حاشیه و متن عزل متکی در 2 حرکت!

کد خبر: ۱۳۶۶۵۷

تاریخ: ۲۷ آذر ۱۳۸۹ - ۱۷:۳۷

فرشاد مهدي‌پور در شماره جدید هفته نامه پنجره با اشاره به برکناری منوچهر متکی از وزارت خارجه نوشت:

هنوز چند ماهی از تشکیل دولت نهم نگذشته بود که منوچهر متکی، وزیر امور خارجه، به‎دلیل دیدار و ارائه گزارش به یک مقام عالی‌رتبه (که بدون هماهنگی با رییس دولت صورت گرفته بود)، مجبور شد ساعاتی پشت در اتاق رییس‌جمهوری معطل بماند؛ این شایعه‎ای است که اگر چه تا امروز کسی آن را تأیید و یا رد نکرده، اما در صورت صحت نشان‌دهنده نوع تعامل با وزیر امور خارجه است. این روایتی است که درباره برخی دیگر از آن 9 وزیر برکنار شده نیز ،حکایاتی مشابه آن وجود دارد.

حساسیت سیاست

محمود احمدی‌نژاد در پنج ساله گذشته صدارت‌اش بر دولت، نشان داده است که برای حوزه سیاست خارجی اهمیتی فوق‌العاده متصور است و این اهمیت عمدتا حول این محور سازمان می‎یابد که او ساختار کنونی وزارت امور خارجه را برآورنده نیاز‎های کشور در حوزه سیاست خارجی نمی‎داند. عزل و نصب گسترده معاونان وزیر و سفرا، اعزام نمایندگان و پیام‌‎هایی خارج از حوزه اطلاع وزارت امور خارجه به دیگر دولت‌ها، اعمال تغییرات در مدیریت شورای عالی امنیت ملی و... برخی از آشکارترین جلوه‎‎های برنامه‌ریزی احمدی‌نژاد برای تغییر بافت، ساختار و عملکرد دستگاه‎‎های متولی امور خارجی بود. در آخرین دور از این تصمیم‌سازی‌ها، نمایندگانی ویژه از سوی رییس‌جمهوری در حوزه مناطق مختلف جغرافیایی معرفی شدند که بیم موازی‌کاری وسیع در حوزه سیاست خارجی را دامن می‌زد، این تصمیم با رهنمود صریح و علنی رهبر معظم انقلاب، هرچند متوقف شد و رییس‌جمهوری در یک عقب‌نشینی محدود، نمایندگان مذکور را به‎عنوان مشاور خود منصوب کرد، اما اکنون به‎نظر می‎رسد در دومین حرکت، با حذف منوچهر متکی این چرخه کامل شده است.

نفر بعدی

منوچهر متکی اولین گزینه احمدی‌نژاد برای اداره وزارت امور خارجه نبود، چه در دوره دولت نهم و چه دولت دهم. اما او به‎هر روی پذیرفته بود که وی را بدین مسئولیت بگمارد و دشواری کار برای متکی نیز بسیار فراتر از روال معمول سایر وزار بود؛ در پاره‎ای موارد به‌جای وزیر، جانشینان او (مصطفوی، شیخ‌عطار و شیخ‌الاسلام) در جلسات هیأت دولت حضور می‎یافتند، برخی مواقع او به‎طور کلی از اعمال سیاست یا انجام سفری در حوزه خارجی بی‌‌اطلاع گذاشته می‎شد و بعضا تنها به جهت رعایت قواعد پروتکلی در سفر‎ها حضور پیدا می‎کرد؛ این‎‎ها همگی کار را برای یک وزیر دشوار می‎کند، خاصه این‎که او در انتخابات سرنوشت‌ساز 1384، در ستاد انتخاباتی علی لاریجانی(وپیش از آن در انتخابات80، در ستاد انتخاباتی احمد توکلی) فعالیت داشت و این اتهامی بود که همواره رگه‎ای از بدگمانی را (در میان نزدیکان رییس جمهور) نسبت به وی به‌وجود آورده و بدان دامن زده است.

از سوی دیگر متکی در این سال‌ها، گاهی می‎بایست مسائل سیاست‌خارجی را با سیدمجتبی ثمره هاشمی، مشاور ارشد رییس‌جمهور (که چند ماهی است ستاره اقبال‌اش رو به افول‎گذارده) هماهنگ می‎کرد، گاهی با سعید جلیلی که روزگاری معاون او بود و اکنون دبیر شورای عالی امنیت ملی است و دست آخر اسفندیار رحیم‌مشایی (رییس دفتر متنفذ دولت). گفته می‎شود دو هفته پیش در آخرین جلسه شورای معاونین وزارت امور خارجه، متکی که چند ماه پیش و در ماجرای انتصاب نمایندگان ویژه، شایعه برکناری‌اش زبان به زبان می‎چرخید، به ادبیاتی سخن گفته است که برخی حضار موضوع برکناری‌اش را تقریبا قطعی تصور می‎کرده‌اند.

یاد گذشته

سبک و سیاق اداره دولت توسط رییس‌جمهوری، تا حدی منحصر بفرد و غیرمنتظره است و حدود یک سالی بود (که پس از آخرین موج تغییرات در مرداد 1388 و در ماجرای لغو معاونت اولی رحیم‌مشایی)، چنین شوکی به فضای سیاسی کشور وارد نشده بود. این شوک، یادآور روش مدیریتی خاصی است که نمونه‎‎های آن در ماجرا‎هایی نظیر کناره‌گیری لاریجانی (در مهر 1386) از دبیری شورای‎عالی امنیت ملی نیز قابل‎مشاهده است و با آن یادآوری، این جابه‎جایی، حتی اگر متکی در حال تسلیم پیام احمدی‌نژاد به رییس‌جمهوری سنگال هم باشد، چندان عجیب نمی‎نمایاند!

با این همه، تا زمان تنظیم این یادداشت، دلیلی موثق و مکفی برای این جابه‎جایی غیرمعمول اعلام نشده و گمانه‌زنی‌‎هایی نظیر اعتراض کتبی وزیر امور خارجه به ارسال پیام به اردن از طریق رییس دفتر دولت، چندان اقناع کننده و قابل‎اعتنا به‎نظر نمی‎رسد و باید صبر کرد و دید آیا پشت صحنه این جابه‎جایی، علنی خواهد شد؟

آن‌چنان که از شواهد برمی‎آید، علی‌اکبر صالحی سرپرست فعلی وزارت امور خارجه، به‎عنوان وزیر به مجلس معرفی نخواهد شد، ضمن آن‎که انتخاب زمان اعلام خبر برکناری متکی نیز قابل‎توجه است، چه این‎که کشور در آستانه یک تعطیلی مذهبی چند روزه است و مجلس نیز در شرایطی مشابه به‌سر می‎برد و به‎طور طبیعی نمایندگان مجلس (که عصر دوشنبه عموما از این خبر متعجب بودند) و رسانه‎ها، فرصت مانور زیادی روی ماجرا نخواهند داشت؛ با این همه برخی خبرها حکایت از آن دارد که متکی در دیداری که شامگاه ‌شنبه و ساعاتی پیش از سفر به آفریقا با رییس‌جمهوری داشته، از برکناری خود مطلع شده است. متکی اکنون وزیر امور خارجه نیست و برخی از آن نمایندگان ویژه که امروز مشاور اند از برکناری او به عنوان گلی پیروزی بخش یاد می کنند، گلی که شاید چندان برای سیاست خارجی کشور خوشایند نباشد