تابناک گزارش می‌دهد

«کنترل هوشمند» تنگه هرمز از سوی ایران؛ بازگشایی تنگه چه زمانی رخ می‌دهد؟

متعاقب بسته شدن تنگه هرمز در نتیجه تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی به خاک ایران و ایجاد ناامنی در منطقه، تهران رویکرد «کنترل هوشمند» تنگه هرمز را دنبال می‌کند.

کد خبر: ۱۳۶۲۸۸۶

تاریخ: ۲۴ اسفند ۱۴۰۴ - ۰۰:۰۱

پیش از جنگ و بعد از دور دوم مذاکرات ایران و آمریکا در ژنو در ۲۸ بهمن ماه، نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با برگزاری رزمایش گسترده «کنترل هوشمند تنگه هرمز»، برای چند ساعت این آبراه حیاتی را بر روی تردد کشتی‌ها بسته بود.

به گزارش سرویس بین الملل تابناک، تنگه هرمز به عنوان مهم‌ترین گذرگاه انرژی در جهان شناخته می‌شود و بر اساس آمار، حدود یک پنجم از نفت مصرفی دنیا معادل ۲۰ میلیون بشکه در روز از این مسیر عبور می‌کند.

این آبراه که در باریک‌ترین نقطه خود تنها ۳۳ کیلومتر عرض دارد، مسیر انتقال نفت و گاز کشور‌های عربستان، کویت، امارات، قطر، عراق و ایران به بازار‌های جهانی به ویژه آسیا است. به گفته کارشناسان، برای بخش عمده این محموله‌ها هیچ مسیر جایگزینی وجود ندارد و هرگونه اختلال در آن می‌تواند به شوک بزرگی در بازار‌های انرژی منجر شود.

به دنبال حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران از ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، این آبراهه راهبردی با اختلال جدی در تردد کشتی‌ها روبه‌رو شده است.

در سال گذشته میلادی حدود ۲۰ میلیون بشکه در روز نفت خام و سایر فرآورده‌های نفتی از طریق این تنگه منتقل می‌شد. طبق گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، این میزان از زمان آغاز درگیری (تجاوز نظامی) ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران، به حد قطره‌چکانی کاهش یافته است.

در پی این تحولات و افزایش ناامنی در منطقه، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرده است که تنگه هرمز در شرایط ناامن قرار دارد؛ موضوعی که باعث واکنش سریع شرکت‌های بزرگ حمل‌ونقل دریایی شده است.

بنا بر اعلام علیرضا تنگسیری فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی روزانه بیش از ۸۰ نفتکش و کشتی تجاری از این مسیر عبور می‌کند و ایران بر آن «تسلط کامل اطلاعاتی ۲۴ ساعته» دارد.

بسته شدن تنگه در جنگ رمضان، قیمت جهانی نفت را بالا برد و باعث افزایش تورم شد. این اقدام با این منطق بود که ایران به این جمع‌بندی رسیده بود که «واکنش‌های نمادین» در برابر آمریکا هیچ سودی ندارد و فقط آن را در چرخه فشار و ضربه‌های بعدی نگه داشته است.

بنابراین، در جنگ رمضان، تهران به دنبال «تغییر محاسبات واشنگتن و تل‌آویو» از طریق افزایش هزینه‌ها بود. بر این اساس، این‌بار ایران به بستن تنگه هرمز اکتفا نکرد و به سمت «اخلال هدفمند در بازار انرژی جهانی» حرکت کرد؛ از جمله با حمله به تأسیسات تولیدی، خطوط لوله، پایانه‌های صادراتی یا نفتکش‌ها. در واقع منطق تهران بر رویکرد بازدارندگی از طریق ایجاد ریسک سیستماتیک در بازار انرژی متکی بود.

در راستای کنترل هوشمند این تنگه، ایران اجازه تردد به کشتی‌هایی از کشور‌های هند و ترکیه را داد.

پیش از این یک مقام ارشد ایرانی به سی‌ان‌ان گفته بود که ایران در حال بررسی اجازه عبور به تعداد محدودی نفتکش از تنگه هرمز است، مشروط بر اینکه محموله نفتی با یوان چین معامله شود.

این منبع افزوده بود: این اقدام احتمالی در حالی صورت می‌گیرد که جمهوری اسلامی در حال کار بر روی یک طرح جدید برای مدیریت جریان نفتکش‌ها از طریق این تنگه است.

