عبور از رکوردهای ۳۳ ساله در سال پرچالش

ثبت رکورد ۱۰.۸۹ میلیون تن فولاد خام در سال ۱۴۰۴

سال ۱۴۰۴ را می‌توان یکی از پیچیده‌ترین و در عین حال تعیین‌کننده‌ترین مقاطع تاریخ صنعت فولاد ایران دانست؛

کد خبر: ۱۳۷۴۲۷۶

تاریخ: ۰۱ خرداد ۱۴۰۵ - ۱۹:۰۳

عبور از رکوردهای ۳۳ ساله فولاد مبارکه در سال پرچالش و محدودیت‌ها

سال ۱۴۰۴ را می‌توان یکی از پیچیده‌ترین و در عین حال تعیین‌کننده‌ترین مقاطع تاریخ صنعت فولاد ایران دانست؛ سالی که در آن، زنجیره تولید فولاد کشور هم‌زمان زیر فشار ناترازی بی‌سابقه انرژی، بحران آب، افزایش هزینه‌های تولید، محدودیت‌های زیرساختی و تلاطم بازارهای جهانی قرار گرفت. در چنین فضایی، آنچه در گروه فولاد مبارکه رخ داد، صرفاً ثبت چند رکورد تولیدی نبود؛ بلکه ظهور یک الگوی جدید از «تاب‌آوری صنعتی» در مقیاس کلان بود؛ الگویی که نشان داد مزیت رقابتی در صنعت فولاد دیگر نه از وفور منابع، بلکه از توان مدیریت بحران و بهره‌وری ساختاری ناشی می‌شود.

این تحولات در شرایطی رقم خورد که صنعت فولاد جهان در مسیر انقباض قرار داشت. داده‌های انجمن جهانی فولاد نشان می‌دهد تولید جهانی فولاد در ژانویه ۲۰۲۶ با افت ۶.۵ درصدی به ۱۴۷.۳ میلیون تن رسید؛ افتی که بیش از هر چیز تحت تأثیر کاهش ۱۳.۹ درصدی تولید چین به‌عنوان موتور اصلی بازار جهانی فولاد بود. برخلاف این روند، صنعت فولاد ایران تا پیش از وقفه‌های اخیر در فعالیت‌های تولیدی، رشد ۱۵.۱ درصدی را تجربه کرد و تولید خود را به حدود ۲.۶ میلیون تن رساند؛ رشدی که جایگاه ایران را در میان ۱۰ فولادساز برتر جهان تثبیت کرد.

در قلب این جهش، گروه فولاد مبارکه قرار داشت؛ مجموعه‌ای که در آن مقطع حدود ۳۴ درصد از کل تولید فولاد خام کشور را در اختیار داشت و عملاً ستون اصلی حفظ تعادل تولید در زنجیره فولاد ایران محسوب می‌شد. اهمیت این سهم زمانی روشن‌تر می‌شود که بدانیم سال ۱۴۰۴ برای فولادسازان، سال «تولید در شرایط محدودیت» بود؛ محدودیتی که از فروردین‌ماه با اعمال کاهش سهمیه برق صنایع آغاز شد و در ادامه، به یکی از سخت‌ترین دوره‌های انرژی برای صنایع بزرگ کشور تبدیل شد.

در میانه تابستان، سهم مصرف برق صنایع فولادی از شبکه سراسری به حدود ۱۱ درصد سقوط کرد؛ عددی که بسیاری از فعالان صنعت از آن به‌عنوان کم‌سابقه‌ترین سطح محدودیت برق در یک دهه اخیر یاد می‌کنند. بخشی از خطوط تولید در برخی واحدهای فولادی کشور ناچار به توقف شدند و حتی تعدادی از زیرمجموعه‌های زنجیره فولاد، در مقاطعی عملاً از شبکه برق جدا شدند. هم‌زمان، رشد شدید هزینه‌های انرژی نیز فشار مضاعفی بر تولید وارد کرد؛ نرخ گاز با افزایش قابل توجه مواجه شد و محدودیت تأمین آن، به‌ویژه در بخش احیای مستقیم و تولید آهن اسفنجی، ریسک پایداری تولید را افزایش داد.

