قدر ۳۸۰؛ موشک کروز از خانواده پاوه ، مانند نام اش "پایدار"

نه رد آتشی در آسمان، نه صدای شکافتن دیوار صوتی؛ فقط چند نقطه مبهم روی صفحه رادار که وقتی جدی گرفته شدند، دیگر خیلی دیر شده بود. در شب عملیات موج هشتاد و چندم «وعده صادق ۴»، این نه موشک‌های بالستیک، بلکه یک کروز از نسل «پاوه» بود که آرام، پایین و دقیق جلو آمد «قدر ۳۸۰».

کد خبر: ۱۳۶۴۵۱۶

تاریخ: ۰۹ فروردين ۱۴۰۵ - ۰۲:۰۰

شب، برخلاف آنچه انتظار می‌رفت، با انفجار شروع نشد. سکوتی سنگین روی منطقه افتاده بود؛ سکوتی که معمولاً پیش‌درآمد طوفان است، اما این بار طوفان از بالا نیامد. از پایین آمد، از سطح دریا، از جایی که رادار‌ها همیشه با اطمینان کمتری نگاه می‌کنند.

اولین نشانه‌ها، چند بازتاب ضعیف بود. اپراتور‌ها در نگاه اول آن را در میان نویز سطح دریا گم کردند. اهدافی با سرعتی نه‌چندان بالا، نه آن‌قدر سریع که هشدار فوری بدهند، نه آن‌قدر کند که بی‌خطر باشند. اما این دقیقاً همان طراحی بود یک تهدید که نه با سرعت، بلکه با «پنهان‌کاری» جلو می‌آید.

به گزارش تابناک؛ «قدر ۳۸۰» در همین نقطه معنا پیدا می‌کند؛ یک موشک کروز دریایی از خانواده «پاوه» که فلسفه‌اش با بالستیک‌ها فرق دارد. اینجا دیگر بحث سقوط از ارتفاع بالا نیست؛ بحث «خزیدن» است—خزیدن روی لایه‌های پایین جو، چسبیده به سطح زمین یا دریا، جایی که انحنای زمین و عوارض طبیعی، دید رادار را می‌شکند.

برد اعلامی حدود ۱۰۰۰ کیلومتر است. این یعنی پرتابگر لازم نیست نزدیک باشد، لازم نیست در خط مقدم دیده شود. موشک از جایی دور بلند می‌شود، وارد یک مسیر از پیش طراحی‌شده می‌شود و شروع می‌کند به طی کردن مسیری که قرار نیست مستقیم باشد. هیچ خط صافی در کار نیست. مسیر‌ها شکسته‌اند، زاویه‌ها تغییر می‌کنند، ارتفاع بالا و پایین می‌شود.

در محیط دریایی، این بازی پیچیده‌تر می‌شود. سطح آب، با آن بازتاب‌های مداوم و نویز دائمی، به‌نوعی سپر طبیعی تبدیل می‌شود. رادار باید در میان این شلوغی، یک هدف کوچک را تشخیص دهد هدفی که سطح مقطع راداری‌اش پایین نگه داشته شده و در ارتفاعی حرکت می‌کند که عملاً در لبه دید قرار دارد.

اما فقط پرواز پایین نیست که «قدر ۳۸۰» را خطرناک می‌کند. مسئله اینجاست که این موشک، صرفاً یک مسیر از پیش قفل‌شده را طی نمی‌کند. در طول مسیر، امکان اصلاح دارد. می‌تواند تغییر جهت بدهد، ارتفاعش را عوض کند، حتی در فاز نهایی، مسیرش را برای رسیدن به نقطه دقیق‌تر تنظیم کند. این یعنی برای سامانه پدافندی، پیش‌بینی مسیر سخت‌تر می‌شود. چیزی که قابل پیش‌بینی نباشد، سخت‌تر هم رهگیری می‌شود.

در همان دقایق ابتدایی شناسایی، هنوز تصمیم قطعی برای درگیری گرفته نشده بود. اهداف به‌عنوان تهدید سطح پایین ثبت شده بودند. اما چند دقیقه بعد، الگو تغییر کرد. تعداد بیشتر شد. مسیر‌ها از چند زاویه مختلف نزدیک می‌شدند. حالا دیگر مشخص بود که با یک موج روبه‌رو هستند موجی که قرار نیست فقط به یک نقطه برسد، بلکه آمده تا تمرکز دفاع را بشکند.

«قدر ۳۸۰» دقیقاً در همین سناریو تعریف شده؛ بخشی از یک حمله ترکیبی. وقتی موشک‌های بالستیک از بالا با سرعت بالا وارد می‌شوند، همه نگاه‌ها به آسمان است. اما کروز‌ها از پایین می‌آیند، آرام و پیوسته. این دو لایه وقتی با هم ترکیب می‌شوند، پدافند را مجبور می‌کنند در دو جبهه کاملاً متفاوت بجنگد.

