مین های دریایی ایران در تنگه هرمز / بازی رسانه ای ترامپ برای باز کردن تنگه هرمز

در ظاهر، جنگ‌ها با موشک و جنگنده تعریف می‌شوند، اما در تنگه هرمز، بازی جای دیگری جریان دارد. زیر سطح آب، جایی که هیچ راداری نمی‌بیند و هیچ خبرنگاری تصویرش را مخابره نمی‌کند، سلاحی خوابیده که می‌تواند بدون هشدار، مسیر ۲۰ درصد نفت جهان را ببندد. مین دریایی، همان کابوس قدیمی که حالا دوباره به مرکز معادلات برگشته. در شرایطی که تهدید‌های دونالد ترامپ برای باز کردن تنگه هرمز به اوج رسیده و حتی بحث محاصره دریایی ایران مطرح شده، سؤال اصلی این نیست که آیا جنگ می‌شود یا نه؛ سؤال این است که اگر ایران تصمیم بگیرد، چقدر طول می‌کشد تا این گلوگاه حیاتی را به یک منطقه مرگ تبدیل کند.

کد خبر: ۱۳۶۶۹۲۵

تاریخ: ۲۶ فروردين ۱۴۰۵ - ۱۲:۱۷

به گزارش تابناک؛اگر این روز‌ها به نقشه نگاه کنیم، تنگه هرمز هنوز همان خط باریک بین خلیج فارس و دریای عمان است، اما در واقعیت دیگر یک مسیر نیست؛ یک گره است. کشتی‌ها پشت آن ایستاده‌اند، بازار انرژی با ترس معامله می‌کند و تهدید‌های نظامی از سطح رسانه‌ها عبور کرده و وارد فاز عملیاتی شده‌اند. آن‌چه این وضعیت را ساخته، نه یک حمله بزرگ هوایی بوده و نه درگیری گسترده دریایی، بلکه چیزی است که چند متر زیر سطح آب خوابیده؛ مین‌های دریایی، سلاحی قدیمی که حالا دوباره مرکز یک بحران جهانی شده است.

اگر بخواهیم بفهمیم دقیقاً چه اتفاقی افتاده، باید اول از خود تنگه شروع کنیم. تنگه هرمز در باریک‌ترین نقطه حدود ۳۳ کیلومتر عرض دارد، اما این عدد در عمل گمراه‌کننده است، چون کشتی‌ها از کل این عرض استفاده نمی‌کنند. مسیر‌های کشتیرانی واقعی، دو کانال باریک رفت و برگشت هستند که هر کدام حدود چند کیلومتر عرض دارند و کشتی‌ها مجبورند دقیقاً در همین مسیر‌ها حرکت کنند. این یعنی آزادی مانور تقریباً وجود ندارد و هر تغییری در همین مسیر محدود، می‌تواند کل جریان عبور را مختل کند. حالا اگر این محدودیت را کنار ویژگی مهم‌تر یعنی عمق تنگه بگذاریم، تصویر کامل‌تر می‌شود. عمق آب در مسیر‌های اصلی کشتیرانی معمولاً بین ۳۰ تا ۶۰ متر است. این عمق برای عبور نفتکش‌های بزرگ کافی است، اما از نظر نظامی یک محیط ایده‌آل برای مین‌ریزی محسوب می‌شود، چون مین‌ها به‌راحتی در این عمق مستقر می‌شوند و در عین حال پیدا کردن و پاکسازی آنها زمان‌بر و دشوار است.

در چنین شرایطی، مین‌ریزی دریایی فقط یک تاکتیک ساده نیست، بلکه تبدیل به یک ابزار استراتژیک می‌شود. مین دریایی در تعریف نظامی یعنی ایجاد یک منطقه ناامن که دشمن نتواند با اطمینان از آن عبور کند. نکته مهم اینجاست که هدف اصلی مین، همیشه انفجار نیست، بلکه ایجاد تردید است. در تنگه هرمز، همین تردید کافی است تا کشتی‌ها حرکت نکنند. هیچ شرکت کشتیرانی حاضر نیست ریسک کند، هیچ بیمه‌گری حاضر نیست پوشش عادی ارائه دهد و همین باعث می‌شود حتی بدون درگیری گسترده، مسیر عملاً بسته شود.

مین‌ها خودشان هم داستان مفصلی دارند. مدل‌های تماسی که با برخورد منفجر می‌شوند، ساده‌ترین نوع هستند. در کنار آنها، مین‌های مغناطیسی قرار دارند که میدان فلزی کشتی را تشخیص می‌دهند، مین‌های صوتی که صدای موتور را تحلیل می‌کنند و مین‌های فشاری که تغییر فشار آب را حس می‌کنند. بعضی از این مین‌ها می‌توانند مدت‌ها در حالت انتظار باقی بمانند و فقط در شرایط خاص فعال شوند. این یعنی میدان مین می‌تواند هدفمند طراحی شود، نه صرفاً پراکنده.

