از برگه‌های تاریخ/

چرا رئیس دانشگاه آمریکایی بیروت ربوده شد و ایران به سوریه تحویلش داد؟/روزهایی که دیپلماسی بیهوده بود!

فرماندهان ایرانی برای فریب دشمن و به اصطلاح ردگم‌کنی، دیوید دوج را به خانه سپاه در دمشق بردند و اصول حفاظتی و پنهان‌کاری را در حدی رعایت کردند که حتی نیروهای سفارت ایران در سوریه و شخص سفیر (در دمشق) حجت‌الاسلام سید علی‌اکبر محتشمی‌پور از ماجرا باخبر نشوند.

کد خبر: ۱۳۷۵۴۸۷

تاریخ: ۰۹ خرداد ۱۴۰۵ - ۰۰:۱۳

به گزارش خبرنگار فرهنگی تابناک، بین سال های ۱۳۶۱ تا ۱۳۷۱ (۱۹۸۲ تا ۱۹۹۲) در اوج جنگ داخلی لبنان حدود ۱۰۰ نفر از ۲۱ ملیت مختلف توسط نیروهای بومی شبه نظامی احزاب و گروه های مختلف ربوده شدند. ملیت گروگان‌ها شامل ۹ ایرانی، ۲۵ آمریکایی، ۱۶ فرانسوی، ۱۲ انگلیسی، ۷ سوئیسی، یک ایرلندی و ۷ شهروند آلمان غربی بود.

گروگان‌های ایرانی، فقط احمد متوسلیان و ۳ همراهش نبودند که ۱۳ تیر ۱۳۶۱ به اسارت درآمده و شهید شدند. چهارشنبه ۹ تیر ۱۳۶۱ (۳۰ ژوئن ۱۹۸۲) داود حنیفه‌ای و رضا عباسیان در رودخانه شهرک بحمدون لبنان توسط صهیونیست‌ها ربوده شدند. یک‌سال بعد حنیفه‌ای در تبادل اسرا بین لبنان و اسرائیل آزاد شد اما خبری از عباسیان به دست نیامد و تا امروز هم خبری از او نشده است. حنیفه‌ای پس از بازگشت به ایران، به جبهه دفاع مقدس ۸ ساله برگشت و ۵ اسفند ۱۳۶۲ در عملیات خیبر به شهادت رسید و مفقودالاثر شد. پیکرش هم سال ۱۳۷۴ به وطن برگشت.

آیت‌الله محمدعلی توسلی هم از علمای ایرانی بود که به دعوت علمای شیعه برای تدریس علوم حوزوی، تفسیر قرآن و فقه و معارف به لبنان رفت. او فروردین ۱۳۶۲ همراه یک ایرانی دیگر به‌نام سعید و راننده لبنانی‌شان از جاده طرابلس به سمت بیروت در حرکت بود که در پست بازرسی برباره به دست فالانژیست‌ها اسیر شد و با گذشت ۴۰ سال از اسارتش، خبر موثقی از او و همراهانش به دست نیامد تا این‌که چندی پیش وزارت امور خارجه ایران، شهادت او را به خانواده‌اش اعلام کرد.

بد نیست ضمن بیان این‌حقایق تاریخی، این‌حقیقت جاری در میدان لبنان را هم به نقل از نوشته‌ها و کتاب‌های حمید داودآبادی – پژوهشگری که درباره سرنوشت گروگان‌های ایرانی در لبنان تحقیقات کرده و کتاب دارد – ذکر کنیم که هیچ‌اطلاعات محرمانه‌ای در لبنان، بیش از یک ساعت عمر ندارد.

پس از آن‌که شهید متوسلیان و همراهانش طبق اطلاعات به دست آمده، اسیر شده و به گروگان گرفته شدند، نیروهای ایرانی که به سوریه رفته بودند، به گفته منصور کوچک محسنی ۷۰ نیروی فالانژیست را به عنوان مزدوران رژیم صهیونیستی در لبنان، اسیر کردند. اما نگهداری این‌تعداد اسیر با مخاطره‌هایی روبرو بود و سفارت ایران هم به‌طور مرتب تماس‌هایی با نیروهای نظامی حاضر در سوریه گرفته و سوال‌های مختلفی می‌پرسید. در نتیجه تصمیم گرفته شد گروگان‌های موثر و مهم را نگه داشته و باقی فالانژها که اهمیت چندانی نداشتند رها شوند. پس از مدتی تحقیق و بررسی هم مشخص شد مهره‌های به‌ظاهر مهم نگه داشته شده هم اهمیت سیاسی چندانی ندارند و مشکل ایرانی‌ها را حل نخواهند کرد.

به این‌ترتیب بود که طرح ربایش سمیر جعجع (چهره ضد ایرانی، رهبر سابق حزب فالانژ لبنان و از رهبران ائتلاف ۱۴ مارس) پیشنهاد داده شد. مقدمات اجرای طرح هم فراهم شد و نیروها منتظر صدور دستور ربایش جعجع بودند اما در نهایت نیروهای مبارز لبنانی چون شهیدان عماد مغنیه و فواد شکر پیشنهاد ربایش دیوید دوج را مطرح و خود آن را اجرا کردند.

پیش از پرداختن به جزئیات این‌پرونده بد نیست به چرایی این‌اتفاق یعنی رسیدن به اجماع برای ربایش دیوید دوج هم اشاره کنیم. نیروهای مبارز حزب‌الله معتقد بودند تنها راه حل نجات گروگان‌های ایرانی، گروگان‌گیری از فالانژیست‌هاست که مسئول ربایش متوسلیان و دیگر ایرانی‌ها بودند. نیروهای حزب‌الله معتقد بودند استفاده از دیپلماسی و مذاکره در آن‌مقطع بیهوده و غیرممکن است.

