الجزیره بررسی کرد

پاکستان آماده میزبانی مذاکرات ایران و آمریکا؛ آیا آخرین تلاش برای صلح می‌تواند موفق باشد؟

پاکستان، ترکیه و مصر در تلاش برای میانجی‌گری مذاکرات میان ایران و آمریکا هستند در حالیکه شکاف بین طرفین همچنان عمیق است.

کد خبر: ۱۳۶۶۱۸۷

تاریخ: ۲۰ فروردين ۱۴۰۵ - ۱۴:۰۲

به گزارش سرویس بین الملل تابناک، الجزیره قطر در مقاله‌ای به بررسی میانجیگری پاکستان میان ایران و آمریکا پرداخته که در ادامه آمده است.

وزارت امور خارجه پاکستان اعلام کرده است که این کشور آماده میزبانی مذاکرات بین ایالات متحده و ایران است، همزمان با ادعا‌های دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، مبنی بر ادامه مذاکرات بین واشنگتن و تهران.

طاهر اندرابی، سخنگوی وزارت امور خارجه پاکستان، روز سه‌شنبه به الجزیره گفت: «اگر طرفین تمایل داشته باشند، اسلام‌آباد همواره آماده میزبانی مذاکرات است. پاکستان همواره از گفت‌و‌گو و دیپلماسی برای ترویج صلح و ثبات در منطقه حمایت کرده است.»

چند ساعت بعد، شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، نیز در ایکس نوشت که پاکستان «آماده و مفتخر است که میزبان مذاکرات معنادار و قطعی برای حل و فصل جامع مناقشه جاری باشد.»

ایران قاطعانه هرگونه مذاکره با آمریکا را رد کرده و با ترامپ تناقض دارد.

اما چندین رسانه آمریکایی و اسرائیلی گزارش داده‌اند که پاکستان، مصر و ترکیه به عنوان واسطه بین واشنگتن و تهران عمل کرده‌اند و امیدوارند راهی برای خروج از جنگی که به بزرگترین بحران انرژی تاریخ مدرن منجر شده است، پیدا کنند.

برخی از این گزارش‌ها حاکی از آن است که اسلام‌آباد می‌تواند به عنوان شهری برای برگزاری مذاکرات در اواخر این هفته مطرح شود. به گزارش اکسیوس، دو قالب احتمالی برای برگزاری نشست در اسلام‌آباد در حال بحث است. یکی شامل عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، استیو ویتکاف، فرستاده آمریکا، و جرد کوشنر، داماد ترامپ، می‌شود. دیگری تصور می‌کند که جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، با محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، دیدار کند؛ قالیباف ادعا‌های ترامپ درباره مذاکرات را تلاشی برای «فرار از باتلاقی که آمریکا و اسرائیل در آن گرفتار شده‌اند» خوانده است.

با این حال، برخی حقایق تأیید شده است: فیلد مارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، روز یکشنبه با رئیس‌جمهور ترامپ صحبت کرد. نخست‌وزیر شهباز شریف یک روز بعد با مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، تماس گرفت. پس از آن، اسحاق دار، وزیر امور خارجه، به طور جداگانه با همتایان ایرانی و ترکی خود تماس گرفت.

دیپلماسی شکننده، مواضع سخت‌تر

تصویری که تحلیلگران و مقامات ترسیم می‌کنند، از یک حرکت دیپلماتیک آزمایشی، اما شکننده حکایت دارد؛ به اندازه کافی قابل توجه برای متوقف کردن برخی فعالیت‌های نظامی، اما هنوز به مذاکرات اساسی منجر نشده است.

ترامپ مدعی شد که آمریکا و ایران قبلاً به «نقاط توافق عمده» دست یافته‌اند و نشانه‌هایی از گام‌های آزمایشی به سوی کاهش تنش در جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران ارائه داد.

اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، تأیید کرد که پیام‌هایی از طریق «کشور‌های دوست» ارسال شده است که درخواست آمریکا برای مذاکره را منتقل می‌کند، اما گفت که ایران بر اساس «مواضع اصولی کشور» پاسخ داده است.

