بارش‌های سیل‌آسا در راه ایران؟

کارشناس زمین‌شناسی با اشاره به اثرگذاری پدیده «سوپر ال‌نینو» بر بارش‌های ایران پس از ۱۴۹ سال، گفت که بررسی‌ها نشان می‌دهد احتمال افزایش بارندگی‌ها و وقوع سیلاب در پاییز و زمستان امسال بالاست.

کد خبر: ۱۳۷۶۶۶۰

تاریخ: ۱۳ خرداد ۱۴۰۵ - ۰۰:۱۱

به گزارش تابناک به نقل از فارس، ال‌نینو یک نوسان اقلیمی جهانی است که از طریق تغییر الگوهای گردش جو می‌تواند بر محیط زیست کشورهای مختلف اثر بگذارد. مهم‌ترین پیامد محیط‌زیستی آن، تغییر در رژیم بارش و دماست که مستقیماً بر وضعیت اکوسیستم‌های خشکی و آبی اثر می‌گذارد.

در دوره‌های ال‌نینو، افزایش نسبی بارش در بخش‌هایی از ایران می‌تواند به بهبود موقت وضعیت تالاب‌ها، افزایش سطح آب رودخانه‌ها و تقویت پوشش گیاهی در مراتع منجر شود. این شرایط در کوتاه‌مدت به کاهش تنش آبی در زیست‌بوم‌های حساس کمک می‌کند و فرصت احیای نسبی برای اکوسیستم‌هایی مانند تالاب‌ها و زیستگاه‌های پرندگان مهاجر فراهم می‌سازد. اما امسال طبق گفته‌های کارشناسان با پدیده‌ای به نام «سوپر ال‌نینو» رو به رو هستیم.

برای بررسی این موضوع و اینکه آیا این پدیده به ایران می‌رسد یا نه، با مهدی زارع، استاد دانشگاه و کارشناس زمین‌شناسی گفت‌وگو کرده‌ایم.

فارس: باتوجه به اینکه شاید برخی مخاطبان اطلاعی درمورد پدیده ال‌نینو نداشته باشند اول بفرمایید این پدیده چیست و چگونه بر شرایط آب‌وهوایی جهان و منطقه تأثیر می‌گذارد؟

ال‌نینو فاز گرم یک چرخه اقلیمی بزرگ‌تر به نام انسو است و زمانی رخ می‌دهد که بادهای تجارتی روی منطقه استوایی اقیانوس آرام ضعیف می‌شوند و آب‌های گرم سطح اقیانوس که معمولاً به سمت غرب - آسیا و استرالیا -حرکت می‌کردند، به سمت شرق یعنی سواحل آمریکای جنوبی بازمی‌گردند. بادهای تجاری، بادهایی هستند که از شرق به غرب، درست در شمال و جنوب خط استوا، می‌وزند.
این بادها به کشتی‌ها کمک می‌کنند تا به سمت غرب حرکت کنند و همچنین  طوفان‌هایی مانند تندبادها را هدایت می کنند. «سوپر ال نینو» که در سال ۲۰۲۶ رخ می‌دهد و تا اوایل ۲۰۲۷ ادامه دارد یک ال نینوی بسیار قوی است که در آن، معمولاً   دمای اقیانوس آرام حداقل ۲ درجه سانتیگراد بالاتر از حد متوسط ​افزایش می یابد. برخی مطالعات حتی آن را با آستانه بالاتر ۳ درجه سانتیگراد و برای ۲۰۲۶ احتمالا تا حدود۴ درجه تعریف می‌کنند.

فارس: آیا ایران در گذشته تحت تأثیر ال‌نینو قرار گرفته است؟ اگر بله، این تأثیرات به چه شکل بوده‌اند؟

بله، ایران از الگوهای دورپیوندی Teleconnections پدیده انسو تأثیر می‌پذیرد. ​در گذشته، ال‌نینوهای سال‌های ۱۹۹۷-۱۹۹۸ و ۲۰۱۵-۲۰۱۶ اثرهای ملموسی بر ایران داشتند. در سال‌های ال‌نینو قوی، میانگین بارش‌های پاییز و اوایل زمستان در ایران معمولاً نرمال تا بیش از حد نرمال بوده و دمای هوا نیز کمی گرم‌تر از میانگین سالانه گزارش شده است.

فارس: برخی ادعا می‌کنند که پس از ۱۴۹ سال، پدیده سوپر ال‌نینو بار دیگر در حال تأثیرگذاری بر ایران است. این ادعا تا چه اندازه از نظر علمی صحیح است؟

بله، «سوپر ال نینوی قبلی» یک النینوی بسیار قوی بود که حدود ۱۴۹ سال پیش رخ داد. ال نینوی ۱۸۷۷-۱۸۷۸ یکی از قویترین النینوهای ثبت شده در تاریخ مدرن و بازسازی شده بر اساس داده های مرجانی و حلقه‌های درختان است که به عقیده بسیاری از اقلیم شناسان، یک «سوپر ال نینو» کامل بوده است. این النینو چنان قدرتمند بود که باعث خشکسالی‌های مهیب و قحطی‌های بزرگ در هند، چین، برزیل و آفریقا شد و تلفات انسانی گستردهای به بار آورد. دمای سطح آب در شرق استوایی اقیانوس آرام به شدت افزایش یافت. از آن زمان تاکنون، چندین النینوی مهم دیگر هم در ۱۹۸۲-۱۹۸۳، ۱۹۹۷-۱۹۹۸ و ۲۰۱۵-۲۰۱۶ رخ داده‌اند.

