شوک تنگه هرمز به قلب فناوری جهان

بسته بودن تنگه هرمز دیگر فقط بازار نفت را هدف نمی‌گیرد؛ این گلوگاه استراتژیک حالا به نقطه‌ای تبدیل شده که اختلال در آن می‌تواند مستقیماً به قلب صنعت فناوری جهان ضربه بزند.

کد خبر: ۱۳۶۸۲۶۹

تاریخ: ۰۱ ارديبهشت ۱۴۰۵ - ۰۸:۵۵

بسته شدن تنگه هرمز از سوی ایران در چارچوب دفاع از حاکمیت خود، دیگر صرفاً یک سناریوی امنیتی یا نفتی نیست.

به گزارش تابناک به نقل از فارس؛ این گلوگاه حیاتی اکنون به یکی از حساس‌ترین نقاط در زنجیره تأمین و تولید محصولات فناوری در جهان تبدیل شده است. این انسداد به‌طور غیرمستقیم قلب تپنده صنعت دیجیتال، از گوشی‌های هوشمند تا لپ‌تاپ‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد. سناریویی که حالا بیش از هر زمان دیگری جدی گرفته می‌شود: شوکی هم‌زمان به انرژی، مواد اولیه و لجستیک است که می‌تواند بازار فناوری را وارد دوره‌ای از گرانی، کمبود و افت تقاضا کند.

جهش قیمت و کمبود مواد حیاتی

یکی از نخستین نشانه‌های انتقال بحران به صنعت فناوری، جهش قیمت مواد حیاتی است. برای نمونه قیمت گاز هلیوم به شدت افزایش یافته است، زیرا عرضه از قطر که یکی از بزرگترین تولیدکنندگان هلیوم در جهان است، مختل شده است. قیمت‌های لحظه‌ای از زمان آغاز بحران در خاورمیانه دو برابر شده و صنایعی مانند نیمه‌هادی‌ها را تحت تأثیر قرار داده است و فشار مضاعفی بر کارخانه‌های تولید چیپ وارد می‌کند.

بر اساس داده‌های اولیه شرکت کپلر، تحویل نفتا از خاورمیانه به آسیا در ماه مارس حدود ۸۵ درصد کاهش یافته و از میانگین ماهانه ۴ میلیون تن به حدود ۵۸۳ هزار تن رسیده است. داده‌های ال‌اس‌ای‌جی نیز ورودی ماه مارس را حدود ۵۵۷ هزار تن برآورد کرده است. همین قطع شدن تأمین موادی که در تولید پلاستیک‌ها، بردهای الکترونیکی و قطعات کلیدی مورد استفاده قرار می‌گیرند به‌معنای کند شدن یا حتی توقف خطوط تولید در بخش‌هایی از صنعت الکترونیک است.

در کنار این موارد، تأمین فلزات و مواد صنعتی نیز با بحران مواجه شده است. اختلال در دسترسی به آلومینیوم و گوگرد که در فرآیندهای صنعتی و تولیدی نقش اساسی دارند می‌تواند زنجیره تولید در صنایع پایین‌دستی، از جمله تولید تجهیزات دیجیتال را مختل کند. تخمین زده می‌شود از کل عرضه آلومینیوم جهان، بین ۴ تا ۹ درصد از منطقه خلیج فارس تأمین می‌شود. این موضوع قطعاً عرضه جهانی را تهدید می‌کند. آلومینیوم در ساخت بدنه لپ‌تاپ‌ها، گوشی‌ها، تبلت‌ها و قطعات داخلی آنها کاربرد دارد.

خاورمیانه حدود یک‌چهارم از تولید جهانی گوگرد، یعنی نزدیک به ۲۴ تا ۲۵ درصد را در اختیار دارد، اما اهمیت واقعی این منطقه فراتر از سهم تولید آن است؛ به‌طوری که تقریباً نیمی از تجارت جهانی و صادرات دریایی گوگرد به این منطقه وابسته است. همین تمرکز بالای صادرات باعث شده خاورمیانه به گلوگاه اصلی عرضه این ماده در جهان تبدیل شود. گوگرد پس از تبدیل به اسید سولفوریک، ماده اصلی شستشو و تمیزکاری ویفرهای سیلیکونی در کارخانه‌های تولید تراشه است.

بحران لجستیک جهانی

اختلال در تنگه هرمز به‌سرعت خود را در شبکه حمل‌ونقل جهانی نشان می‌دهد؛ جایی که حتی یک گلوگاه محدود می‌تواند کل جریان تجارت بین‌المللی را مختل کند. این تنگه یکی از مهم‌ترین مسیرهای عبور کشتی‌های باری و نفتکش‌هاست و انسداد در آن، شرکت‌های کشتیرانی را وادار به تغییر مسیر یا توقف فعالیت می‌کند. در چنین شرایطی، هزینه حمل‌ونقل به‌طور ناگهانی جهش می‌کند.