یک مقام ایرانی که توسط پرس تی‌وی وابسته به دولت نقل شده است، روز دوشنبه شرایط تهران برای پایان جنگ را تشریح کرد. این شرایط شامل تضمین‌هایی در برابر اقدام نظامی آینده، بستن همه پایگاه‌های نظامی آمریکا در منطقه خلیج فارس، غرامت کامل از سوی واشنگتن و تل‌آویو، پایان مناقشات منطقه‌ای شامل گروه‌های همسو با ایران، و یک چارچوب قانونی جدید حاکم بر تنگه هرمز بود.

کاخ سفید از تشریح جزئیات مذاکراتی که ترامپ ادعا می‌کند برگزار شده، خودداری کرده است. کارولین لویت، سخنگوی مطبوعاتی، در بیانیه‌ای گفت: «این‌ها بحث‌های دیپلماتیک حساسی هستند و آمریکا از طریق مطبوعات مذاکره نخواهد کرد.»

مهران کامروا، مدیر واحد مطالعات ایران در مرکز عربی پژوهش‌ها و مطالعات سیاست‌گذاری و استاد دانشگاه جرج تاون در قطر، گفت که رویکرد ترامپ از الگوی آشنایی پیروی می‌کند.

به گفته او، واشنگتن برای وادار کردن تهران به مذاکره بر اساس شرایط آمریکا، بر فشار نظامی و اقتصادی مداوم تکیه کرده است، استراتژی که هنوز موفق نشده است.

او به الجزیره گفت: «این با رویکرد ترامپ به دیپلماسی قایق‌های جنگی و این فرض او که می‌تواند به فشار و تهدید ایران برای مذاکره ادامه دهد، همسو است. با این حال، دیده‌ایم که در برابر این نوع تاکتیک فشار از سوی ایران مقاومت وجود داشته است.»

به گفته تحلیلگران، بخشی از توضیح برای امتناع ایران از تسلیم شدن در برابر فشار ترامپ، ساختاری است. تریتا پارسی، معاون اجرایی مؤسسه کوئینسی برای حکمرانی مسئولانه، استدلال کرد که جنگ به طور متناقضی موضع ایران را در مورد مسئله کلیدی تحریم‌ها تقویت کرده است.

او به الجزیره گفت: «واقعیت این است که جنگ به ایران کمک مالی عملی داده است. ایران اکنون نفت بیشتری نسبت به قبل از جنگ با دو برابر قیمت صادر می‌کند» و به تصمیم هفته گذشته دولت ترامپ برای لغو تحریم‌های نفت ایران که قبلاً در دریا روی کشتی‌ها بود اشاره کرد. «ایران اهرم فشار دارد و بدون رسمیت بخشیدن به لغو تحریم‌ها با پایان جنگ موافقت نخواهد کرد.»

او افزود که این دقیقاً همان چیزی است که واشنگتن به نظر می‌رسد از ارائه آن خودداری می‌کند. «من نشانه‌هایی در آمریکا نمی‌بینم که ترامپ کاملاً برای دیپلماسی جدی آماده باشد، زیرا این امر مستلزم لغو تحریم‌ها برای ایران خواهد بود.»

خالد مسعود، دیپلمات پیشین پاکستانی و سفیر این کشور در چین، گفت که با این وجود فشار برای یافتن راهی برای خروج از همه طرف‌ها در حال افزایش است.

او به الجزیره گفت: «آمریکا نیز متوجه شده است که قدرت سخت محدودیت‌هایی دارد، شما می‌توانید قدرتمند باشید و هنوز هم به همه چیز به نفع خود دست نیابید. خستگی جنگ با پیامد‌های منطقه‌ای و جهانی وجود دارد و متحدان آمریکا آن را احساس می‌کنند. وقتی همه اینها را در نظر بگیریم، به این نتیجه می‌رسیم که آمریکا اکنون خواهان نوعی توافق است.»

با این حال، دانیا ثاقر، مدیر اجرایی مجمع خلیج فارس، خواستار احتیاط شد. به گفته او، هرگونه توافقی نیازمند دیپلماسی پایدار و فشرده است.