در این راستا نیز عباس عراقچی وزیر امور خارجه ایران اعلام کرده است: در واقع تنگه هرمز باز است. تنها برای نفتکش‌ها و کشتی‌هایی بسته شده که متعلق به دشمنان ما هستند؛ یعنی کسانی که علیه ما حمله می‌کنند و متحدان آنها. دیگران آزادند که عبور کنند، هر چند بسیاری از آنها به‌دلیل نگرانی‌های امنیتی ترجیح می‌دهند عبور نکنند و این مسئله ارتباطی به ما ندارد. در عین حال نفتکش‌ها و کشتی‌های زیادی همچنان از تنگه هرمز عبور می‌کنند.

عراقچی بیان کرد: بنابراین می‌توانم بگویم این تنگه بسته نشده است؛ بلکه تنها برای کشتی‌ها و نفتکش‌های آمریکایی و اسرائیلی بسته است، نه برای دیگران.

در این راستا، محسن رضایی، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام می‌گوید: تنگه هرمز باز نخواهد شد و هیچ ناو آمریکایی حق ورود به خلیج فارس را ندارد. حضور آمریکا در خلیج فارس عامل اصلی ناامنی‌های ۵۰ سال اخیر است و بدون خروج آمریکا از این منطقه، امنیت برقرار نخواهد شد.

وی تصریح کرد: پایان جنگ نیز در دست ماست؛ ما زمانی به پایان جنگ نگاه می‌کنیم که تمام خسارات خود را از آمریکا بگیریم و به یک تضمین ۱۰۰ درصدی برای آینده برسیم که این امر بدون خروج آمریکا از خلیج فارس امکان‌پذیر نیست.

به نوشته غلامرضا تاجگردون، رئیس کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات در مجلس شورای اسلامی، تداوم بسته ماندن تنگه هرمز موازنه قوای منطقه‌ای را به نفع ایران تغییر خواهد داد و از سوی دیگر کشور‌هایی که وابستگی بالایی به انرژی خلیج فارس دارند ناگزیر خواهند شد ملاحظات ژئوپلیتیکی خود را در قبال ایران بازتنظیم کنند.

بر این اساس، تداوم جنگ و افزایش نااطمینانی امنیتی در منطقه می‌تواند به تقویت نقش ژئوپلیتیکی ایران منجر شود. زیرا در شرایط بحران، اهمیت کنترل گلوگاه‌های راهبردی و توان بازدارندگی منطقه‌ای بیش از پیش برجسته می‌شود. در نتیجه، ایران می‌تواند از موقعیت جغرافیایی و ظرفیت‌های راهبردی خود برای افزایش قدرت چانه‌زنی در معادلات منطقه‌ای و بین‌المللی بهره‌برداری کند.

از دید ایران، اگر روند بی‌ثباتی منطقه‌ای ادامه یابد و سناریوی محدود شدن یا تهدید به محدودیت در تنگه هرمز جدی‌تر شود، احتمال شکل‌گیری نوعی موازنه قدرت جدید وجود دارد که در آن وزن ژئوپلیتیکی ایران نسبت به گذشته افزایش پیدا می‌کند. این امر می‌تواند بر رفتار بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای نیز تأثیر گذاشته و آنها را به سمت تعاملات محتاطانه‌تر با تهران سوق دهد.

جیسون کالاکانیس، کارآفرین مشهور حوزه هوش مصنوعی، اسرائیل را «عامل محرک جنگ» توصیف می‌کند و این رژیم را عامل بسته ماندن تنگه هرمز می‌داند و می‌گوید «هیچ‌کس جز نومحافظه‌کاران و اسرائیلی‌ها و برخی از گروه‌های ضدایرانی خواهان این جنگ نبود. اگر اسرائیل به اقدامات خود ادامه دهد، این گذرگاه حیاتی بسته خواهد ماند.»

سی ان ان در گزارشی نوشته است: قیمت نفت تا زمان بازگشایی تنگه هرمز بالا باقی خواهد ماند. همچنین، هرچه این جنگ طولانی‌تر شود هزینه‌های زندگی برای مردم آمریکا بیشتر خواهد شد و بالاخره، درگیری طولانی مدت در این منطقه تهدیدی جدی برای رشد اقتصاد آمریکا و بازار کار این کشور است.

این رسانه آمریکایی تحلیل می‌کند: پنجشنبه (پیش)، تنها یک روز پس از آنکه ۳۲ کشور جهان اعلام کردند ۴۰۰ میلیون بشکه نفت به بازار تزریق خواهند کرد، قیمت نفت باز هم از مرز ۱۰۰ دلار عبور کرد، این در حالی است که قیمت‌ها تا پیش از آن و پس از اظهارات دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، مبنی بر پایان سریع جنگ، زیر این سطح باقی مانده بود؛ این موضوع به وضوح نشان می‌دهد پیش‌بینی خوش‌بینانه مذکور از بین رفته است.

