تاثیر روانی و اقتصادی گرانی پلاستیک

درباره افزایش قیمت پلاستیک پس از آسیب به پتروشیمی‌ها در جنگ

کد خبر: ۱۳۷۰۸۹۲

تاریخ: ۱۵ ارديبهشت ۱۴۰۵ - ۱۰:۴۹

به گزارش تابناک به نقل از هفت صبح؛ شاید تا همین چند ماه پیش، وقتی توی صف نانوایی یا سوپرمارکت بودیم، خیلی راحت چند تا کیسه پلاستیکی اضافه برمی‌داشتیم و اصلا هم به این فکر نمی‌کردیم که این تکه پلاستیک ساده از کجا می‌آید و چه ارزشی دارد. اما این روزها اوضاع خیلی فرق کرده است. اگر این یکی دو هفته اخیر سری به بازار زده باشی، حتما متوجه شدی که قیمت وسایل پلاستیکی، از سفره یک‌بارمصرف گرفته تا ظروف بسته‌بندی، جوری بالا رفته که آدم باورش نمی‌شود. اما چرا پلاستیک که همیشه ارزان‌ترین چیز بود، حالا این‌قدر عزیز و گران شده؟ جواب این سوال برمی‌گردد به همان دودهایی که از پتروشیمی‌ها بلند شد و اتفاقاتی که در دل جنگ اخیر افتاد.

وقتی پتروشیمی‌ها هدف قرار گرفتند؛ از شوکِ قیمت تا انبارهای خالی

داستان از جایی شروع شد که در جریان درگیری‌های اخیر، برخی از واحدهای پتروشیمی ما آسیب دیدند. پتروشیمی‌ها قلب تپنده‌ تولید پلاستیک هستند. وقتی یکی از این واحدها از مدار خارج شود، یعنی مواد اولیه‌ای مثل پلی‌اتیلن و پلی‌پروپیلن که برای ساخت همه‌چیز، از اسباب‌بازی تا تجهیزات پزشکی استفاده می‌شود، کم می‌شود. طبق خبرهایی که همین روزها منتشر شده، موجودی انبارهای مواد اولیه در دو هفته گذشته به شدت افت کرده است.

این یعنی تولیدکننده پلاستیک مواد ندارد که با آن جنس بسازد. وقتی مواد کم باشد، قیمت در بورس کالا و بازار آزاد بالا می‌رود. جالب است بدانی که قیمت برخی مواد اولیه صنعت پلاستیک در همین یکی دو ماه اخیر، نسبت به قبل از جنگ، تقریبا دو برابر شده است! یعنی اگر قبلا یک کارخانه با یک مبلغ مشخص می‌توانست هزار کیلو مواد بخرد، الان با همان پول به زور می‌تواند پانصد کیلو تهیه کند. این گرانی مستقیم می‌آید روی قیمت همان کیسه فریزر یا دبه ماستی که من و تو می‌خریم.

چرا دنیا هم نگران پلاستیک ماست؟

فقط بحث داخل ایران نیست. اخبار جهانی هم نشان می‌دهد که بعد از شروع این جنگ، قیمت پلاستیک در کل دنیا جوری جهش کرده که در چهار سال اخیر بی‌سابقه بوده است. چون خاورمیانه و به خصوص منطقه ما، تامین‌کننده بزرگ محصولات پتروشیمی دنیاست، حالا با ناامن شدن مسیرها و آسیب دیدن پتروشیمی‌ها، تمام دنیا نگرانِ پلاستیک است.

از قطعات خودرو گرفته تا بطری‌های آب معدنی، همه‌چیز دارد گران می‌شود. تحلیل‌گران می‌گویند این افزایش قیمت به خاطر «حق بیمه ریسک» است؛ یعنی چون احتمال خطر بالا رفته، قیمت‌ها هم نجومی شده‌اند. در چنین وضعیتی، پلاستیک دیگر فقط یک زباله نیست، بلکه یک «سرمایه ملی» است که نباید هدر برود.

«برای وطن، نه برای پلاستیک»

محمدصابر باغخانی‌پور، مدیرکل محیط زیست شهرداری، طرحی را به اسم «برای وطن، نه برای پلاستیک» کلید زده است. شهرداری می‌گوید وقتی ما در جنگ هستیم و پتروشیمی‌هایمان زیر فشار هستند، هر کیسه پلاستیکی که من و تو در روز کمتر مصرف کنیم، یعنی داریم به پتروشیمی‌ها کمک می‌کنیم تا آن مواد اولیه محدود را به جای اینکه تبدیل به «زباله پلاستیکی» کنند، صرفِ چیزهای واجب‌تر کنند. مثلاً پلی‌پروپیلن که با آن کیسه پلاستیکی می‌سازند، همان ماده‌ای است که برای ساخت تجهیزات پزشکی و بسته‌بندی دارو هم لازم است.