او به الجزیره گفت: «ایران نیز به نوبه خود ممکن است به دنبال تحمیل هزینه‌های کافی برای تقویت بازدارندگی بلندمدت باشد، و هنوز مشخص نیست که آیا ایران معتقد است این هدف محقق شده است یا خیر.»

شدت گرفتن جنگ و منافع جهانی

پس از ۱۲ روز جنگ در سال گذشته و ماه‌ها تهدید از ابتدای امسال، آخرین جنگ علیه ایران در ۲۸ فوریه (۱۰ اسفند) آغاز شد، زمانی که آمریکا و اسرائیل حملات هماهنگی را انجام دادند که منجر به کشته شدن آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر معظم، و بسیاری از مقامات ارشد دیگر شد، فقط یک روز پس از آنکه وزیر امور خارجه عمان اعلام کرده بود که پیشرفتی «در دسترس» است.

ایران با حملات مستمر موشکی و پهپادی به اسرائیل، پایگاه‌های آمریکا و زیرساخت‌های غیرنظامی در سراسر کشور‌های حاشیه خلیج فارس پاسخ داد.

رئیس آژانس بین‌المللی انرژی هشدار داده است که اختلال ایجاد شده قبلاً از بحران‌های ترکیبی نفت در سال‌های ۱۹۷۳ و ۱۹۷۹ فراتر رفته است. تنگه هرمز، که تقریباً یک پنجم نفت خام جهان از آن عبور می‌کند، از روز اول جنگ عملاً بسته شده است، اگرچه ایران در روز‌های اخیر به چند تانکر از هند، پاکستان، چین و ترکیه اجازه عبور داده و با کشور‌های دیگر از جمله ژاپن در حال مذاکره برای اجازه عبور کشتی‌هایشان از این گذرگاه باریک است.

ترامپ در ابتدا اولتیماتوم ۴۸ ساعته به ایران برای بازگشایی تنگه یا در غیر این صورت با حملات به نیروگاه‌هایش مواجه خواهد شد، اعلام کرده بود که قرار بود دوشنبه شب به پایان برسد. چند ساعت قبل از آن، او توقف پنج روزه این حملات را اعلام کرد که روز شنبه به پایان می‌رسد.

حتی با وجود اینکه دیپلماسی به نظر می‌رسد آغاز شده، پنتاگون استقرار نیرو‌ها در خلیج فارس را تسریع کرده است. گروه آمفیبی یواس اس باکسر و یگان یازدهم تفنگداران دریایی سه هفته زودتر از برنامه از کالیفرنیا منتقل شدند.

یگان سی و یکم تفنگداران دریایی سوار بر یواس اس تریپولی در حال حاضر از ژاپن در راه است. آمریکا همچنین در حال بررسی گزینه‌هایی از جمله تصرف جزیره خارگ است که حدود ۹۰ درصد صادرات نفت خام ایران را مدیریت می‌کند، و اعزام نیرو‌های زمینی برای تأمین امنیت ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران.

آمریکا قبلاً به تأسیسات نظامی در جزیره خارگ حمله کرده و هشدار داده است که اگر ایران به مسدود کردن تنگه ادامه دهد، تأسیسات حیاتی نفتی می‌توانند هدف قرار گیرند.

مسعود گفت که تقویت نظامی موازی عمدی است.

او گفت: «آمریکا هنوز تفنگداران دریایی را جابه‌جا می‌کند، که نشان می‌دهد اگر مذاکرات به نتیجه نرسد، می‌تواند منجر به چیزی شود. اسرائیل می‌خواهد اقدام ادامه یابد و احتمالاً از مذاکرات ناراضی است. اسرائیلی‌ها به خوبی می‌توانند نقش خرابکار را بازی کنند. اگر این فرآیند به نتیجه نرسد، آنگاه آمریکا و اسرائیل به زور متوسل خواهند شد که بسیار تاسف‌بار خواهد بود.»

فرصت دیپلماتیک پاکستان

نقش پاکستان در دیپلماسی کنونی بر اساس مجموعه‌ای از روابطی است که در طول زمان ایجاد شده است.

