موشک‌هایی که داخل قطار سفر می‌کنند؛ بازگشت شبح هسته‌ای شوروی

گاهی ترسناک‌ترین سلاح‌ها آنهایی نیستند که دیده می‌شوند؛ آنهایی‌اند که میان زندگی عادی پنهان می‌شوند. قطاری که از کنار جنگل عبور می‌کند، شاید فقط واگن باری به نظر برسد، اما در دل بعضی پروژه‌های نظامی روسیه، همین قطار می‌تواند حامل موشک هسته‌ای قاره‌پیما باشد. ایده‌ای که از دوران شوروی بیرون آمد، مدتی فراموش شد و حالا دوباره دارد زنده می‌شود.

کد خبر: ۱۳۷۲۹۴۵

تاریخ: ۲۷ ارديبهشت ۱۴۰۵ - ۰۲:۰۰

به گزارش تابناک؛ قطار‌های موشکی ترکیبی عجیب از مهندسی ریلی، بازدارندگی هسته‌ای و پارانویا‌ی ژئوپلیتیکی. چون جهان بعد از دهه‌ها هنوز همان ترس قدیمی را فراموش نکرده؛ ترس از اینکه شاید روزی کسی دکمه را فشار دهد.در اوج جنگ سرد، اتحاد جماهیر شوروی با یک مشکل بزرگ روبه‌رو بود؛ چگونه موشک‌های هسته‌ای‌اش را از حمله اول آمریکا حفظ کند؟

پایگاه‌های ثابت موشکی هرچقدر هم مقاوم باشند، بالاخره قابل شناسایی‌اند. ماهواره‌ها، جاسوسی هوایی و اطلاعات الکترونیکی به دشمن اجازه می‌دهد موقعیتشان را بداند. برای همین، شوروی به ایده‌ای متفاوت رسید؛ متحرک کردن زرادخانه هسته‌ای.

اینجا بود که پروژه قطار‌های موشکی شکل گرفت.

سامانه‌ای که بعد‌ها با نام BZhRK شناخته شد، در ظاهر شبیه قطار عادی بود، اما داخل واگن‌هایش موشک‌های قاره‌پیمای هسته‌ای حمل می‌کرد. این قطار‌ها می‌توانستند در شبکه عظیم ریلی شوروی حرکت کنند و پیدا کردنشان برای دشمن بسیار دشوار بود.

منطقش ساده، اما هوشمندانه بود؛ اگر دشمن نتواند محل موشک‌ها را پیدا کند، نمی‌تواند آنها را در حمله اول نابود کند. یعنی حتی بعد از یک حمله هسته‌ای گسترده، توان پاسخ باقی می‌ماند؛ و همین یعنی بازدارندگی.

در واقع، کل فلسفه سلاح هسته‌ای بر همین ترس متقابل بنا شده؛ اطمینان از اینکه هیچ‌کس نمی‌تواند بدون دریافت پاسخ حمله کند.

بعد از فروپاشی شوروی، بسیاری از این پروژه‌ها کنار گذاشته شدند. هزینه نگهداری بالا بود و فضای سیاسی هم تغییر کرده بود. جهان تصور می‌کرد شاید آرام‌تر شده باشد.

اما دوباره همه‌چیز تغییر کرد.

تنش میان روسیه و غرب، گسترش ناتو، بحران اوکراین و رقابت تسلیحاتی جدید باعث شد مسکو دوباره به سراغ ایده‌های قدیمی برود. ایده‌هایی که زمانی مخصوص بدترین روز‌های جنگ سرد بودند.

در سال‌های اخیر بار‌ها گزارش‌هایی منتشر شده که روسیه روی نسل جدید سامانه‌های ریلی موشکی کار می‌کند. حتی اگر همه پروژه‌ها به تولید کامل نرسیده باشند، نفسِ مطرح شدن دوباره این ایده معنادار است.

چون روسیه می‌خواهد یک پیام واضح بدهد؛ زرادخانه هسته‌ای ما به‌راحتی قابل نابودی نیست.

از نظر فنی، ساخت چنین سامانه‌ای کار ساده‌ای نیست. موشک‌های قاره‌پیما بسیار سنگین‌اند و واگن‌ها باید تحمل وزن بالا، سیستم پرتاب و تجهیزات حفاظتی را داشته باشند. علاوه بر این، استتار هم اهمیت حیاتی دارد. قطار باید تا حد ممکن شبیه قطار عادی باشد.

اما اگر موفق شود، مزیت بزرگی ایجاد می‌کند؛ تحرک.

قطار می‌تواند دائماً جابه‌جا شود، مسیرش تغییر کند و در هزاران کیلومتر شبکه ریلی پنهان بماند. این یعنی دشمن برای رهگیری دائمی آن باید منابع عظیم اطلاعاتی و ماهواره‌ای اختصاص دهد؛ و حتی آن هم تضمینی برای موفقیت نیست.

جالب اینجاست که مفهوم سامانه‌های متحرک فقط مخصوص روسیه نیست. چین هم روی موشک‌های متحرک جاده‌ای سرمایه‌گذاری گسترده کرده و آمریکا نیز همواره درباره بقاپذیری زرادخانه هسته‌ای حساس بوده است.

در دنیای هسته‌ای، بقا مهم‌تر از تعداد است.اما همزمان، همین منطق باعث شده تسلیحات پیچیده‌تر و پنهان‌تر شوند.

اگر دشمن باور داشته باشد که حتی بعد از حمله اول، پاسخ دریافت خواهد کرد، احتمال آغاز جنگ کمتر می‌شود. این همان منطق ترس متقابل است که دهه‌ها جهان را از جنگ اتمی مستقیم دور نگه داشت.

قطار‌های موشکی دقیقاً محصول همین ذهنیت‌اند؛ سلاح‌هایی که باید زنده بمانند تا استفاده نشوند،تناقض عجیبی است؛ کشور‌ها میلیارد‌ها دلار خرج می‌کنند تا سلاحی بسازند که امیدوارند هرگز شلیک نشود.در کنار جنبه نظامی، این پروژه‌ها بار روانی هم دارند. وقتی رسانه‌ها درباره قطار‌های هسته‌ای حرف می‌زنند، تصویر جنگ سرد دوباره زنده می‌شود؛ دورانی که جهان هر روز با ترس نابودی کامل بیدار می‌شد؛ و شاید ترسناک‌ترین بخش ماجرا این باشد که بسیاری از همان منطق‌ها هنوز زنده‌اند،رقابت موشکی، توسعه سامانه‌های دفاعی، نگرانی از حمله پیش‌دستانه و تلاش برای حفظ بازدارندگی، همگی دوباره در حال بازگشت‌اند.

جهان مدرن با تمام پیشرفت‌هایش هنوز نتوانسته از سایه سلاح هسته‌ای فرار کند؛ و حالا حتی قطار‌ها هم دوباره بوی جنگ سرد گرفته‌اند.