جنگ افزار

آرش-۲؛ پرنده‌ای که برای برگشت ساخته نشده

در آسمانِ جنگ‌های امروز، همیشه صدای جت‌ها تعیین‌کننده نیست. گاهی یک پرنده کوچک، بی‌صدا و بی‌ادعا، مسیرش را آرام طی می‌کند، از رادار‌ها عبور می‌کند و درست در لحظه‌ای که کسی انتظارش را ندارد، معادله را عوض می‌کند. آرش-۲ از همان جنس است؛ نه برای نمایش، نه برای بازگشت، فقط برای رسیدن.

کد خبر: ۱۳۷۰۰۴۸

تاریخ: ۱۱ ارديبهشت ۱۴۰۵ - ۲۰:۴۰

به گزارش تابناک؛ پهپاد‌های انتحاری در سال‌های اخیر تبدیل شده‌اند به یکی از مهم‌ترین ابزار‌های جنگ مدرن. نه به خاطر پیچیدگی خارق‌العاده‌شان، بلکه دقیقاً به خاطر ترکیب عجیبی از سادگی، برد بالا و هزینه نسبتاً پایین. اینها سلاح‌هایی هستند که با منطق «اشباع» کار می‌کنند؛ یعنی اگر نتوانی یکی را رد کنی، باید با ده‌ها یا صد‌ها تای بعدی چه کار کنی؟ و این دقیقاً همان جایی است که پهپادی مثل آرش-۲ وارد بازی می‌شود.

اصلا آرش 2 چی هست ؟

آرش-۲ به‌عنوان یکی از پهپاد‌های انتحاری دوربرد، در ساختار کلی‌اش یک فلسفه مشخص دارد؛ رسیدن به هدف در فاصله‌ای که قبلاً برای چنین ابزار‌هایی دور از دسترس بود. وقتی از برد حدود ۲۰۰۰ کیلومتر صحبت می‌شود، یعنی این پرنده می‌تواند از عمق یک سرزمین برخیزد و به اهدافی برسد که تا چند سال پیش فقط در برد موشک‌های کروز قرار داشتند.

این برد بالا، اولین چیزی است که توجه را جلب می‌کند، اما نکته مهم‌تر این است که چگونه به این برد رسیده. برخلاف برخی از پهپاد‌های دیگر که از پیشرانه‌های جت کوچک استفاده می‌کنند، آرش-۲ از یک موتور پیستونی بهره می‌برد. این انتخاب در نگاه اول شاید ساده یا حتی قدیمی به نظر برسد، اما دقیقاً همین سادگی است که مزیت ایجاد می‌کند.

موتور‌های پیستونی مصرف سوخت پایین‌تری دارند، تعمیر و نگهداری‌شان ساده‌تر است و برای پرواز‌های طولانی با سرعت متوسط، کارایی بالایی دارند. در مقابل، موتور‌های جت اگرچه سرعت بیشتری ایجاد می‌کنند، اما مصرف سوخت بالا و پیچیدگی بیشتری دارند. در یک پهپاد انتحاری که قرار نیست برگردد، انتخاب بین سرعت و برد، اغلب به نفع برد تمام می‌شود. آرش-۲ هم همین مسیر را انتخاب کرده.

از نظر طراحی بدنه، این پهپاد به‌گونه‌ای ساخته شده که کمترین سطح مقطع راداری ممکن را داشته باشد، بدون اینکه وارد پیچیدگی‌های شدید طراحی پنهانکار شود. یعنی نه یک استلت تمام‌عیار است، نه یک هدف ساده برای رادار. ترکیبی از سادگی و کاهش نسبی شناسایی.

در بخش هدایت، اطلاعات دقیق و رسمی محدود است، اما با توجه به کلاس این پهپاد، می‌توان انتظار داشت که از ترکیبی از ناوبری اینرسیایی و داده‌های موقعیت‌یابی ماهواره‌ای استفاده کند. این ترکیب به پهپاد اجازه می‌دهد مسیر خود را حتی در صورت اختلال در سیگنال‌ها تا حدی حفظ کند. در برخی سناریوها، امکان تعریف مسیر‌های از پیش برنامه‌ریزی‌شده و حتی تغییر مسیر در نقاط مشخص هم وجود دارد.

نکته‌ای که در پهپاد‌های انتحاری اهمیت زیادی دارد، دقت اصابت است. چون برخلاف موشک‌های بزرگ، اینها معمولاً با سرجنگی‌های سبک‌تر کار می‌کنند و بنابراین باید با دقت بیشتری به هدف برسند تا اثرگذاری لازم را داشته باشند. این یعنی سیستم هدایت، حتی در یک پلتفرم نسبتاً ساده، نقش حیاتی دارد.

