عمق استراتژیک؛ چرا لبنان برای ایران فقط یک جبهه نیست

در معادلات امنیتی منطقه، برخی نقاط صرفاً جغرافیا نیستند، بلکه به بخشی از ساختار بازدارندگی تبدیل می‌شوند. برای ایران، لبنان یکی از همین نقاط است؛ جایی که حضور یک بازیگر غیردولتی مانند حزب‌الله لبنان، معادله امنیتی اسرائیل را به‌طور بنیادین تغییر داده. در این میان، آتش‌بس در لبنان نه نشانه پایان تنش، بلکه بخشی از یک بازی پیچیده‌تر برای مدیریت زمان، منابع و سطح درگیری است.

کد خبر: ۱۳۶۶۷۱۹

تاریخ: ۲۸ فروردين ۱۴۰۵ - ۰۹:۲۵

به گزارش تابناک ؛ اگر بخواهیم صادق باشیم، خیلی از تحلیل‌هایی که درباره «عمق استراتژیک» نوشته می‌شود، بیشتر شبیه شعار است تا واقعیت. چند تا اسم کشور کنار هم می‌گذارند و خیال می‌کنند یک شبکه امنیتی ساخته‌اند. در حالی که عمق استراتژیک، اگر واقعی باشد، باید در لحظه بحران خودش را نشان دهد، نه روی کاغذ.

برای ایران، لبنان دقیقاً همان نقطه‌ای است که این مفهوم از حالت تئوری خارج می‌شود و وارد میدان واقعی می‌شود. دلیلش هم واضح است؛ نزدیکی جغرافیایی به اسرائیل و حضور یک نیروی سازمان‌یافته که توانایی عملیاتی قابل توجهی دارد.

اما مسئله فقط این نیست که «یک نیروی نظامی در نزدیکی اسرائیل وجود دارد». این نگاه بیش از حد ساده‌سازی شده است. آنچه لبنان را مهم می‌کند، ترکیب چند عامل است: جغرافیا، ساختار اجتماعی، تجربه جنگی، و مهم‌تر از همه، نقش آن در معادله بازدارندگی.

در واقع، لبنان برای ایران یک «جبهه فعال بالقوه» است. یعنی جبهه‌ای که همیشه در حالت آماده‌باش قرار دارد، اما لزوماً همیشه فعال نیست. این تفاوت خیلی مهم است.

اگر این جبهه همیشه فعال باشد، به‌سرعت فرسوده می‌شود. منابعش تحلیل می‌رود، فشار داخلی در لبنان بالا می‌گیرد، و در نهایت، کارایی‌اش کاهش پیدا می‌کند. اما اگر در زمان مناسب فعال شود، می‌تواند ضربه‌ای وارد کند که اثرش از یک درگیری مستقیم بسیار بیشتر باشد.

اینجاست که مفهوم آتش‌بس وارد بازی می‌شود. خیلی‌ها آتش‌بس را به‌عنوان «پایان درگیری» می‌بینند. در حالی که در بسیاری از موارد، آتش‌بس فقط یک «وقفه عملیاتی» است.

در لبنان، این وقفه برای ایران چند کارکرد هم‌زمان دارد. اول، بازسازی. هر درگیری، حتی اگر محدود باشد، بخشی از توان را مصرف می‌کند. آتش‌بس این فرصت را می‌دهد که این توان دوباره احیا شود.

دوم، بازآرایی. در شرایط درگیری، معمولاً تمرکز روی پاسخ فوری است. اما در زمان آتش‌بس، می‌توان ساختار‌ها را بازبینی کرد، نقاط ضعف را اصلاح کرد و برای سناریو‌های بعدی آماده شد.

سوم، مدیریت فشار. جنگ در لبنان فقط یک مسئله نظامی نیست. ابعاد اجتماعی و سیاسی هم دارد. ادامه درگیری می‌تواند فشار زیادی روی ساختار داخلی لبنان ایجاد کند، که در نهایت به ضرر کل محور تمام می‌شود.

پس آتش‌بس، در اینجا، یک ابزار است. ابزاری برای مدیریت زمان و منابع.

از طرف دیگر، برای اسرائیل هم این وضعیت پیچیده است. چون می‌داند که این جبهه وجود دارد، اما نمی‌داند دقیقاً چه زمانی فعال خواهد شد. این عدم قطعیت، خودش یک عامل بازدارنده است.

اگر بخواهیم کمی فنی‌تر نگاه کنیم، لبنان در این معادله نقش «لایه دوم بازدارندگی» را بازی می‌کند. لایه اول، توان داخلی ایران است. اما لایه دوم، همین جبهه‌های بیرونی هستند که می‌توانند در زمان مناسب وارد عمل شوند.

این ساختار چندلایه، باعث می‌شود که هرگونه اقدام علیه ایران، با چندین پاسخ احتمالی مواجه شود؛ و این دقیقاً همان چیزی است که بازدارندگی را تقویت می‌کند.

اما این مدل، یک شرط مهم دارد؛ کنترل. اگر این جبهه‌ها خارج از کنترل عمل کنند، نه‌تنها مفید نیستند، بلکه می‌توانند به یک تهدید تبدیل شوند.

به همین دلیل، مدیریت این شبکه‌ها، از خود حضور آنها مهم‌تر است. اینکه چه زمانی فعال شوند، در چه سطحی عمل کنند، و چه زمانی عقب‌نشینی کنند، همه اینها نیاز به یک طراحی دقیق دارد.

در جنگ اخیر، نشانه‌هایی از این مدیریت دیده شد. نه به این معنا که همه‌چیز بی‌نقص بود، بلکه به این معنا که تلاش شد سطح درگیری در لبنان به‌گونه‌ای کنترل شود که نه به یک جنگ تمام‌عیار تبدیل شود، و نه کاملاً خاموش بماند.

این «حفظ تعادل»، یکی از سخت‌ترین بخش‌های کار است. چون هر دو طرف تلاش می‌کنند این تعادل را به نفع خودشان به هم بزنند.در این میان، آتش‌بس به‌عنوان یک ابزار تنظیم‌کننده عمل می‌کند. نه پایان بازی است، نه شروع آن. فقط یک تغییر در ریتم بازی است.نکته‌ای که معمولاً نادیده گرفته می‌شود این است که این نوع جبهه‌ها، فقط در زمان جنگ اهمیت ندارند. در زمان صلح هم بخشی از معادله هستند.

وجود لبنان به‌عنوان یک جبهه بالقوه، حتی در زمان عدم درگیری، روی محاسبات امنیتی اسرائیل تأثیر می‌گذارد. یعنی بخشی از منابع و توجهش همیشه باید به این سمت معطوف باشد.

این یعنی ایجاد هزینه، بدون درگیری مستقیم؛ و این دقیقاً همان چیزی است که هر استراتژی بازدارندگی به‌دنبال آن است.

اگر بخواهیم بدون شعار حرف بزنیم، لبنان برای ایران نه یک «خط مقدم دائمی» است و نه یک «میدان مصرف». بلکه یک ابزار استراتژیک است که باید در زمان مناسب و به میزان لازم استفاده شود.

برای همین است که ایران آتش بس را با لبنان می خواهد و آمریکا هم گردن نگیرش روشن !

سیدمحمدآصف