران‌های شدید تصور کرد:

اول، تلاش برای مهار تنش و جلوگیری از انتقال جنگ به داخل لبنان.

دوم، همسویی سیاسی تاکتیکی با محور مقاومت بدون ورود به سطح نظامی.

سوم، حفظ فاصله نهادی برای جلوگیری از فروپاشی دولت.

چهارم، ایفای نقش میانجی غیررسمی میان بازیگران منطقه‌ای.

پنجم، مدیریت تدریجی کاهش نفوذ در صورت فرسایش ساختاری.

اما در همه این سناریو‌ها یک خط ثابت وجود دارد:

او به سمت ریسک حداکثری نمی‌رود.

لبنان، شیعه و سه مسیر متفاوت قدرت

اگر لبنان را کنار ایران و عراق بگذاریم، تفاوت‌ها روشن‌تر می‌شود.

در ایران، شیعه به دولت تبدیل شد.

در عراق، شیعه از اپوزیسیون به قدرت انتخاباتی رسید.

اما در لبنان، شیعه در یک ساختار طائفه‌ای، به مدیریت تعادل رسید؛ و در این میان، بری یکی از چهره‌هایی است که این «مدیریت تعادل» را به سبک سیاسی تبدیل کرده است.

در نهایت باید گفت نبیه بری نه یک سیاستمدار کلاسیک است، نه یک ایدئولوگ، و نه صرفاً یک میانجی. او بخشی از معماری سیاسی لبنان است.

در کشوری که بحران وضعیت طبیعی سیاست است، او نماینده نوعی خاص از عقلانیت سیاسی است:
عقلانیتی که به جای حل بحران، آن را قابل‌مدیریت می‌کند.