حالا این ابزار را در کنار روش اجرای آن بگذاریم. برخلاف تصور عمومی، برای مین‌ریزی در تنگه هرمز نیازی به ناو‌های بزرگ و عملیات نمایشی نیست. این کار می‌تواند با شناور‌های کوچک، قایق‌های تندرو و حتی کشتی‌هایی که ظاهراً غیرنظامی هستند انجام شود. در یک بازه زمانی کوتاه، مثلاً در طول یک شب، چند مین در مسیر‌های کلیدی رها می‌شود. نه صدایی وجود دارد، نه نشانه‌ای. اما صبح که می‌رسد، وضعیت تغییر کرده است. کشتی‌ها متوقف می‌شوند، هشدار‌ها بالا می‌رود و ناگهان تنگه‌ای که باید پر از تردد باشد، ساکت می‌شود.

در وضعیت فعلی، همین اتفاق افتاده است. تنگه هرمز عملاً به یک منطقه پرریسک تبدیل شده و عبور کشتی‌ها به شدت کاهش پیدا کرده است. این یعنی بدون یک درگیری تمام‌عیار، یکی از مهم‌ترین مسیر‌های انرژی جهان مختل شده. اینجا همان نقطه‌ای است که جنگ مدرن خودش را نشان می‌دهد؛ جایی که اثرگذاری مهم‌تر از نمایش قدرت است.

در همین فضا، تهدید‌های آمریکا هم وارد مرحله جدی‌تری شده‌اند. دونالد ترامپ به‌صراحت اعلام کرده که اگر ایران مسیر را باز نکند، آمریکا این کار را انجام خواهد داد، حتی با استفاده از زور. در کنار این تهدید، بحث محاصره دریایی ایران هم مطرح شده؛ یعنی کنترل مسیر‌های دریایی و ایجاد فشار اقتصادی. این حرف‌ها روی کاغذ ساده به نظر می‌رسند، اما وقتی وارد واقعیت تنگه هرمز می‌شوند، پیچیدگی‌شان چند برابر می‌شود.

برای باز کردن تنگه، فقط حضور نظامی کافی نیست. آمریکا باید مطمئن شود مسیر امن است و این یعنی باید مین‌ها را پیدا و خنثی کند. عملیات مین‌روبی یکی از پیچیده‌ترین و زمان‌برترین عملیات‌های دریایی است. این کار با ناو‌های بزرگ انجام نمی‌شود، بلکه نیاز به تجهیزات تخصصی، تیم‌های حرفه‌ای و زمان دارد. حتی در شرایط عادی، پاکسازی یک میدان مین می‌تواند روز‌ها یا هفته‌ها طول بکشد. حالا تصور کن این عملیات در منطقه‌ای انجام شود که هر لحظه ممکن است هدف حمله قرار بگیرد. در چنین شرایطی، هر شناور مین‌روب خودش تبدیل به یک هدف می‌شود و این یعنی عملیات پاکسازی به یک مأموریت پرریسک تبدیل می‌شود.

از طرف دیگر، ایران برای ایجاد اختلال نیاز به زمان زیادی ندارد. تفاوت دقیقاً همین‌جاست. ایجاد ناامنی در تنگه می‌تواند در مدت کوتاهی انجام شود، اما برطرف کردن آن زمان‌بر است. این اختلاف زمانی، همان نقطه‌ای است که توازن را تغییر می‌دهد. حتی اگر در نهایت مسیر باز شود، همین چند روز یا چند هفته اختلال می‌تواند بازار جهانی را دچار شوک کند، قیمت‌ها را بالا ببرد و فشار اقتصادی ایجاد کند.

بحث محاصره دریایی هم در همین چارچوب قابل فهم است. اگر آمریکا بخواهد چنین اقدامی را اجرا کند، باید حضور دائمی و گسترده در منطقه داشته باشد و همزمان آماده واکنش به هرگونه اقدام متقابل باشد. در منطقه‌ای مثل خلیج فارس، که فاصله‌ها کوتاه و تنش‌ها بالاست، هر اقدام می‌تواند به سرعت به درگیری تبدیل شود. این یعنی محاصره، به‌جای اینکه فقط یک ابزار فشار باشد، می‌تواند خودش به یک عامل تشدید بحران تبدیل شود.

اگر بخواهیم تصویر واقعی را ببینیم، باید از زاویه دیگری نگاه کنیم. در تنگه هرمز، قدرت فقط به داشتن ناو‌های بزرگ یا تجهیزات پیشرفته نیست. به این است که چه کسی بهتر می‌تواند از محیط استفاده کند و هزینه را برای طرف مقابل بالا ببرد. مین دریایی دقیقاً چنین ابزاری است؛ ساده، کم‌هزینه و در عین حال بسیار مؤثر.

چند مین در عمق ۳۰ تا ۶۰ متری آب، در یک مسیر محدود چند کیلومتری، توانسته‌اند یکی از مهم‌ترین شریان‌های انرژی جهان را متوقف کنند. این نه یک اتفاق تصادفی، بلکه نتیجه یک نوع نگاه به جنگ است؛ جنگی که در آن لازم نیست همه‌چیز را نابود کنی، کافی است حرکت را متوقف کنی؛ و حالا تنگه هرمز، بیش از هر زمان دیگری، نه یک مسیر عبور، بلکه یک میدان انتظار است؛ انتظاری که زیر آن، در سکوت، مین‌هایی خوابیده‌اند که هنوز کارشان تمام نشده.