تابناک بررسی می کند؛

بازخوانی تاریخ/ ناگفته هایی از تبعید امام خمینی به ترکیه

در یکی از روایت‌های تاریخی مربوط به دوران مبارزات امام خمینی (ره)، مقاله‌ای درباره روز‌های تبعید ایشان در ترکیه بار دیگر مورد توجه قرار گرفته است. این روایت به نخستین مرحله تبعید حضرت امام (ره) در شهر بورسا می‌پردازد؛ دوره‌ای که بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران، بخشی از ایام سخت مبارزه را در آن سرزمین سپری کردند.

کد خبر: ۱۳۶۵۲۴۲

تاریخ: ۱۴ فروردين ۱۴۰۵ - ۲۳:۰۴

به گزارش تابناک، حضرت امام خمینی (ره) نخستین تبعید خود را در ترکیه تجربه کردند. این اولین مواجهه بنیانگذار فقید جمهوری اسلامی ایران با جغرافیایی غیر از سرزمین مادری خود بود. شاید علاوه بر روابط نزدیک محمدرضا شاه با ترکیه، تبعید ایشان به ترکیه به عنوان یک کشور اسلامی سکولار، دلایل و تعمدی را در دل خود داشته است.
این تبعید پس از دستگیری ایشان در قم در سال ۱۳۴۲ شمسی رخ داد. دستگیری امام (ره) به دلیل مخالفت صریح و قاطع با برنامه اصلاحات ارضی شاه و تلاش رژیم برای کاهش نفوذ و سلطه اجتماعی روحانیت بود.

شب هنگام، نیرو‌های رژیم به خانه امام (ره) در قم یورش بردند. ایشان را با لباس خواب دستگیر کرده، ابتدا به تهران منتقل کردند و سپس با هواپیمای نظامی ویژه به ترکیه فرستادند. دوران تبعید امام خمینی (ره) در ترکیه حدود یک سال و نیم به طول انجامید. پس از آن به عراق مشرف شدند، سپس برای مدتی کوتاه به فرانسه رفتند و سرانجام در بهمن ۱۳۵۷ با عزت و شکوه به میهن اسلامی بازگشتند و رهبری انقلاب اسلامی را بر عهده گرفتند.

زمان‌بندی روز‌های تبعید در ترکیه

اواسط مرداد ۱۳۴۳: امام خمینی (ره) با هواپیمای نظامی ویژه به آنکارا رسیدند و بلافاصله به شهر بورسا منتقل شدند.

اواسط مرداد تا آبان ۱۳۴۳ (حدود سه ماه): در خانه خانواده چتینر در محله ست‌باشی بورسا اقامت داشتند.

پس از سه ماه (اواخر ۱۳۴۳): به دو خانه مجاور دارای باغ در محله چکیری بورسه نقل مکان کردند و به صورت مستقل زندگی می‌کردند.

سال‌های ۱۳۴۳ و ۱۳۴۴: سفر‌های متعدد به استانبول برای دیدار با علاقه‌مندان ایرانی؛ حضور ایشان در بورسا کاملاً محرمانه نگه داشته می‌شد.

تیر ۱۳۴۴: بازدید از ساحل کوملا نزدیک گملیک.

سال‌های ۱۳۴۳–۱۳۴۴: سفر به ازمیر و اقامت در هتل بزرگ افس (Büyük Efes)، بازدید از ویرانه‌های باستانی افسوس (Ephesus)، خانه حضرت مریم (س) و بنای یادبود شهید کبیلی در شهر Menemen

اوایل ۱۳۴۴ (پس از یک سال و نیم اقامت): ترکیه را به مقصد عراق ترک کردند.

سبک زندگی و رفتار امام (ره) در تبعید

امام خمینی (ره) در آغاز در خانه خانواده چتینر ساکن بودند و حتی از همان ظرف و غذای میزبانان استفاده می‌کردند. بعد‌ها به خانه‌ای مستقل با باغ در محله چکیری نقل مکان کردند. ایشان بر بالکن قدم می‌زدند، زیر درختان کاج و زیتون به نماز و دعا می‌پرداختند و علاقه فراوانی به طبیعت داشتند. گاه به پیک‌نیک می‌رفتند و اغلب به حمام‌های آب گرم بورسا می‌رفتند و از استخر استفاده می‌کردند.