از طرف دیگر کرایه حمل‌ونقل هوایی افزایش یافته، هم‌زمان ظرفیت حمل بار در مسیرهای آسیایی تا ۴۰ درصد کاهش پیدا کرده است. این ترکیب «افزایش هزینه + کاهش ظرفیت» به‌معنای ایجاد یک گلوگاه جدی در انتقال کالا، از جمله تجهیزات الکترونیکی است.

از سوی دیگر، تحلیل‌های بین‌المللی نیز تأیید می‌کنند که در صورت بسته بودن این مسیر، کشتی‌ها ناچار به انتخاب مسیرهای طولانی‌تر مانند دور زدن قاره آفریقا می‌شوند؛ مسیری که هم زمان حمل را افزایش می‌دهد و هم هزینه سوخت و بیمه را چند برابر می‌کند.

افزایش زمان حمل، به‌ویژه برای صنعت فناوری که به زنجیره تأمین به‌موقع وابسته است، یک تهدید جدی محسوب می‌شود. تأخیر در رسیدن قطعات می‌تواند کل خط تولید را متوقف کند و شرکت‌ها را با کمبود موجودی مواجه سازد.
در مجموع، بحران لجستیک ناشی از این سناریو، نه‌تنها هزینه نهایی محصولات را افزایش می‌دهد، بلکه با ایجاد تأخیر و بی‌ثباتی در تأمین، بازار جهانی گوشی و لپ‌تاپ را وارد فاز جدیدی از نوسان و کمبود می‌کند.

اثر بر بازار مصرف محصولات فناوری

شوک ناشی از اختلال در تنگه هرمز در نهایت به نقطه‌ای می‌رسد که بیشترین اثر را بر مصرف‌کننده می‌گذارد: قیمت و دسترسی به کالا. قیمت گوشی‌های هوشمند می‌تواند تا ۳۰ تا ۵۰ درصد افزایش پیدا کند؛ افزایشی که ناشی از ترکیب رشد هزینه تولید، حمل‌ونقل و کمبود قطعات است.

هم‌زمان، بازار جهانی نیز به این شوک واکنش منفی نشان می‌دهد. فروش جهانی موبایل با کاهش مواجه می‌شود. این کاهش نشان‌دهنده افت قدرت خرید مصرف‌کنندگان و افزایش تردید در بازار است.

در این میان افزایش هزینه‌ها باعث می‌شود تولید گوشی‌ها و لپ‌تاپ‌های ارزان‌قیمت دیگر برای شرکت‌ها صرفه اقتصادی نداشته باشد و به‌تدریج از سبد تولید حذف شوند. این موضوع می‌تواند شکاف دسترسی به فناوری را در بازارهای مختلف افزایش دهد.

پیامدهای بلندمدت

فراتر از شوک کوتاه‌مدت، چنین بحرانی می‌تواند مسیر آینده صنعت فناوری را نیز تغییر دهد. یکی از مهم‌ترین پیامدها، بازنگری شرکت‌ها در زنجیره تأمین جهانی است. شرکت‌های بزرگ فناوری مانند اپل و سامسونگ در سال‌های اخیر نیز تلاش کرده‌اند وابستگی خود به مسیرهای پرریسک و تولید متمرکز را کاهش دهند؛ روندی که در چنین سناریویی سرعت بیشتری خواهد گرفت.

تحلیل‌ها نشان می‌دهد شرکت‌ها به سمت تولید منطقه‌ای و تنوع‌بخشی به تأمین‌کنندگان حرکت خواهند کرد تا ریسک اختلالات ژئوپلیتیک را کاهش دهند. این تغییر، اگرچه در بلندمدت به پایداری بیشتر منجر می‌شود، اما در کوتاه‌مدت هزینه تولید را افزایش می‌دهد.

از سوی دیگر، افزایش نااطمینانی در بازار می‌تواند سرمایه‌گذاری در صنعت فناوری را نیز تحت تأثیر قرار دهد. نوسان قیمت مواد اولیه، هزینه حمل‌ونقل و ریسک‌های سیاسی، تصمیم‌گیری شرکت‌ها برای توسعه خطوط تولید یا عرضه محصولات جدید را دشوارتر می‌کند.

حالا یک پیام روشن بیش از پیش برجسته می‌شود: تنگه هرمز دیگر صرفاً یک مسیر حیاتی انرژی نیست. در چنین شرایطی، قدرت بازدارندگی ایران می‌تواند حتی پیشرفته‌ترین زنجیره‌های فناوری جهان را نیز با اختلال مواجه کند؛ واقعیتی که نشان می‌دهد امنیت این گذرگاه، مستقیماً با ثبات بازار جهانی فناوری گره خورده و هرگونه تنش در آن، قادر است مسیر آینده این صنعت را بازتعریف کند.