پدیده ال‌نینو معمولاً هر ۵ تا ۶ سال یک‌بار رخ می‌دهد، اما «سوپر ال‌نینو» پدیده‌ای کم‌تکرارتر است که در صورت وقوع، می‌تواند تأثیرات شدیدتری بر منطقه داشته باشد. بر این اساس، احتمال افزایش بارش‌ها و وقوع سیلاب‌ها در پاییز و زمستان سال جاری بالا ارزیابی می‌شود.

فارس: در صورت وقوع یا تقویت سوپر ال‌نینو، چه تغییراتی ممکن است در الگوی بارش و دمای ایران رخ دهد؟

بر اساس الگوهای تاریخی معمولاً ​افزایش بارندگی در اواخر پاییز و آذرماه با  تقویت ال‌نینو احتمالا باعث تسهیل ورود سامانه‌های بارشی سودانی و مدیترانه‌ای به ایران می‌شود که نتیجه آن افزایش بارش‌ها در نیمه غربی، جنوبی و مرکزی کشور است. سال‌های ال‌نینو معمولاً با افزایش جزیی دمای زمستان همراه می شود ولی به دلیل رطوبت بالا، معنولا بارش‌های سنگینی در زمستان تا اوایل بهار ۱۴۰۶ انتظار می رود رخ دهد.

فارس: آیا احتمال افزایش بارش‌های شدید، سیلاب‌ها یا رخدادهای جوی حدی در کشور وجود دارد؟

این احتمال جدی است. ال‌نینو در منطقه ایران و خاورمیانه با تغییر رفتار بارش‌ها به سمت رفتارهای فرین جدی همراه است به نحوی‌که ممکن است حجم زیادی از باران در مدت زمان کوتاهی ببارد. این مسئله در استان‌های جنوبی، و خوزستان و سواحل دریای عمان و خلیج فارس می‌تواند منجر به سیلاب‌های ناگهانی و مخرب شود.

فارس: اگر زیرساخت‌ها و دستگاه‌های مسئول آمادگی کافی برای مواجهه با پیامدهای احتمالی این پدیده را نداشته باشند، چه مخاطراتی کشور را تهدید خواهد کرد؟

مخاطراتی مانند سیلاب‌های شهری و روستایی آبگرفتگی معابر، تخریب پل‌ها، جاده‌ها و منازل مسکونی در مسیر مسیل‌ها قابل انتظار است ، و در این صورت نابودی محصولات آماده برداشت در پاییز به دلیل تگرگ یا سیل و شستشوی خاک رخ خواهد داد. از سوی دیگر ​پر شدن ناگهانی و مدیریت‌نشده مخازن سدها ممکن است به باز کردن دریچه‌ها و  سیلابی شدن  پایین‌دست منجر شود. با وقوع سیلاب احتمال آسیب به شبکه‌های انتقال برق، گاز و آب آشامیدنی در اثر  زمین‌‍لغزش یا آبگرفتگی مانند آنچه در فروردین ۱۳۹۸ و مرداد ۱۴۰۱ رخ داد، وجود دارد.

فارس: چه اقداماتی باید از سوی نهادهای مسئول و همچنین شهروندان برای کاهش خسارات احتمالی ناشی از این پدیده انجام شود؟

مسئولان با لای‌روبی فوری به پاکسازی رودخانه‌ها، کانال‌های شهری و مسیل‌ها قبل از آغاز بارش‌ها بپردازند. همچنین تنظیم ظرفیت سدها برای پذیرش سیلاب‌های ناگهانی بدون ایجاد خطر برای پایین‌دست در وزارت نیرو بزای اواخر پاییز و زمستان ۱۴۰۵ لازم است. پایش دقیق هواشناسی و اطلاع‌رسانی به موقع به کشاورزان، عشایر و ساکنان مناطق در معرض خطر لازم است.

هلال‌احمر و شهرداری‌ه با ا ذخیره‌سازی تجهیزات امدادی و ماشین‌آلات سنگین در نقاط کلیدی باید برای سیلاب های احتمالی آماده باشند.
شهروندان نیز با ​عدم استقرار در حاشیه رودخانه‌ها و پرهیز جدی از چادر زدن و تردد در بستر رودخانه‌ها و مسیل‌ها، و  کشاورزان با هماهنگی با جهاد کشاورزی برای برداشت به موقع محصولات و عایق‌بندی انبارها باید اقدام کنند.