در استانبول، در خانه‌های اجاره‌ای با ایرانیان دیدار می‌کردند و گاهی بیرون غذا می‌خوردند، اما از رستوران‌هایی که الکل سرو می‌کردند یا موسیقی داشتند، به شدت پرهیز می‌نمودند. در سفر به ازمیر در هتل لوکس Büyük Efes اقامت کردند، ولی در رستوران آن هتل بخاطر برخی امور خلاف شریعت اسلامی، غذا نمی‌خوردند.

ایشان از ویرانه‌های باستانی افسوس بازدید کردند، در خانه حضرت مریم (س) به دعا پرداختند و بنای یادبود شهید کبیلی در شهر Menemen را نیز مشاهده کردند.

امام خمینی (ره) در آغاز در خانه خانواده چتینر ساکن بودند و حتی از همان ظرف و غذای میزبانان استفاده می‌کردند. بعد‌ها به خانه‌ای مستقل با باغ در محله چکیری نقل مکان کردند.

خاطرات میزبانان امام (ره)

همچنین مقاله مجله ترکی «ارککچه» (دی ۱۳۶۰ / ژانویه ۱۹۸۲) می‌نویسد:

«ترکیه نخستین کشوری بود که امام خمینی (ره) به تبعید به آنجا فرستاده شدند. برای نخستین بار ساحل دریا را مشاهده کردند، برای اولین بار در دریا شنا کردند. مهم‌تر از همه، برای نخستین بار در ترکیه عمامه و ردای روحانیت را کنار گذاشتند و با کت و شلوار به خیابان رفتند.»

علی چتینر، میزبان امام (ره)، درباره روز ورود می‌گوید:

«قدبلند بودند، ریش سفید داشتند، ابرو‌های پرپشتشان سیاه بود. حدود شصت ساله بودند، اما قوی و سرحال. راست ایستاده راه می‌رفتند. لباسی شبیه تونیک بلند پوشیده بودند و حتی کفش هم نداشتند و با دمپایی آمده بودند.»

ملاحت چتینر (همسر میزبان) نیز روایت می‌کند:

ابتدا از نبود ابریق(ظرف مخصوص ریختن آب برای شست‌وشو) برای وضو کمی ناراحت بودند، اما بسیار محترمانه و باوقار رفتار می‌کردند.
ملاحت ادامه می دهد که امام برای او از جا بلند می‌شدند (در حالی که برای دیگران این کار را نمی‌کردند). ابتدا از نگاه کردن به صورت او اجتناب می‌کردند، ولی بعد‌ها این کار را انجام می‌دادند. بسیار تمیز و مرتب بودند، به نظافت و ظاهر اهمیت می‌دادند، آرام و با صدای ملایم صحبت می‌کردند و بسیار حساس بودند. وقتی عصبانی می‌شدند، ابرو‌های پرپشتشان درهم می‌رفت. گاهی لبخند زیبایی بر لب داشتند.

او اضافه می کندکه ایشان کودکان را بسیار دوست داشتند، موهایشان را نوازش می‌کردند و با زبان فارسی با آنها سخن می‌گفتند.

پایان تبعید

پس از حدود یک سال و نیم اقامت در ترکیه، امام خمینی (ره) به عراق مشرف شدند و سال‌ها در آنجا ماندند. سپس برای مدت کوتاهی به فرانسه رفتند و سرانجام به عنوان رهبر انقلاب اسلامی و نجات‌دهنده ملت ایران به میهن بازگشتند.

این خاطرات، تصویری معنوی و باوقار از امام خمینی (ره) ارائه می‌دهد: مردی آرام، پاکیزه، مهربان ...

تصویری از «پیرمرد مهربان» که بعد‌ها به معمار بزرگ‌ترین انقلاب قرن تبدیل شد.