سوژه و چگونگی ربایش اش

دیوید دوج رئیس دانشگاه آمریکایی بیروت، تبعه آمریکا بود و مصونیت دیپلماتیک داشت. او هنگام جنگ جهانی دوم از طرف ارتش آمریکا، افسر اطلاعات نظامی در غرب آسیا بود و در دفتر خدمات استراتژیک این‌کشور خدمت می‌کرد که آن‌جا به درجه کاپیتانی (سروان) رسید.

همسر دوج نیز زنی آمریکایی بود و خودش در مقطعی از خدماتش به آمریکا، مقیم عربستان سعودی بود و برای شرکت نفتی Arabian American oil کار می‌کرد. کمی بعد هم برای یکی از شرکت‌های تابعه آرامکو در لبنان کار کرد و مدت چندسال هم رئیس بنیاد خاورمیانه در نیویورک بود.

سوابق این‌مهره به‌ظاهر علمی و دانشگاهی، بیان‌گر جاسوسی‌ها و خدماتش به حاکمیت ایالات متحده آمریکا هستند. اما ذکر این‌نکته هم درباره دانشگاه آمریکایی بیروت، بی‌لطف نیست که موسسان این‌دانشگاه آمریکایی، همگی از میسیونرهای اهل این‌کشور در لبنان و سوریه بودند.

پس از حادثه ربایش شهید متوسلیان و همراهانش در بست بازرسی برباره، دو جوان حزب‌اللهی که عماد مغنیه و فواد شکر بودند، درخواست دیدار با فرماندهان ایرانی مستقر در سوریه را مطرح کرده و با انجام این‌دیدار، پیشنهاد کردند به‌طور داوطلبانه دیوید دوج را ربوده و او را در پادگان زبدانی به نیروهای ایرانی تحویل دهند تا هرطور صلاح می‌دانند اقدام کنند.

این‌کار روز ۲۸ تیر ۱۳۶۱ به‌سادگی بسیار انجام؛ و دوج در محوطه دانشگاه و پیش چشم دانشجویان به درون یک‌خودرو راهنمایی و ربوده شد! سپس شهیدان مغنیه و شکر این‌خبر را به فرماندهان ایرانی دادند که دوج ربوده و در مکانی در بعلبک پنهان شده است. این دو گفتند «او را تحویل شما می‌دهیم تا در قبالش گروگان‌هایتان را بگیرید!»

دیوید دوج مقابل دوربین فیلمبرداری نشانده شد و تصاویر ضبط‌شده از او به دفاتر خبرگزاری‌های یونایتدپرس، فرانس پرس و آسوشیتدپرس ارسال شدند. این‌فیلم همچنین به رادیو و تلویزیون فالانژها در بیروت شرقی نیز ارسال شد.

پس از فیلمبرداری و اعلام رسمی ربایش دیوید دوج در لبنان، او را در تابوتی قرار داد و با آمبولانس به پادگان زبدانی منتقل کردند. از آن‌جا نیز به فرودگاه دمشق و سپس با پرواز به فرودگاه مهرآباد فرستاده شد.

بازپس‌فرستادن سوژه

دیوید دوج رئیس دانشگاه آمریکایی بیروت به مدت یک‌سال در خانه‌ای امن در تهران نگهداری شد تا زمان تحویلش به مقامات سوریه فرا رسید. عوامل اطلاعاتی آمریکا در لبنان و سوریه در آن‌یک‌سال دنبال یافتن رد و نشانی از دوج بودند اما به موفقیتی دست پیدا نکردند.

پس از عدم توفیق در پیدا کردن محل دیوید دوج، اسرائیل موافقت کرد ۴۰ افسر سوری را که اسیر کرده بود آزاد کند. رژیم صهیونیستی حضور ۴ دیپلمات ایرانی (متوسلیان و همراهانش) را در بند خود به‌شدت تکذیب می‌کرد و رفعت اسد (برادر حافظ اسد) فرمانده ارتش سوریه، به‌طور مرتب مشغول کارشکنی و سم‌پراکنی علیه نیروهای نظامی ایران بود. در نتیجه حافظ اسد با ارسال پیام‌های مکرر به مسئولان ایرانی و ابراز خشم خود، می‌خواست دوج به دولت سوریه تحویل داده شود.

به این‌ترتیب پنجشنبه ۳۰ تیر ۱۳۶۲ (۲۱ ژوئیه ۱۹۸۳) پس از یک‌سال که از ربایش و نگهداری دوج می‌گذشت، سوار بر هواپیمای ایران‌ایر به دمشق منتقل و توسط نیروهای سوری به سفارت آمریکا در دمشق تحویل داده شد. همان‌روز اسرائیل ۴۰ افسر سوری را آزاد کرد.

حجت‌الاسلام موسی فخر روحانی که زمان حمله اسرائیل به جنوب لبنان در خرداد ۱۳۶۱ مسئول سفارت ایران در بیروت بود، تیرماه ۱۳۹۱ گفتگویی با عباس پرورده داشت که در مجله پنجره منتشر شد. فخر روحانی در مصاحبه مورد اشاره گفت آیت‌الله هاشمی رفسنجانی رئیس وقت مجلس شورای اسلامی، دوج را به درخواست حافظ اسد تحویل سوریه داد و دوج هم از آن‌جا به آمریکا رفت.