هنگامی که منیر در ژوئن ۲۰۲۵ برای یک نشست ناهار بی‌سابقه با ترامپ به کاخ سفید سفر کرد - اولین باری که یک رئیس‌جمهور آمریکا میزبان یک فرمانده نظامی پاکستانی بود که رئیس‌جمهور نیز نبود - ترامپ علناً گفت که پاکستان «ایران را خیلی خوب می‌شناسد، بهتر از اکثر کشورها».

این دیدار که بیش از دو ساعت به طول انجامید، شامل بحث‌هایی درباره افزایش تنش‌های اسرائیل و ایران بود.

پیش از حملات سال گذشته، منیر نیز به همراه شریف به ایران سفر کرد و با مقامات ارشد ایرانی دیدار کرد.

از زمان آغاز جنگ در فوریه، اسلام‌آباد ارتباطات خود را حفظ کرده است. در ۳ مارس (۱۳ اسفند)، اسحاق دار، وزیر امور خارجه، به پارلمان گفت که پاکستان «آماده تسهیل گفت‌و‌گو بین واشنگتن و تهران در اسلام‌آباد است.»

در همین سخنرانی، دار فاش کرد که پاکستان در برابر خواست واشنگتن برای غنی‌سازی صفر اورانیوم مقاومت کرده و در عوض یک چارچوب تحت نظارت را پیشنهاد داده است. او گفت: «توافق شد که نظارت دو تا سه کشور وجود داشته باشد و ایران از این موضوع خوشحال بود.»

اهرم فشار پاکستان در ترکیبی نادر از روابط نهفته است. این کشور تنها کشور با اکثریت مسلمان است که دارای سلاح هسته‌ای است و میزبان پایگاه‌های نظامی آمریکا نیست.

این کشور روابط دیرینه با عربستان سعودی دارد که به سال ۱۹۴۷ بازمی‌گردد و با پیمان دفاعی استراتژیکی که در سپتامبر ۲۰۲۵ امضا شد، تقویت شده است. در عین حال، ۹۰۰ کیلومتر مرز با ایران دارد و میزبان دومین جمعیت بزرگ مسلمانان شیعه در جهان است.

آیت الله مجتبی خامنه‌ای، رهبر جدید ایران، اخیراً در پیامی به مناسبت نوروز، سال نو ایرانی، به پاکستان اشاره کرد و گفت که «احساس ویژه‌ای» نسبت به مردم آن دارد.

مسعود گفت که این روابط همپوشان به اسلام‌آباد اعتبار می‌بخشد.

او گفت: «اهمیت پاکستان همچنین ناشی از جایگاه آن به عنوان یک کشور بزرگ اسلامی با اعتبار قابل توجه است. این کشور با خلیج فارس، عربستان سعودی و ایران روابط دارد؛ همه برای ایفای نقش میانجی‌گری توسط پاکستان باز هستند. ایران علناً از ما تمجید کرده است، و از این نظر، پاکستان در موقعیت خوبی برای کمک مثبت است.»

سلمان بشیر، دیپلمات پیشین، گفت که میانجی‌گری همچنین به نفع خود پاکستان است.

او گفت: «روابط پاکستان با دولت ترامپ بسیار خوب بوده است و ما با ایران نیز در حال گفت‌و‌گو هستیم. این بسیار به نفع ما خواهد بود، زیرا ما می‌توانیم تحت تأثیر این درگیری قرار گیریم.»

پارسی از مؤسسه کوئینسی موافقت کرد که پاکستان در موقعیت خوبی قرار دارد، اما هشدار داد که زمان‌بندی همچنان حیاتی است.

او گفت: «پاکستان در موقعیت خوبی برای کمک به پیشبرد دیپلماسی است، اما در نهایت، درگیری باید برای میانجی‌گری رسیده باشد. به نظر نمی‌رسد هنوز کاملاً رسیده باشد، اما شروع دیپلماسی قبل از رسیدن زمان رسیدگی مهم است.»

پویایی‌های منطقه‌ای و محدودیت‌های میانجی‌گری

زمینه‌سازی برای آخرین تلاش دیپلماتیک هفته گذشته در ریاض انجام شد، زمانی که عربستان سعودی یک نشست اضطراری وزرای امور خارجه ۱۲ کشور عربی و اسلامی از جمله پاکستان و ترکیه را تشکیل داد.