از نظر پیشران، این کلاس از موشک‌ها معمولاً به موتور‌های توربوجت یا توربوفن کوچک مجهز هستند. موتور‌هایی که نه برای سرعت‌های افراطی، بلکه برای پایداری در مسیر طولانی طراحی شده‌اند. یعنی موشک می‌تواند ساعت‌ها در مسیر بماند، با مصرف سوخت بهینه، و بدون ایجاد امضای حرارتی بزرگ.

همین امضای حرارتی پایین، کار سامانه‌های کشف مادون قرمز را هم سخت‌تر می‌کند. یعنی نه فقط رادار، بلکه سایر حسگر‌ها هم با یک هدف «کم‌صدا» مواجه‌اند. این ترکیب سطح مقطع راداری پایین، ارتفاع کم، و امضای حرارتی محدود همان چیزی است که به این موشک اجازه می‌دهد تا لحظه آخر نزدیک شود.

در بخش هدایت، نشانه‌ها از یک سیستم چندلایه حکایت دارد. ترکیبی از ناوبری اینرسی، اصلاح مسیر، و احتمالاً تطبیق با عوارض زمین در فاز‌های پایانی. این یعنی اگر بخشی از سیگنال‌ها مختل شود، موشک همچنان قادر است مسیرش را ادامه دهد. همین‌جا بحث «ضد جمینگ» معنا پیدا می‌کند. در میدان واقعی، هیچ سیگنالی تضمین‌شده نیست. اگر موشک بتواند بدون وابستگی کامل به بیرون حرکت کند، یک گام جلوتر است.

قابلیت تغییر ارتفاع هم یکی از همان جزئیاتی است که روی کاغذ ساده به نظر می‌رسد، اما در عمل تعیین‌کننده است. موشک می‌تواند بخشی از مسیر را در ارتفاع بسیار پایین طی کند و در نقطه‌ای خاص، کمی ارتفاع بگیرد تا دید بهتری نسبت به هدف پیدا کند، سپس دوباره پایین بیاید. این تغییرات کوچک، برای پدافند به معنی بازنویسی مداوم محاسبات است.

در فاز نهایی، جایی که فاصله به حداقل می‌رسد، زمان به دشمن اصلی تبدیل می‌شود. حتی اگر هدف در این مرحله شناسایی شود، فرصت واکنش محدود است. سامانه باید تصمیم بگیرد، قفل کند، شلیک کند و همه اینها در چند ثانیه. هر تأخیر، یعنی نزدیک‌تر شدن موشک.

در کنار همه اینها، بحث سرجنگی هم مهم است. وقتی یک کروز با دقت بالا به هدف می‌رسد، حتی یک سرجنگی متوسط هم می‌تواند اثر قابل توجهی ایجاد کند. اما اگر گزارش‌ها درباره استفاده از ترکیبات جدید درست باشد، یعنی تمرکز فقط روی دقت نبوده، بلکه روی افزایش اثر تخریب در نقطه اصابت هم کار شده است.

نکته‌ای که در جریان عملیات به‌وضوح دیده شد، زمان‌بندی بود. شلیک‌ها همزمان نبودند، بلکه با فاصله‌های حساب‌شده انجام شدند. این یعنی موج‌ها روی هم سوار می‌شدند. پدافند هنوز درگیر موج اول بود که موج بعدی نزدیک می‌شد. این همان فشاری است که در نهایت باعث خطا می‌شود نه لزوماً ناتوانی، بلکه اشباع تصمیم‌گیری.

«قدر ۳۸۰» در اینجا ، نقش یک نفوذگر را بازی می‌کند. نه پرسرعت‌ترین است، نه پر سر و صداترین. اما دقیقاً در جایی وارد می‌شود که دیگران کمتر به آن توجه می‌کنند. از زاویه‌ای که کمتر پوشش داده شده، در ارتفاعی که سخت‌تر دیده می‌شود، و در زمانی که تمرکز جای دیگری است.

پرتابگر‌های این موشک هم بخشی از معادله‌اند. وقتی از سامانه‌های متحرک استفاده می‌شود، یعنی محل شلیک ثابت نیست. یعنی قبل از شلیک، شناسایی سخت‌تر است و بعد از شلیک، پیدا کردن پرتابگر تقریباً بی‌فایده. زمان آماده‌سازی کوتاه هم این چرخه را سریع‌تر می‌کند شلیک، جابه‌جایی، پنهان شدن.

در مجموع، چیزی که در این عملیات دیده شد، صرفاً استفاده از یک موشک جدید نبود؛ نمایش یک «روش» بود. روشی که در آن، سرعت جای خودش را به مسیر داده، و قدرت خام جای خودش را به ترکیب هوشمندانه تهدیدها؛ و در میان همه اینها، «قدر ۳۸۰» نه به‌عنوان ستاره اصلی، بلکه به‌عنوان همان بازیگری ظاهر شد که صحنه را برای دیگران باز می‌کند بی‌صدا وارد می‌شود، دیده نمی‌شود، اما وقتی اثرش مشخص می‌شود، دیگر چیزی برای واکنش باقی نمانده است.