چرا پلاستیک مصرف کردن در این روزها، تیشه به ریشه اقتصاد است؟

باغخانی‌پور خیلی صریح می‌گوید که تداوم مصرف بی‌رویه پلاستیک، یعنی هدر دادن سرمایه‌های ملی. پلاستیک مستقیم از نفت و گاز می‌آید. وقتی ما پلاستیک را الکی مصرف می‌کنیم و دور می‌اندازیم، انگار داریم نفت کشورمان را که در این شرایط سخت با هزار زحمت استخراج می‌شود، مستقیم در جوی آب می‌ریزیم. طرح شهرداری می‌خواهد این فرهنگ را جا بیندازد که «نه گفتن به پلاستیک»، یک جور وطن‌پرستی است. یعنی من به عنوان یک شهروند، درک می‌کنم که کشورم در تولید مواد پتروشیمی به خاطر جنگ با چالش روبه‌رو شده، پس خودم مصرفم را کم می‌کنم تا فشار از روی صنعت برداشته شود.

پلاستیک برای شکم یا برای سلامت؟

طبق آمارهایی که از اتحادیه صنایع پتروشیمی درز کرده، دولت مجبور شده برای جلوگیری از بحران، تامین مواد اولیه را اولویت‌بندی کند. یعنی مثلاً اولویت اول شده تولید ظروف لبنیات و بسته‌بندی مواد غذایی اساسی و اولویت‌های بعدی چیزهای لوکس یا اسباب‌بازی‌ها هستند. حتی صادرات برخی مواد اولیه مثل مواد شوینده را هم ممنوع کرده‌اند تا بازار داخلی خالی نشود. در چنین شرایطی، وقتی شهرداری تهران می‌گوید «برای وطن، پلاستیک مصرف نکنید»، در واقع دارد به این زنجیره کمک می‌کند. هر چه مصرف پلاستیک‌های غیرضروری در سطح شهر کمتر شود، مواد اولیه بیشتری برای تولیدِ اقلامِ حیاتی باقی می‌ماند.

تاثیر روانی و اقتصادیِ گرانی پلاستیک

این گرانی پلاستیک اما فقط روی کیسه خرید اثر نمی‌گذارد. وقتی پلاستیک گران شود، قیمت شیر و ماست (به خاطر ظرفش)، قیمت میوه (به خاطر سبدش) و حتی قیمت قطعات یدکی ماشین هم بالا می‌رود. گزارش‌ها نشان می‌دهد که برخی شرکت‌های تولیدکننده آب معدنی در کشورهای همسایه مثل هند، قیمت‌شان را فقط به خاطر گرانی بطری پلاستیکی ۱۰-۱۱ درصد بالا برده‌اند. حالا تصور کن در تهران، با این فشاری که روی پتروشیمی‌ها هست، اگر ما مصرفمان را مدیریت نکنیم، چقدر تورم در بخش‌های دیگر هم بالا می‌رود. پس حرکت شهرداری تهران در واقع یک جور «پدافند غیرعامل» است؛ یعنی با فرهنگ‌سازی، جلوی یک بحران بزرگتر اقتصادی را می‌گیرد.

فرهنگ‌سازی در میانه دود و آتش

طرح «برای وطن، نه برای پلاستیک» می‌خواهد به ما یاد بدهد که سبک زندگی‌مان را با شرایط جدید کشور تطبیق دهیم. باغخانی‌پور معتقد است که شهروندان باید در انتخاب‌های روزانه خود تجدیدنظر کنند. استفاده از ساک‌های پارچه‌ای، ظروف چندبار مصرف و حذف پلاستیک‌های تک‌نفره، کارهای کوچکی هستند که در سطح شهر تهران با جمعیت میلیونی‌اش، نتایج بزرگی خلق می‌کند. این طرح یک دستاورد دوگانه دارد: هم سلامت محیط زیست را در این روزهای پر از آلودگی حفظ می‌کند، هم باعث می‌شود منابع اولیه در مسیر تقویت ظرفیت‌های صنعتی کشور باقی بماند.