در کنار بحران انرژی، مسئله آب نیز به یکی از متغیرهای تعیین‌کننده تولید تبدیل شد. تداوم خشکی زاینده‌رود و تشدید فشار بر منابع آبی فلات مرکزی، صنایع بزرگ اصفهان را با شرایطی مواجه کرد که در آن، مدیریت مصرف آب دیگر یک الزام محیط‌زیستی نبود، بلکه به مسئله‌ای مرتبط با استمرار حیات صنعتی تبدیل شده بود.

در چنین شرایطی، فولاد مبارکه نه‌تنها از مدار تولید خارج نشد، بلکه یکی از درخشان‌ترین دوره‌های عملکردی تاریخ خود را ثبت کرد. این مجموعه موفق شد در سال ۱۴۰۴ بیش از ۷.۵ میلیون تن فولاد خام در مجتمع مادر و حدود ۱۰.۸۹ میلیون تن فولاد خام در سطح گروه تولید کند؛ رکوردی که تمامی ادوار ۳۳ سال گذشته فولاد مبارکه را پشت سر گذاشت.

اهمیت این دستاورد زمانی برجسته‌تر می‌شود که بدانیم گروه فولاد مبارکه ۲۱ روز پیش از پایان سال، از رکورد تاریخی تولید سال ۱۴۰۱ عبور کرد و در هفتم اسفندماه، تولید تجمعی فولاد خام گروه به ۱۰ میلیون و ۳۲۳ هزار تن رسید. روند افزایشی تولید تا پایان اسفند ادامه یافت و نهایتاً رکورد ۱۰ میلیون و ۸۷۹ هزار تن فولاد خام در سطح گروه به ثبت رسید؛ عددی که در بستر محدودیت‌های هم‌زمان انرژی، آب و بازار، معنایی فراتر از یک رکورد تولیدی دارد.

ترکیب رشد در شرکت‌های زیرمجموعه نیز حائز اهمیت بود. فولاد هرمزگان با رشد ۳۶.۲ درصدی، تولید خود را به یک میلیون و ۴۵۵ هزار تن رساند؛ جهشی که از منظر بهره‌وری سرمایه و استفاده از ظرفیت عملیاتی، قابل توجه ارزیابی می‌شود. فولاد و نورد سبا نیز با وجود محدودیت‌های سنگین برق، موفق به ثبت تولید یک میلیون و ۵۵۹ هزار تن شد و فولاد سفیددشت نیز ۲۱۸ هزار تن فولاد خام تولید کرد.

روند رکوردشکنی تنها به فولاد خام محدود نماند. فولاد مبارکه در پاییز ۱۴۰۴ موفق شد بیش از ۲ میلیون و ۳۳۶ هزار تن تختال تولید کند و رکورد تمامی دوره‌های پیشین را پشت سر بگذارد. همچنین در مهرماه، رکورد تاریخی تولید ماهانه تختال با ثبت بیش از ۸۱۰ هزار تن شکسته شد؛ رخدادی که در شرایط محدودیت برق، از منظر پایداری خطوط تولید اهمیت ویژه‌ای دارد.

در حوزه آهن اسفنجی نیز عملکرد مجموعه قابل توجه بود. تولید این محصول از مرز ۶.۳ میلیون تن عبور کرد و تحقق بیش از ۱۱۱ درصد برنامه تولید را به همراه داشت. ثبت رکوردروزانه ۱۷ هزار و ۷۸۰ تن آهن اسفنجی در واحد احیای مستقیم شماره یک، نشان‌دهنده آن بود که فولاد مبارکه توانسته حتی در شرایط محدودیت انرژی، بهره‌وری عملیاتی خود را در سطوح بالا حفظ کند.

اما شاید مهم‌ترین ویژگی عملکرد فولاد مبارکه در سال ۱۴۰۴، نه اعداد تولید، بلکه تغییر بنیادین در منطق اداره تولید بود. آنچه در این مجموعه رخ داد، نوعی تغییر پارادایم از «تولید متکی بر وفور منابع» به «تولید مبتنی بر بهره‌وری سیستماتیک» بود؛ مدلی که در آن، مزیت رقابتی نه از دسترسی بدون محدودیت به انرژی، بلکه از توان مدیریت هوشمند محدودیت‌ها حاصل می‌شود.