در شرایطی که نفت کش‌های بین المللی در خلیج فارس گرفتاراند، ایران چنین محدودیتی ندارد و از آغاز درگیری ها، جریان صادرات نفت خود را حفظ کرده است،

یعنی تهران می‌تواند بدون قربانی کردن درآمد نفتی خود، این وضعیت را تحمل کند، اما دشمنان خارجی ایران با اختلال اقتصادی گسترده دست و پنجه نرم می‌کنند. واقعیت اقتصادی ماجرا این است که هرچه این وضعیت طولانی‌تر شود، قیمت‌ها بالاتر می‌روند. با بالا رفتن قیمت نفت، قیمت بنزین در آمریکا به‌سمت ۴ دلار در هر گالن حرکت می‌کند؛ هزینه‌ای که مستقیماً هنگام سوخت گیری خودرو از جیب مردم این کشور پرداخت می‌شود.

این گزارش اضافه می‌کند: نگرانی‌های اقتصادی در آمریکا کاملاً واقعی است. اقتصاد این کشور متزلزل است؛ از ماه می‌سال گذشته تاکنون، این اقتصاد ۱۹ هزار شغل را از دست داده است. شوک‌های بزرگ قیمت نفت نیز منجر به کاهش تولید اقتصادی شده‌اند و این در حالی است که مصرف کنندگان آمریکایی موتور محرک دو سوم تولید ناخالص داخلی این کشور محسوب می‌شوند.

از طرف دیگر، شرکت کشتیرانی مرسک (Maersk) به همراه دیگر غول‌های حمل‌ونقل دریایی با صدور هشداری اعلام کرده‌اند که تداوم بسته‌ماندن تنگه هرمز می‌تواند زنجیره تأمین انرژی در آسیا را با چالشی بزرگ و کم‌سابقه مواجه کند.

بر همین اساس، شرکت‌هایی مانند مرسک (Maersk)،‌ام‌اس‌سی (MSC)، هاپاگ-لوید (Hapag-Lloyd) و سی‌ام‌ای سی‌جی‌ام (CMA CGM) تردد کشتی‌های خود از این مسیر را به حالت تعلیق درآورده‌اند.

این شرکت‌ها برای کاهش ریسک، بخشی از ناوگان خود را به مسیر‌های جایگزین از جمله عبور از دماغه امید نیک در جنوب آفریقا هدایت کرده‌اند؛ مسیری که زمان حمل‌ونقل و هزینه‌های لجستیکی را به طور قابل توجهی افزایش می‌دهد.

کارشناسان صنعت کشتیرانی هشدار می‌دهند که در صورت تداوم این وضعیت، کشور‌های آسیایی که وابستگی بالایی به واردات نفت و گاز از خلیج فارس دارند با اختلال جدی در تأمین انرژی روبه‌رو خواهند شد و بازار‌های جهانی انرژی نیز ممکن است با نوسانات شدیدتری مواجه شوند.

رئیس جمهوری آمریکا، مدعی شد که بستن تنگه هرمز توسط ایران آنطور که بر سایر کشور‌ها تاثیر می‌گذارد بر ایالات متحده تأثیر واقعی ندارد. با این‌که سهم کمی از واردات نفت ایالات متحده از خلیج فارس تامین می‌شود، اما ایالات متحده تحت تاثیر افزایش جهانی قیمت نفت قرار گرفته است.

از زمان بسته شدن این آبراه و کاهش قابل توجه صادرات نفت خام از منطقه خلیج فارس، قیمت نفت با درصد‌های ۲ رقمی افزایش یافته که منجر به افزایش بیش از ۵۰ سنتی قیمت متوسط یک گالن بنزین در ایالات متحده شده است.
مارک فینلی عضو غیردائم دپارتمان انرژی و نفت جهانی در موسسه بیکر دانشگاه رایس در پست الکترونیکی عنوان کرد: ایالات متحده قطعا تحت تاثیر قرار گرفته است. از آنجا که این یک بازار جهانی نفت است اگر مشکلی در هر جایی پیش بیاید، قیمت در همه جا بالا می‌رود.

به نوشته نیوزویک، نیروی دریایی آمریکا می‌گوید که بازگشایی تنگه هرمز یک چالش بزرگ و عملیاتی پیچیده است. کارشناسان نظامی هشدار می‌دهند که پاکسازی این آبراه از مین‌ها و تهدیدات موشکی ماه‌ها به طول خواهد انجامید.

به گزارش این رسانه آمریکایی، دفاع ساحلی ایران و استفاده از قایق‌های تندرو، هرگونه عملیات مین‌روبی یا اسکورت نفت‌کش‌ها را در این فضای تنگ به یک کابوس لجستیکی و عملیاتی تبدیل کرده است.