آرش-۲ در واقع نسخه ارتقایافته‌ای از پهپاد کیان-۲ محسوب می‌شود. این یعنی تجربه قبلی در طراحی، ساخت و به‌کارگیری این نوع پرنده‌ها، در این مدل جدید جمع شده و بهبود یافته. تغییر پیشرانه از جت به پیستونی، افزایش برد، و بهینه‌سازی در بخش هدایت و پایداری پرواز، از جمله این بهبود‌ها هستند.

اما آنچه این پهپاد را از یک پروژه صرفاً فنی خارج می‌کند، نحوه استفاده از آن در سناریو‌های عملیاتی است. بر اساس اعلام رسمی، در جریان  «جنگ رمضان» از این پهپاد برای هدف قرار دادن اهدافی در اسرائیل استفاده شده است.

با این حال، صرف مطرح شدن چنین سناریویی، نشان می‌دهد که نقش این پهپاد در دکترین عملیاتی، فراتر از یک ابزار آزمایشی است. یعنی به‌عنوان بخشی از یک شبکه حمله دوربرد در نظر گرفته شده؛ شبکه‌ای که می‌تواند شامل موشک‌ها، پهپاد‌ها و سایر ابزار‌های تهاجمی باشد.

اصلا چرا باید از پهپاد انتحاری استفاده شود؟

در این نوع دکترین، هدف فقط وارد کردن یک ضربه نیست. هدف، ایجاد فشار مداوم، پراکنده کردن توان پدافندی دشمن و مجبور کردن او به استفاده از منابع بیشتر برای دفاع است. هر پهپاد انتحاری، حتی اگر به هدف اصلی هم نرسد، می‌تواند بخشی از این فشار را ایجاد کند.

از نظر هزینه، پهپاد‌های انتحاری معمولاً بسیار ارزان‌تر از موشک‌های کروز یا بالستیک هستند. این یعنی امکان استفاده در تعداد بالا وجود دارد. در مقابل، سامانه‌های پدافندی برای مقابله با آنها معمولاً هزینه بسیار بیشتری دارند. این عدم توازن، یکی از مهم‌ترین دلایل گسترش استفاده از این نوع سلاح‌هاست.

در سطح فنی، یکی از چالش‌های اصلی چنین پهپادهایی، پایداری در پرواز طولانی است. وقتی قرار است یک پرنده چندین ساعت در هوا بماند و صد‌ها یا هزاران کیلومتر مسیر طی کند، باید از نظر ساختاری، سوخت‌رسانی و کنترل پرواز، بسیار قابل اعتماد باشد. هر خطای کوچک در این مسیر، می‌تواند به از دست رفتن کامل مأموریت منجر شود.

در کنار آن، موضوع ارتباط و کنترل هم مطرح است. در برخی سناریوها، پهپاد به‌صورت کامل خودکار و بر اساس برنامه از پیش تعیین‌شده حرکت می‌کند. در سناریو‌های دیگر، ممکن است امکان دریافت فرمان‌های محدود در طول مسیر وجود داشته باشد. این بخش، به‌شدت به زیرساخت‌های ارتباطی و سطح فناوری بستگی دارد.

یکی دیگر از ابعاد مهم، نحوه پرتاب این پهپاد است. پهپاد‌های انتحاری دوربرد معمولاً از لانچر‌های زمینی یا سامانه‌های ساده پرتاب می‌شوند و نیاز به باند پرواز ندارند. این ویژگی، انعطاف‌پذیری عملیاتی را افزایش می‌دهد و امکان استقرار در نقاط مختلف را فراهم می‌کند.

آنچه آرش-۲ را تعریف می‌کند، نه فقط مشخصات فنی‌اش، بلکه جایگاهی است که در جنگ‌های مدرن پیدا کرده. سلاحی که میان موشک و پهپاد ایستاده، از هر دو ویژگی‌هایی گرفته و در قالبی ساده‌تر و قابل تکثیر، به میدان آمده.

این پرنده، اگر بخواهیم خیلی خلاصه بگوییم، نماد یک تغییر است.
تغییری از سلاح‌های گران و پیچیده.
به سمت ابزار‌هایی که ساده‌ترند، اما وقتی در تعداد بالا و با برنامه استفاده شوند، می‌توانند همان‌قدر تعیین‌کننده باشند