در این چارچوب، مدیریت توقف‌های برنامه‌ریزی‌شده خطوط، انتقال تعمیرات اساسی به دوره‌های اوج محدودیت انرژی، افزایش بهره‌وری نیروی انسانی و حفظ پایداری عملیاتی خطوط تولید، به بخشی از معماری جدید تولید در فولاد مبارکه تبدیل شد. نتیجه این رویکرد، تثبیت شاخص‌های کیفی و جلوگیری از افت محسوس تولید در یکی از دشوارترین سال‌های صنعتی کشور بود.

هم‌زمان، سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های خودتأمینی انرژی و آب، به یکی از ستون‌های اصلی تاب‌آوری این مجموعه تبدیل شد. پروژه انتقال آب دریا به صنایع بزرگ اصفهان، در شرایط بحران زاینده‌رود، نقش مهمی در کاهش ریسک تأمین آب ایفا کرد و عملاً بخشی از نگرانی‌های مرتبط با پایداری تولید در سال‌های آینده را کاهش داد.

در حوزه انرژی نیز فولاد مبارکه راهبرد متفاوتی را دنبال کرد. توسعه نیروگاه خورشیدی ۶۰۰ مگاواتی، که بخشی از ظرفیت آن معادل حدود ۱۲۰ مگاوات وارد مدار شد، اکنون یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های صنعتی کشور در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر محسوب می‌شود. در کنار آن، پروژه‌های نیروگاه سیکل ترکیبی و توسعه ظرفیت‌های خودتأمینی برق، نشان داد که صنایع بزرگ کشور به‌تدریج در حال عبور از مدل وابستگی کامل به شبکه سراسری انرژی هستند.

راه‌اندازی فاز نخست شرکت نوین‌الکترود اردکان نیز از دیگر پروژه‌های راهبردی گروه فولاد مبارکه در سال ۱۴۰۴ بود؛ پروژه‌ای که نقش مهمی در کاهش وابستگی کشور به واردات الکترود گرافیتی دارد و می‌تواند بخش قابل توجهی از نیاز داخلی را پوشش دهد. اهمیت این پروژه زمانی دوچندان می‌شود که بدانیم الکترود گرافیتی یکی از اقلام استراتژیک زنجیره فولاد محسوب می‌شود و وابستگی به واردات آن، همواره یکی از ریسک‌های مهم تولید فولاد در کشور بوده است.

در کنار این دستاوردها، عملکرد صادراتی فولاد مبارکه نیز قابل توجه بود. این مجموعه در سال ۱۴۰۴ بیش از یک میلیارد دلار صادرات ثبت کرد؛ رقمی که در شرایط محدودیت منابع ارزی کشور، نقش مهمی در ارزآوری و حفظ تعادل اقتصادی ایفا کرد.

اکنون بسیاری از فعالان صنعت فولاد معتقدند تجربه فولاد مبارکه در سال ۱۴۰۴، صرفاً یک موفقیت تولیدی نیست؛ بلکه نشانه‌ای از آغاز یک تغییر نگرش در حکمرانی صنعتی کشور است. تجربه‌ای که نشان داد در عصر ناترازی انرژی و محدودیت منابع، آینده صنایع بزرگ نه در توسعه صرف ظرفیت، بلکه در توسعه زیرساخت‌های تاب‌آور، انرژی‌های تجدیدپذیر، خودتأمینی و بهره‌وری هوشمند تعریف می‌شود.

بر همین اساس، اگر روند توسعه زیرساخت‌های انرژی و آب در صنایع بزرگ ادامه پیدا کند و سیاست‌گذاری صنعتی نیز بر محور امنیت پایدار تولید متمرکز شود، تجربه فولاد مبارکه در سال ۱۴۰۴ می‌تواند به نقطه آغاز نسل جدیدی از توسعه صنعتی در ایران تبدیل شود؛ نسلی که در آن، مزیت رقابتی نه بر پایه وفور منابع، بلکه بر مبنای توان مدیریت بحران و حفظ پایداری تولید شکل خواهد گرفت.