این نشست بیانیه مشترکی صادر کرد که حملات ایران به زیرساخت‌های کشور‌های خلیج فارس را محکوم و حق دفاع از خود آنها را تأیید کرد.

فیصل بن فرحان آل سعود، وزیر امور خارجه عربستان، هشدار داد که صبر ریاض نامحدود نیست و این کشور «حق اقدام نظامی را در صورت لزوم محفوظ می‌دارد.»

در حاشیه این نشست، وزرای امور خارجه پاکستان، عربستان سعودی، مصر و ترکیه نیز یک نشست هماهنگی جداگانه، اولین در این قالب، برگزار کردند و برخی منابع پاکستانی می‌گویند که ظهور اسلام‌آباد به عنوان یک مکان بالقوه برای گفت‌و‌گو بین آمریکا و ایران ناشی از آن نشست است.

در همین حال، کشور‌های حاشیه خلیج فارس که هدف ایران قرار گرفته‌اند، به طور قابل توجهی از میانجی‌گری رسمی خارج شده‌اند.

ثاقر از مجمع خلیج فارس گفت که محاسبات بعید است تا زمانی که حملات به کشور‌های حاشیه خلیج فارس متوقف نشود، تغییر کند.

او گفت: «برای برخی از کشور‌های حاشیه خلیج فارس، توقف خصومت‌ها علیه کشورشان پیش‌شرط برای ایفای هر نقش میانجی‌گری معنادار خواهد بود. اگر کشوری مانند پاکستان یا هر کشور دیگری بتواند آن نتیجه را تسهیل کند، احتمالاً در پایتخت‌های حاشیه خلیج فارس مثبت دیده می‌شود.»

کامروا اسرائیل را به عنوان یک مانع اصلی شناسایی کرد، حتی اگر آمریکا و شورای همکاری خلیج فارس مایل به پایان جنگ با ایران باشند.

او گفت: «اسرائیل خواهان پایان جنگ نیست و نمی‌خواهد آمریکا با ایران، چه مستقیم و چه از طریق واسطه‌هایی مانند پاکستان، مذاکره کند. شورای همکاری خلیج فارس و آمریکا خواهان پایان جنگ هستند، و هرچه زودتر، و بنابراین از آن استقبال می‌کنند.»

در مورد محدودیت‌های میانجی‌گری، او صریح بود: «هیچ کس نمی‌تواند ایران را مجبور به مذاکره کند. به نظر می‌رسد ایران از طریق قابلیت‌های موشکی خود اهرم واقعی را در اختیار دارد.»

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، روز دوشنبه گفت که با ترامپ درباره مذاکرات صحبت کرده است و رئیس‌جمهور آمریکا معتقد است که فرصتی برای استفاده از دستاورد‌های نیرو‌های آمریکایی و اسرائیلی در ایران برای «تحقق اهداف جنگ از طریق توافقی که از منافع حیاتی ما محافظت کند» وجود دارد.

با این حال، او از تأیید مذاکرات خودداری کرد و روشن ساخت که حملات اسرائیل در ایران بدون توجه به آن ادامه خواهد یافت.

پارسی گفت که بازیگران منطقه‌ای باید بر واشنگتن و همچنین تهران فشار وارد کنند.

او گفت: «ترامپ در گذشته نشان داده است که وقتی بازیگران منطقه‌ای موضع خود را به عنوان یک بلوک ارائه می‌دهند، گوش می‌دهد. با این حال، اسرائیل بدون شک به دنبال خرابکاری در هرگونه چنین تلاشی خواهد بود.»

با این حال، مسعود، دیپلمات پیشین پاکستانی، همگرایی منافع را دید.

او گفت: «من فکر می‌کنم همه باید بخواهند این تلاش موفق شود. اسرائیلی‌ها در هفته‌های اخیر ضربه قابل توجهی خورده‌اند، بنابراین در میان همه طرف‌ها علاقه عمومی به یافتن راهی برای خروج و مسیری برای کاهش تنش وجود خواهد داشت.»